کتاب مامان مرده است؟

کتاب مامان مرده است؟ (Er mor død) نوشته ویگدس هیورث، داستان زنی نقاش است که پس از جدایی طولانی از خانواده، به شهر کودکی‌اش بازمی‌گردد. او برای نمایشگاهی از آثارش آماده می‌شود اما نزدیکی دوباره به محل زندگی مادر، پرسش‌هایی را زنده می‌کند که فاصله هم نتوانسته خاموش‌شان کند. یک تماس بی‌پاسخ کافی است تا شرم، خشم و میل به شنیده‌شدن در ذهن او به هم گره بخورند. فائزه ابراهیمی این رمان را ترجمه و انتشارات آنجا آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مامان مرده است؟

کتاب مامان مرده است؟ اثر ویگدس هیورث، رابطه‌ی مادر و دختر را از درون ذهن زنی بررسی می‌کند که استقلالش برای خانواده به‌ معنای خیانت بوده است. یوهانا، راوی اول‌شخص داستان، مسیر موردانتظار پدر و مادرش را کنار گذاشته و نقاشی را دنبال کرده است. خانواده نه‌فقط رفتن او، بلکه بعضی از آثارش را نیز توهین‌آمیز دانسته‌اند. روایت، پیامدهای این اختلاف را در احساسات متناقض یوهانا نشان می‌دهد: او انتخابش را پس نمی‌گیرد اما از میل خودش به تماس با مادر شرمنده می‌شود. 

ذهن راوی پیوسته میان خاطره، حدس و پرسش حرکت می‌کند. یوهانا گاهی از انگیزه‌های مادر و خواهرش مطمئن به‌ نظر می‌رسد و لحظه‌ای بعد احتمال می‌دهد که خواسته‌های خودش را به آن‌ها نسبت داده باشد. همین تردید، فاصله‌ی میان تجربه‌ی شخصی و شناخت دیگران را برجسته کرده است. سکوت مادر نیز توضیح واحدی ندارد؛ راوی این سکوت را گاه نشانه‌ی خشم می‌بیند، گاه ترس و گاه بی‌اعتنایی. خواننده بیش از شنیدن پاسخ دیگران، شاهد ساخته‌شدن و تغییرکردن برداشت‌های یوهاناست.

کتاب مامان مرده است؟ فضای عاطفی خود را از جزئیات روزمره می‌سازد. زن‌های سال‌خورده در قطار، گفت‌وگویی در آرایشگاه و تغییر رنگ درخت‌ها، ذهن یوهانا را به‌ سوی مادری می‌برند که تصویر امروزش را نمی‌شناسد. شهر برای او هم آشناست و هم غریب؛ بازگشت به محل کودکی، احساس تعلق را به‌سادگی بازنمی‌گرداند. نقاشی نیز بخشی از همین کشمکش است. یوهانا هنگام آماده‌شدن برای نمایشگاه، با دشواری خلق اثری تازه روبه‌رو می‌شود و اشتغال ذهنی‌اش به مادر بر کارش سایه می‌اندازد. روث، خواهر راوی، در سوی دیگر این رابطه قرار دارد؛ او کنار خانواده مانده است اما انگیزه‌ها و احساساتش عمدتاً از دریچه‌ی تصور یوهانا دیده می‌شوند. پکس، دوست راوی، امکان گفت‌وگویی را فراهم می‌کند که از فشار شرم می‌کاهد. 

ویگدس هیورث مسئله‌ی نقش‌های خانوادگی را نیز پیش می‌کشد: آیا مادر می‌تواند برای فرزندش انسانی جدا از خاطرات کودکی باشد؟ آیا ماندن کنار والدین الزاماً نشانه‌ی رضایت است؟ تجربه‌ی خواندن این کتاب با مکث بر چنین پرسش‌هایی همراه است، نه داوری قطعی درباره‌ی مقصر اختلاف.

خلاصه داستان مامان مرده است؟

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

یوهانا، نقاشی که خانواده و ازدواج پیشینش را برای زندگی دیگری ترک کرده، پس از ۳۰ سال به نروژ بازمی‌گردد. نمایشگاهی برای مرور آثارش در تدارک است و او باید نقاشی تازه‌ای نیز آماده کند. مادرش در همان شهر زندگی می‌کند اما رابطه‌ی آن‌ها از دلخوری گذشته و به قطع ارتباط رسیده است. یوهانا شماره‌ی مادر را پیدا می‌کند و شبی به او زنگ می‌زند. مادر پاسخ نمی‌دهد و همین اتفاق، راوی را گرفتار شرمی می‌کند که علتش را نمی‌فهمد. او در گفت‌وگو با دوستش پکس و مرور نامه‌ها، تصمیم‌ها و خاطرات کودکی، دنبال معنای میل خود به تماس می‌گردد. یوهانا نمی‌داند خواهان آشتی است، می‌خواهد مادر را دوباره بشناسد یا فقط نیاز دارد بداند هنوز برای مادر اهمیتی دارد. نزدیکی مکانی، فاصله‌ی عاطفی آن‌ها را برایش محسوس‌تر می‌کند.

چرا باید کتاب مامان مرده است را بخوانیم؟

• روایت اول‌شخص، تفاوت میان خاطره‌ی راوی و حدس‌های او درباره‌ی دیگران را آشکار می‌کند.
• داستان، همزمانی خشم، دلتنگی و شرم را در رابطه‌ای قطع‌شده نشان می‌دهد، بدون اینکه این احساسات را یکسان بداند.
• نقاشی و دشواری خلق اثر، پیوند زندگی هنری و تنش‌های عاطفی شخصیت اصلی را ملموس می‌کنند.
• پرسش‌های راوی، زمینه‌ای برای اندیشیدن به استقلال فرزندان و انتظارات والدین فراهم می‌آورند.

خواندن کتاب مامان مرده است را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• علاقه‌مندان به رمان‌های روان‌شناختی که کشمکش‌های درونی شخصیت‌ها را دنبال می‌کنند.
• خوانندگانی که به موضوع طردشدن، احساس گناه و مرزهای رابطه‌ی والدین و فرزندان علاقه دارند.
• مخاطبانی که از روایت‌های اول‌شخص، خاطره‌پردازی و پرسش درباره‌ی اعتبار برداشت‌های راوی لذت می‌برند.

جوایز و افتخارات کتاب مامان مرده است؟

• نامزد جایزه‌ی بین‌المللی بوکر (سال ۲۰۲۳)
• نامزد جایزه‌ی شورای ادبی نوردیک (سال ۲۰۲۱)
• نامزد جایزه‌ی Brageprisen (سال ۲۰۲۰)
• و...