کتاب اسلام و عدالت اجتماعی

کتاب اسلام و عدالت اجتماعی (چالش‌ها و تأمل‌ها؛ همایش‌نامه) مجموعه‌ای از مقالات درباره‌ی نسبت آموزه‌های اسلامی با عدالت، آزادی و حقوق اجتماعی است. محمد مجاهدی، سیدعلی میرموسوی، حسین هوشمند، سیدصادق حقیقت، محمود مروارید، محمد بهشتی، محسن جوادی، سیدمحمدعلی ایازی، سیدجواد ورعی، سیدضیاء مرتضوی و مهدی مهریزی نویسندگان این مجموعه‌اند. حسین واله نیز گردآورنده، ویراستار علمی و نویسنده‌ی یکی از مقالات است. پرسش محوری مجموعه، امکان بازاندیشی در برداشت‌های دینی از عدالت در مواجهه با مسائل جامعه است؛ از مشروعیت حکومت تا برابری جنسیتی. انتشارات میراث شرق این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اسلام و عدالت اجتماعی

کتاب اسلام و عدالت اجتماعی مجموعه‌ای از ۱۲ مقاله است که از صورت نوشتاری سخنرانی‌ها شکل گرفته‌اند. حسین واله در سخن ویراستار، مسئله‌ی عدالت را در پیوند با تحول فهم انسان از جامعه توضیح داده است. مقدمه، سنت را نه صرفاً مانع تغییر می‌داند و نه مجموعه‌ای بی‌نیاز از بازنگری؛ سنت هم پشتوانه‌ی شناخت است و هم ممکن است در برابر اصلاح مقاومت کند. نویسندگان از حوزه‌های فلسفه‌ی سیاسی، اخلاق، قرآن‌پژوهی و فقه به موضوع نزدیک شده‌اند. محمد مجاهدی در نظریه‌های عدالت از منظر عقلانیت نقاد، اعتبار نظریه‌ها را از جهت توان حل مسئله و پذیرش نقد بررسی می‌کند. سیدعلی میرموسوی نیز در اسلام و مبانی مشروعیت سیاسی، تفاوت حقانیت حکومت با مقبولیت اجتماعی و انطباق با شریعت را روشن کرده است. مقاله‌های اسلام و عدالت دموکراتیک؛ تعارض یا سازگاری؟، اسلام و دولت ملی و بی‌طرفی، حجیت و دموکراسی، بحث را به نسبت دین با نهادهای سیاسی و مبانی تصمیم‌گیری عمومی می‌کشانند. مجموعه، عدالت را به توزیع امکانات محدود نمی‌کند؛ حق فرمان‌روایی، آزادی‌های برابر و مسئولیت دولت نیز در محدوده‌ی بررسی قرار می‌گیرند.
کتاب اسلام و عدالت اجتماعی در مقاله‌های دیگر، همین پرسش گسترده را در موضوعات مشخص‌تر دنبال کرده است. جامعه‌ی عادلانه از نظر قرآن، امکان صورت‌بندی عدالت اجتماعی از متن دینی را بررسی می‌کند. عدالت در اخلاق فلسفی اسلامی نیز دیدگاه ابن‌مسکویه را در کنار آرای دیگر متفکران اخلاق توضیح می‌دهد. مقاله‌های مربوط به مدارا، آزادی دینی و نافرمانی مدنی، جایگاه آزادی عقیده و اعتراض را در بحث عدالت برجسته می‌کنند. دو مقاله‌ی جداگانه درباره‌ی عدالت جنسیتی و برابری جنسیتی، برداشت‌های مرتبط با تفاوت حقوق و تکالیف را به نقد می‌گذارند. مقاله‌ی پایانی، عدالت و فقه اجتماعی، پیشنهاد بازنگری در مبانی اجتهاد را مطرح کرده است. ویژگی مجموعه، کنار هم نشاندن این مسائل و روشن‌کردن پیوند پرسش‌های اجتماعی با مبانی تفسیری و معرفتی است. مطالب، پاسخ‌هایی پیشنهادی برای بحث و ارزیابی‌اند و ادعای پایان‌دادن به اختلاف‌نظرها ندارند. خواننده با مجموعه‌ای از استدلال‌ها روبه‌رو می‌شود که فهم مبانی و سنجیدن نتایج آن‌ها به تأمل نیاز دارد.

خلاصه کتاب اسلام و عدالت اجتماعی

کتاب اسلام و عدالت اجتماعی عدالت را مفهومی نیازمند بازاندیشی و سنجش مستمر معرفی می‌کند. محمد مجاهدی توضیح می‌دهد که نظریه‌های عدالت در پاسخ به مسئله‌ای مشخص شکل می‌گیرند؛ جامعه‌ای استبداد را مسئله‌ی اصلی می‌بیند و جامعه‌ای دیگر تبعیض یا خشونت را. بنابراین شناخت مسئله و اولویت‌بندی آسیب‌های قدرت، مقدمه‌ی استفاده از نظریه‌هاست. سیدعلی میرموسوی نیز میان پذیرفته‌شدن حکومت و حق اخلاقی فرمان‌روایی تفاوت می‌گذارد و نقش رضایت را در پیوند مشروعیت با عدالت بررسی می‌کند. مقاله‌های دیگر، این دغدغه را در موضوعاتی مانند دموکراسی، آزادی دینی، اعتراض مدنی و حقوق جنسیتی دنبال کرده‌اند. ایده‌ی مشترک مجموعه، امکان بازبینی برداشت‌های دینی از طریق نقد، روشن‌کردن مفاهیم و بازسنجی مبانی است. نویسندگان پاسخ‌های خود را پیشنهادهایی قابل‌اصلاح می‌دانند، نه احکامی مصون از پرسش.

چرا باید کتاب اسلام و عدالت اجتماعی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب اسلام و عدالت اجتماعی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• مجموعه، پیوند عدالت با آزادی دینی، اعتراض مدنی و حقوق جنسیتی را بررسی می‌کند.
• تفکیک معانی مشروعیت، به روشن‌شدن بحث حق فرمان‌روایی کمک می‌کند.
• مقاله‌ی عقلانیت نقاد، معیاری برای سنجیدن توان مسئله‌گشایی نظریه‌های عدالت پیشنهاد می‌دهد.
• بحث‌های فقهی و فلسفی، مبانی اختلاف برداشت‌ها از عدالت را آشکار می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب اسلام و عدالت اجتماعی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران اندیشه‌ی اسلامی و فلسفه‌ی سیاسی.
• دانشجویان علاقه‌مند به مبانی عدالت و مشروعیت حکومت.
• خوانندگان پیگیر بحث‌های آزادی دینی و حقوق زنان.
• پژوهشگران فقه که به بازنگری در مبانی اجتهاد توجه دارند.