کتاب تاریخ تحریف باوری در اسلام

کتاب تاریخ تحریف باوری در اسلام، نوشته محمدعلی طباطبایی، تاریخ شکل‌گیری اعتقاد به تغییر متن تورات و انجیل در اندیشه‌ی مسلمانان را بررسی می‌کند. پرسش اصلی پژوهش از کنار هم قرارگرفتن دو موضوع پدید می‌آید: منزلت کتاب‌های آسمانی پیشین در قرآن و برداشت‌هایی که از آیات مرتبط با تحریف وجود دارد. نویسنده تفسیر متفاوت و پنهان‌کردن متن را مبنای بررسی قرار داده است. نشر نی این کتاب را منتشر کرده است. پژوهش حاضر مسیر یک باور دینی را از زمینه‌های پیشااسلامی تا تفسیرها، احادیث و مجادلات دینی دنبال می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ تحریف باوری در اسلام اثر محمدعلی طباطبایی

کتاب تاریخ تحریف باوری در اسلام حاصل پژوهش محمدعلی طباطبایی درباره‌ی سرگذشت یک انگاره‌ی دینی است؛ انگاره‌ای که شناخت مسیر شکل‌گیری آن به بررسی رابطه‌ی اسلام با یهودیت و مسیحیت گره خورده است. نویسنده موضوع را در چارچوب تاریخ انگاره‌ها مطالعه کرده است. مسئله‌ی پژوهش صرفاً درستی یا نادرستی یک اعتقاد نیست؛ بلکه چگونگی پیدایش، تغییر و تثبیت اعتقاد به تحریف لفظی بایبل در میان مسلمانان است. بایبل در اصطلاح این پژوهش می‌تواند به بخش‌هایی از متون مقدس یهودیان و مسیحیان یا مجموعه‌ی این متون اشاره داشته باشد.

کتاب حاضر از رساله‌ی دکتری محمدعلی طباطبایی استخراج شده و ساختار کلی رساله را حفظ کرده است. یک بخش مقدماتی و سه بخش اصلیْ بدنه‌ی کتاب تاریخ تحریف باوری در اسلام را تشکیل می‌دهند. مقدمه شامل اصطلاح‌شناسی، روش‌شناسی و پیشینه‌ی بحث است. بخش نخست دو فصل توصیفی و تحلیلی دارد که باورهای مرتبط با تحریف در فضای پیشااسلامی و ادعاهای تأثیرپذیری قرآن از این باورها را بررسی می‌کنند. نویسنده شباهت میان دو دیدگاه را به‌تنهایی شاهد کافی برای تأثیرپذیری نمی‌داند.

کتاب تاریخ تحریف باوری در اسلام در بخش دوم، طی سه فصل، جایگاه متون مقدس در دستگاه اعتقادی قرآن، معنای واژه‌ی کتاب و دلالت آیات مرتبط با تحریف را بررسی می‌کند. تحلیل آیات تصدیق نیز در پیوند با پژوهش معناشناختی واژه‌ی کتاب قرار می‌گیرد. بخش سوم سه فصل دارد که به‌ترتیب، اسناد مجادلات مسیحی‌ـ‌اسلامی، میراث حدیثی و ادبیات تفسیری مسلمانان را بررسی می‌کنند. این تقسیم‌بندی امکان مطالعه‌ی هریک از بخش‌های اصلی را متناسب با علاقه‌ی پژوهشی فراهم می‌کند.

ویژگی روش‌شناختی کتاب تاریخ تحریف باوری در اسلام توجه هم‌زمان به متن و بافت تاریخی است. نویسنده میان استدلال کلامی و تبیین تاریخی مرز می‌گذارد و درباره‌ی نسبت‌دادن معانی شناخته‌شده به واژگان گذشته احتیاط می‌کند. اعتبارسنجی منابع نیز نه بر پذیرش بی‌چون‌وچرا استوار است و نه بر بدبینی کلی. هر منبع باید جداگانه بررسی شود. موضوع این کتاب علاوه‌بر فهم جایگاه تورات و انجیل در آموزه‌های اسلامی، به بررسی موانع و مسائل گفت‌وگوی الهیاتی میان پیروان ادیان نیز پیوند دارد. نویسنده از خواننده انتظار دارد اختلاف میان اصطلاحات، جنس منابع و شیوه‌های استدلال را در طول بحث دنبال کند.

خلاصه کتاب تاریخ تحریف باوری در اسلام

اعتقاد مسلمانان به تحریف لفظی تورات و انجیل چگونه شکل گرفته است؟ محمدعلی طباطبایی برای روشن‌کردن مسئله هشت معنای متفاوت را که ممکن است زیر عنوان تحریف قرار بگیرند، از یکدیگر جدا می‌کند؛ جعل، دست‌برد، بدخوانی، بدبرگردانی، معناگردانی، نقل به معنا، رسمی‌انگاری و کتمان. تحریف‌باوری در این پژوهش تنها اعتقاد به جعل یا دست‌برد در انجیل است. نویسنده سپس زمینه‌های پیشااسلامی، متن قرآن و منابع اسلامی پس از شکل‌گیری قرآن را در سه مسیر مرتبط بررسی می‌کند. دغدغه‌ی محوری پژوهش تشخیص تفاوت میان وجود یک پدیده و آگاهی یا اعتقاد گروهی دینی به آن پدیده است. نویسنده می‌خواهد شرایط تاریخی پیدایش باور به تحریف انجیل و تغییر معنای اصطلاحات مرتبط را روشن کند. این تفکیک مبنای تحلیل اسناد جدلی، احادیث و تفسیرها قرار می‌گیرد.

چرا باید کتاب تاریخ تحریف باوری در اسلام را بخوانیم؟

دلایل خواندن این پژوهش را می‌توان در این موارد خلاصه کرد:

• تفکیک هشت معنای تحریف، امکان تشخیص دقیق‌تر موضوع اختلاف در بحث‌های دینی را فراهم می‌کند.
• بررسی واژه‌ی کتاب و آیات تصدیق، زمینه‌ی شناخت نسبت قرآن با متون مقدس پیشین را گسترش می‌دهد.
• توضیحات روش‌شناختی، تفاوت تبیین تاریخی با استدلال کلامی را روشن می‌کنند.
• مقایسه‌ی منابع جدلی، حدیثی و تفسیری شیوه‌ی پیگیری یک باور در اسناد متفاوت را نشان می‌دهد.

خواندن کتاب تاریخ تحریف باوری در اسلام را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تاریخ تحریف باوری در اسلام به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران قرآن و حدیث که به مطالعه درمورد جایگاه تورات و انجیل در منابع اسلامی علاقه دارند.
• دانشجویان مطالعات ادیان که تاریخ روابط الهیاتی اسلام، یهودیت و مسیحیت را دنبال می‌کنند.
• خوانندگان علاقه‌مند به تاریخ اندیشه که می‌خواهند روش بررسی تحول یک باور دینی را بشناسند.

درباره محمدعلی طباطبایی

محمدعلی طباطبایی استادیار گروه پژوهشی مطالعات قرآنی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است. او مقاطع مختلف تحصیلی خود شامل کارشناسی، کارشناسی‌ارشد و دکتری تخصصی در رشته‌ی علوم قرآن و حدیث را در دانشگاه تهران گذراند. حوزه‌ی تمرکز پژوهشی این نویسنده بر مطالعات تاریخی‌ـ‌انتقادیِ قرآن و سنت اسلامی، رویکردهای غربی به قرآن و حدیث، تاریخ تفسیر، تاریخ قرآن و نیز مطالعات مقارن میان کتاب مقدس و قرآن استوار است.

این پژوهشگر علاوه‌بر تدریس مقاطع کارشناسی‌ارشد و دکتری در پژوهشگاه علوم انسانی و دانشگاه تهران، راهنمایی و مشاوره و داوری پایان‌نامه‌ها و رساله‌های عدیده‌ای را بر عهده داشته و در شوراهای علمی و تحریریه‌ی مجلات تخصصی نظیر «تحقیقات تاریخ قرآن و حدیث» و «پژوهش‌نامه‌ی قرآن و حدیث» عضویت داشته است.

محمدعلی طباطبایی مجری پروژه‌های پژوهشی متعدد، برگزارکننده‌ی کارگاه‌های آموزشی تخصصی و صاحب آثار و مقالات علمی‌ـ‌پژوهشی و کتاب‌های تألیفی و ترجمه‌ای در حوزه‌ی علوم قرآنی و مطالعات دین است. از کتاب‌های او می‌توان اشاره کرد به «تجلی قرآن در کلام حضرت زینب (س)» و «تاریخ تحریف باوری در اسلام».

جوایز و افتخارت نویسنده

از مهم‌ترین جوایز و افتخارات محمدعلی طباطبایی می‌توان به کسب رتبه‌ی نخست (بخش برگزیدگان) در یازدهمین جشنواره‌ی بین‌المللی فارابی برای رساله‌ی دکتری تخصصی، برگزیده‌شدن اثر او به‌عنوان کتاب شایسته‌ی تقدیر سال جمهوری اسلامی ایران، کسب عنوان پژوهشگر برتر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در سال‌های متعدد و نیز دریافت لوح تقدیر از صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران ایران برای اجرای پروژه‌های ملی و پژوهشی اشاره کرد.

بخشی از کتاب تاریخ تحریف باوری در اسلام

«در بخش اول کتاب به این نتیجه رسیدیم که حتی اگر قرآن را قائل به تحریف کراسه‌های پیشین بدانیم، نمی‌توانیم آن را متأثر از تحریف‌باوران پیشااسلامی بدانیم. اما همچنان این پرسش برجاست که آیا قرآن اصلاً قائل به وقوع تحریف در کراسه‌های پیشین هست یا خیر. این مسئله‌ای است که قرن‌ها است مفسران و محققان قرآن‌پژوه، اعم از مسلمان و غیرمسلمان، را مشغول خود داشته و بااین‌همه هنوز هم اجماعی بر سر پاسخ این پرسش به دست نیامده است. گذشته از اختلاف نظرهایی که متکلمان مسلمان از آغاز تا امروز در این زمینه داشته‌اند، در دهه‌های اخیر قرآن‌پژوهان مدرن مسلمان و غیرمسلمان نیز به این بحث پیوسته‌اند و هریک در این باب دیدگاهی عرضه کرده‌اند. در پیشینۀ بحث دیدیم که اختلاف نظر محققان دربارۀ دیدگاه قرآن راجع به کراسه‌های پیشین همچنان پابرجاست و هنوز محققان به اجماعی در این زمینه دست نیافته‌اند. بنابراین صرف اتکاء به آراء محققان پیشین در این زمینه نمی‌تواند مشکلی را حل کند.»