کتاب زمان و امکان علم اجتماعی

کتاب زمان و امکان علم اجتماعی نوشته مهدی سلطانی، نسبت میان برداشت فلسفی از زمان و چگونگی شکل‌گیری علم اجتماعی را بررسی می‌کند. نویسنده، علم اجتماعی ماکس وبر را در مرکز بحث قرار داده است و می‌پرسد مفهوم زمان چگونه در تعیین موضوع و روش این علم نقش دارد. پرسش مهم این است که تفاوت میان فلسفه‌ی مدرن و حکمت متعالیه در فهم زمان، چه پیامدی برای شناخت جامعه خواهد داشت. انتشارات دانشگاه باقرالعلوم این کتاب را منتشر کرده است. بحث از کانت و هگل آغاز می‌شود و به ارزیابی مبانی علم اجتماعی وبر از منظر حکمت متعالیه می‌رسد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب زمان و امکان علم اجتماعی

کتاب زمان و امکان علم اجتماعی پژوهشی فلسفی درباره‌ی پیش‌فرض‌های شناخت اجتماعی است. مهدی سلطانی زمان را صرفاً وسیله‌ای برای مرتب‌کردن رویدادها نمی‌داند؛ مسئله‌ی او جایگاهی است که این مفهوم در تعریف واقعیت و امکان شناخت پیدا می‌کند. نویسنده از روش‌شناسی بنیادین بهره گرفته است تا شرایط معرفتی شکل‌گیری علم اجتماعی وبر را بررسی کند. بحث اصلی بر دو بُعد موضوع و روش متمرکز است، نه تمام مسائل و غایت‌های علم اجتماعی. وبر در این بررسی، متفکری معرفی می‌شود که علم اجتماعی را ذیل علوم فرهنگی قرار می‌دهد و شناخت امور تاریخی معنادار را دنبال می‌کند. نویسنده برای توضیح زمینه‌ی فلسفی این دیدگاه، برداشت کانت از زمان را شرح می‌دهد و سپس تحول مفهوم زمان در اندیشه‌ی هگل را بررسی می‌کند. آرای شوپنهاور و ریکرت نیز به روشن‌شدن فضای فکری بحث کمک می‌کنند. پرسش محوری، نسبت میان این زمینه‌های فلسفی و ابزارهایی است که پژوهشگر برای شناخت رویدادهای اجتماعی به کار می‌گیرد.
کتاب زمان و امکان علم اجتماعی پنج فصل دارد. فصل نخست، کلیات، شامل بیان مسئله، پیشینه، اهداف و چارچوب مفهومی است. فصل دوم، مفهوم زمان در فلسفه‌ی مدرن، مباحثی چون شناخت، حسیات استعلایی، روح و تاریخ را در بر می‌گیرد. فصل سوم، زمان و علم اجتماعی ماکس وبر، به ربط ارزشی، امکان عینی، نوع مثالی، علیت کافی و تفهم اختصاص دارد. فصل چهارم مبانی حکمت متعالیه، از اصالت وجود و ادراک‌های اعتباری تا حرکت و زمان را بررسی کرده است. فصل پنجم، حکمت متعالیه و علم اجتماعی، موضوع و روش شناخت اجتماعی را در همین چارچوب دنبال می‌کند. تفاوت اساسی دو دستگاه فکری در این بررسی، جایگاه زمان در برابر وجود است: نویسنده در شرح فلسفه‌ی مدرن، نقش زمان در تعین امور را برجسته می‌سازد؛ اما در حکمت متعالیه، وجود مبنای وحدت و کثرت است و زمان به حرکت موجودات مادی وابسته می‌شود. بحث اعتباریات و کنش انسانی، این مقایسه را به مسئله‌ی شناخت جهان اجتماعی پیوند می‌دهد. خواننده در مسیر این مباحث، با پرسشی درباره‌ی مناسبت مبانی علم اجتماعی وبر و افق فلسفی حکمت متعالیه روبه‌رو می‌شود؛ پرسشی که نویسنده آن را به امکان صورت‌بندی علم اجتماعی متناسب با زمینه‌ی فرهنگی ایران مرتبط کرده است.

خلاصه کتاب زمان و امکان علم اجتماعی

کتاب زمان و امکان علم اجتماعی این ایده را دنبال می‌کند که تعریف موضوع و انتخاب روش در علم اجتماعی، از مبانی فلسفی جدا نیست. نویسنده ابتدا نقش زمان در شناخت را در فلسفه‌ی کانت توضیح می‌دهد و سپس گذار به زمان روحی و تاریخی هگل را بررسی می‌کند. مسئله در بحث وبر به شناخت رویدادهای یگانه‌ی تاریخی می‌رسد؛ رویدادهایی که به‌سبب اهمیت فرهنگی انتخاب می‌شوند و فهم آن‌ها به بررسی امکان‌های مختلف و پیوندهای علّی نیاز دارد. هدف در این برداشت، صرفاً کشف قوانینی مشابه قوانین فیزیک نیست. نویسنده سپس از منظر حکمت متعالیه، نسبت وجود، حرکت و زمان را بازخوانی می‌کند. دغدغه‌ی اصلی، سنجش پیامدهای این تفاوت فلسفی برای موضوع و روش علم اجتماعی است: آیا مبانی متفاوت درباره‌ی هستی و انسان، شناخت متفاوتی از کنش‌ها و اعتبارهای انسانی به همراه می‌آورند؟

چرا باید کتاب زمان و امکان علم اجتماعی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب زمان و امکان علم اجتماعی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند مفهوم فلسفی زمان و روش شناخت جامعه را بررسی می‌کند.
• خواننده زمینه‌ی بحث وبر درباره‌ی واقعیت تاریخی، ربط ارزشی و نوع مثالی را می‌شناسد.
• مقایسه‌ی جایگاه زمان در فلسفه‌ی مدرن و حکمت متعالیه، مبانی اختلاف در تعریف موضوع علم اجتماعی را روشن‌تر می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب زمان و امکان علم اجتماعی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان فلسفه‌ی علوم اجتماعی که به مبانی روش‌شناسی وبر علاقه دارند.
• پژوهشگران حکمت متعالیه که نسبت زمان و شناخت اجتماعی را دنبال می‌کنند.
• خوانندگانی که با مفاهیم فلسفی آشنایند و درباره‌ی بنیان‌های علوم انسانی مطالعه می‌کنند.