کتاب پرخوابی

کتاب پرخوابی (تعریف، طبقه‌بندی و رویکرد تشخیصی در کار بالینی) نوشته میرفرهاد قلعه بندی، محمدرضا خدایی اردکانی، فاطمه کاشانی نسب و محبوبه خوزان، خواب‌آلودگی روزانه را فراتر از زیادخوابیدن بررسی می‌کند. مسئله‌ی اصلی، ناتوانی در حفظ بیداری در موقعیت‌هایی است که فرد باید هوشیار باشد؛ وضعیتی که ممکن است از خواب ناکافی، بیماری‌های جسمی، اختلالات خواب یا مصرف دارو ناشی شود. انتشارات ارجمند این کتاب را منتشر کرده است. نویسندگان مسیر بررسی این شکایت را از شناخت خواب طبیعی تا شرح‌حال‌گیری و استفاده از آزمون‌های تخصصی توضیح داده‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب پرخوابی

کتاب پرخوابی حاصل همکاری چهار روان‌پزشک، میرفرهاد قلعه بندی، محمدرضا خدایی اردکانی، فاطمه کاشانی نسب و محبوبه خوزان است و موضوع خود را در پیوند با پرسش‌های کار بالینی بررسی می‌کند. نویسندگان بحث را از فیزیولوژی خواب آغاز کرده‌اند: خواب حالتی صرفاً منفعل نیست و مراحل مختلفش ویژگی‌های عصبی و عضلانی متفاوتی دارند. توضیح خواب REM و NREM، چرخه‌های خواب شبانه و تفاوت نیاز افراد به خواب، زمینه‌ای برای شناخت وضعیت‌های غیرطبیعی فراهم می‌آورد. متن سپس اصطلاحاتی را از یکدیگر جدا می‌کند که در گفتار روزمره یا حتی محیط درمانی به‌جای هم استفاده می‌شوند. افزایش مدت خواب، میل مقاومت‌ناپذیر به خواب و ناتوانی در حفظ هوشیاری، الزاماً معنای یکسانی ندارند. همین دقت در تعریف‌ها، جهت بررسی علت‌های احتمالی را روشن می‌کند. موضوع کتاب تنها تجربه‌ی شخصی خواب‌آلودگی نیست؛ اختلال در یادگیری، روابط بین‌فردی، عملکرد شغلی و ایمنی نیز در بحث جای دارند. نویسندگان همچنین تفاوت نتایج پژوهش‌های شیوع‌شناختی را به تفاوت تعریف‌ها و ابزارهای سنجش مرتبط دانسته‌اند.
کتاب پرخوابی در چهار فصل آغازین خود، با عنوان‌های «پرخوابی»، «طبقه‌بندی اختلالات پرخوابی»، «ارزیابی بیماران مبتلا به پرخوابی» و «آزمون تعیین میانگین نهفتگی خواب»، از مبانی به‌سوی بررسی‌های تخصصی حرکت می‌کند. بخش طبقه‌بندی، سه نظام ICD، DSM و ICSD را معرفی کرده و تفاوت هدف‌ها و مخاطبان این نظام‌ها را توضیح داده است. مسئله‌ی مهم در این بخش، مرز میان یک علامت و یک اختلال مشخص است؛ مرزی که همیشه به‌آسانی تعیین نمی‌شود. بخش ارزیابی نیز جایگاه شرح حال، معاینه، آزمایش‌ها، تصویربرداری و سنجه‌های خواب را مشخص می‌کند. پرسشنامه‌های اپوورث، استنفورد و کارولینسکا در کنار اکتی‌گرافی و پلی‌سومنوگرافی معرفی می‌شوند، اما متن محدودیت‌های هریک را هم در نظر دارد. جدول‌ها، نمونه‌ی فرم ثبت خواب و نمودارهای ثبت فعالیت، توضیحات را به موقعیت‌های ارزیابی بالینی متصل می‌کنند. اصطلاحات پزشکی و جزئیات روش‌های بررسی نشان می‌دهند که تمرکز اصلی این کتاب بر شناخت و تشخیص است، نه ارائه‌ی توصیه‌های عمومی برای بیشتر یا کمتر خوابیدن.

خلاصه کتاب پرخوابی

خواب‌آلودگی روزانه یک شکایت مشترک با علت‌های متعدد است و تشخیص درست، به بررسی زمینه‌ی پیدایش این شکایت وابسته است. کتاب پرخوابی ابتدا نقش خواب ناکافی، برنامه‌ی نامنظم خواب و ناهماهنگی ساعت زیستی را توضیح می‌دهد. متن سپس اختلالات تنفسی و حرکتی هنگام خواب، نارکولپسی، پرخوابی ایدیوپاتیک و سندرم کلاین لوین را در کنار بیماری‌های عصبی، جسمی و روان‌پزشکی بررسی می‌کند. مصرف دارو و مواد نیز بخشی از این بررسی است. ارزیابی از شرح حال بیمار و اطلاعات نزدیکان آغاز می‌شود؛ زمان خواب‌وبیداری، چرت‌ها، نشانه‌های شبانه و اثر مشکل بر زندگی اهمیت دارند. پزشک سپس باتوجه‌به یافته‌ها، ابزارهای مناسب را انتخاب می‌کند. ایده‌ی محوری این است که یک نمره‌ی پرسشنامه یا یک نشانه، به‌تنهایی تشخیص را تعیین نمی‌کند. نتیجه‌ی آزمون‌ها باید در کنار وضعیت بالینی تفسیر شود و احتمال هم‌زمانی چند اختلال نیز در نظر بماند.

چرا باید کتاب پرخوابی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب پرخوابی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت نیاز طبیعی به خواب و خواب‌آلودگی مختل‌کننده را روشن می‌کند.
• مقایسه‌ی نظام‌های طبقه‌بندی، فهم تفاوت نام‌گذاری‌ها و ملاک‌های تشخیصی را آسان‌تر می‌کند.
• توضیح محدودیت ابزارهای سنجش، مانع برداشت قطعی از نتایج منفرد می‌شود.
• نمونه‌های ثبت خواب و نمودارهای فعالیت، پیوند داده‌های روزانه و ارزیابی بالینی را نشان می‌دهند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب پرخوابی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پزشکان عمومی که با شکایت خواب‌آلودگی روزانه روبه‌رو می‌شوند.
• روان‌پزشکان و دستیارانی که اختلالات خواب را ارزیابی می‌کنند.
• دانشجویان پزشکی علاقه‌مند به مبانی طب خواب و تشخیص افتراقی.
• درمانگران سلامت روان که به شناخت ارتباط علائم روانی و مشکلات خواب نیاز دارند.

بخشی از کتاب پرخوابی

«پزشک باید در مورد میزان احتمال به خواب رفتن فرد در موقعیت‌هایی با تحریک کم مانند رانندگی طولانی‌مدت، مطالعه، تماشای تلویزیون، صحبت کردن تلفنی و تعامل با دوستان پرس‌وجو کند. همچنین توصیه می‌شود که بیمار به این سؤال پاسخ دهد که گمان می‌کند خواب‌آلودگی تا چه اندازه برای وی مشکل‌ساز بوده است.
از آنجایی که به طور شایع، خواب‌آلودگی بیش از حد روزانه علامتی از یک اختلال زمینه‌ای خواب یا محرومیت از خواب می‌باشد، شرح حال خواب باید در تمامی بیماران اخذ گردد. یک شرح حال خواب کامل باید شامل اطلاعاتی در مورد آشفتگی خواب، طول مدت علائم (حاد یا مزمن بودن) و محیط فیزیکی خواب باشد. شرح حال خواب باید همچنین شامل اطلاعاتی در مورد زمان خواب و بیداری (در روزهای کاری و روزهای تعطیل)، زمان به خواب رفتن، مدت زمان تأخیر شروع خواب، بیدار شدن نهایی، ثبات برنامهٔ خواب و بیداری، زمان و مدت چرت روزانه، کل مدت زمان خواب، عادات خواب و روتین‌های روزمره باشد.
اطلاعات در مورد الگوی خواب، باید محرومیت از خواب رفتاری را مشخص نماید. این شرایط بیشتر در نوجوانان و افراد با شیفت کاری دیده شده و می‌تواند سبب خواب‌آلودگی بیش از حد روزانه گردد.
برخی بیماران ممکن است نتوانند شرح حال دقیقی از خواب خود گزارش کنند یا اینکه تنوع روز به روز یا شب به شب زیادی را در مورد وضعیت خواب خود گزارش کنند. در چنین شرایطی می‌توان از بیمار درخواست کرد تا فرم‌های ثبت خواب روزانه را به مدت یک تا دو هفته تکمیل نماید.»