کتاب آسیب شناسی مواد کتابخانه ای

کتاب آسیب‌شناسی مواد کتابخانه‌ای (اصول، راهبردها و شیوه کار کتابداران) نوشته راس هاروی، حفاظت از منابع را بخشی از مسئولیت مدیریت کتابخانه می‌داند؛ مسئولیتی که به کتاب‌های کمیاب یا کارگاه‌های مرمت محدود نیست. نویسنده توضیح می‌دهد که تصمیم‌های مربوط به بودجه، محیط مخزن، آموزش کارکنان و استفاده از مجموعه چگونه بر ماندگاری منابع اثر می‌گذارند. علی شکویی این کتاب را ترجمه کرده و انتشارات دبیزش آن را منتشر کرده است. یکی از پرسش‌های محوری این کتاب، تفاوت میان حفظ نسخه‌ی فیزیکی و حفظ محتوای فکری منابع است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آسیب شناسی مواد کتابخانه ای

کتاب آسیب‌شناسی مواد کتابخانه‌ای: اصول، راهبردها و شیوه کار کتابداران، مسئله‌ی فرسودگی مجموعه‌ها را از جایگاه یک کتابدار بررسی می‌کند. راس هاروی مخاطب اصلی خود را کتابداران شاغل، دست‌اندرکاران اطلاع‌رسانی و دانشجویان کتابداری در نظر گرفته است. نویسنده هدف را آموزش تخصصی مرمت قرار نداده، بلکه دانشی را مطرح کرده است که برای تصمیم‌گیری درباره‌ی حفاظت ضرورت دارد. کتابداران باید بتوانند روش‌های آسیب‌زا را تشخیص دهند، شرایط نگهداری را بسنجند و موارد نیازمند مشورت متخصص را بشناسند. نمونه‌های این کتاب بیشتر به منابع کاغذی مربوط‌اند، اما رسانه‌های مغناطیسی، میکروفرم‌ها و داده‌های دیجیتالی نیز در مباحث جای دارند. چهار اصل، جهت بحث را مشخص می‌کند: مسئولیت مدیران، ضرورت برنامه‌ی حفاظتی برای همه‌ی کتابخانه‌ها، اختصاص بودجه‌ی کافی و مشارکت تمام کارکنان. حفاظت در این نگاه، فعالیتی جدا از خدمات کتابخانه نیست؛ انتخاب منابع، امانت، مخزن‌داری و استفاده از تجهیزات نیز پیامدهای حفاظتی دارند. نویسنده همچنین میان جلوگیری از آسیب و رسیدگی به منابع آسیب‌دیده تفاوت می‌گذارد تا ضرورت پیشگیری در تصمیم‌های کتابخانه روشن شود.
کتاب آسیب‌شناسی مواد کتابخانه‌ای: اصول، راهبردها و شیوه کار کتابداران در ۱۰ فصل، مباحث را از تعریف مفاهیم تا تدوین برنامه‌ی حفاظت دنبال می‌کند. فصل مروری بر مسئله حفاظت، علل و راه‌حل‌ها، تفاوت حفاظت، نگهداری و مرمت را توضیح داده است. فصل چرا مواد کتابخانه فرسوده می‌شوند، ویژگی‌های درونی مواد و اثر دما، رطوبت، نور، آلاینده‌ها و عوامل زیستی را بررسی می‌کند. بررسی وضعیت مجموعه و ساختمان، کنترل محیط، آموزش کارکنان و استفاده‌کنندگان و برنامه‌ریزی برای سوانح، موضوع فصل‌های بعدی هستند. مباحث صحافی، انتخاب روش مناسب و ضرورت مراجعه به افراد حرفه‌ای نیز جای خود را دارند. فصل حفظ و نگهداری معنوی: اصلاح و تغییر شکل، مسئله‌ی انتقال محتوا به رسانه‌ای دیگر را پیش می‌کشد. فصل‌های استراتژی‌های فن‌آورانه و تعاونی و تدوین برنامه حفاظت و نگهداری کتابخانه، بحث را به همکاری میان مؤسسه‌ها و پیوند حفاظت با مدیریت می‌رسانند. نمونه‌های پایانی، تفاوت نیازهای کتابخانه‌های کوچک، مجموعه‌های پراستفاده، کتاب‌های قدیمی کم‌استفاده و منابع دارای اهمیت ملی را نشان می‌دهند.

خلاصه کتاب آسیب شناسی مواد کتابخانه ای

پیام اصلی کتاب آسیب‌شناسی مواد کتابخانه‌ای: اصول، راهبردها و شیوه کار کتابداران این است که حفاظت باید امکان استفاده از منابع را حفظ کند. نویسنده فرسودگی را حاصل ترکیبی از ویژگی‌های مواد، شرایط محیطی، استفاده‌ی نامناسب و تصمیم‌های مدیریتی می‌داند. کتابخانه ابتدا باید وضعیت مجموعه و خطرهای محیط را بشناسد، سپس اولویت‌های خود را متناسب با مأموریت و امکاناتش تعیین کند. همه‌ی منابع به یک نوع رسیدگی نیاز ندارند؛ گاهی حفظ محتوا از طریق تهیه‌ی نسخه‌ی جایگزین کافی است و گاهی ویژگی‌های نسخه‌ی اصلی نیز ارزش نگهداری دارد. پیشگیری، مداخله‌ی محدود و پرهیز از اقدام آسیب‌زا، معیارهای مهم انتخاب روش هستند. آموزش، اطلاعات کتاب‌شناختی دقیق و همکاری میان کتابخانه‌ها نیز به جلوگیری از دوباره‌کاری کمک می‌کنند. برنامه‌ی حفاظت درنهایت باید جزئی از اداره‌ی مجموعه باشد، نه اقدامی پراکنده پس از بروز خسارت.

چرا باید کتاب آسیب شناسی مواد کتابخانه ای را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب آسیب‌شناسی مواد کتابخانه‌ای: اصول، راهبردها و شیوه کار کتابداران را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تفاوت حفاظت، نگهداری و مرمت را روشن می‌کند.
• معیارهایی برای انتخاب میان حفظ نسخه‌ی اصلی و انتقال محتوا مطرح می‌کند.
• شناخت عوامل فرسایش را به تصمیم‌های مربوط به مخزن و استفاده از منابع پیوند می‌دهد.
• جایگاه بودجه، آموزش و همکاری را در برنامه‌ی حفاظت توضیح می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب آسیب‌شناسی مواد کتابخانه‌ای: اصول، راهبردها و شیوه کار کتابداران به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• کتابداران شاغل در بخش‌های مخزن و امانت.
• مدیران کتابخانه‌های نیازمند برنامه‌ی حفاظت مجموعه.
• دانشجویان کتابداری علاقه‌مند به شناخت فرسودگی منابع.
• دست‌اندرکاران اطلاع‌رسانی مسئول نگهداری مواد کتابخانه‌ای.