کتاب علم، کاوشی در محتوا

کتاب علم، کاوشی در محتوا (Science: The very Idea)، نوشته استیو وولگار و ترجمه محمدرضا اسمخانی، به این پرسش می‌پردازد که چه چیزی علم را از دیگر فعالیت‌های انسانی متمایز می‌کند. نشر نی در سال ۱۴۰۰ این کتاب را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر، شکل‌گیری و اعتباریافتن معرفت علمی را بررسی می‌کند. محور اصلی بحث رابطه‌ی میان واقعیت، مشاهده و گزارش علمی است؛ رابطه‌ای که وولگار آن را بدیهی نمی‌داند و از این طریق به بررسی پیامدهای این مسئله بر علوم اجتماعی می‌پردازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب علم، کاوشی در محتوا اثر استیو وولگار

کتاب علم، کاوشی در محتوا، نوشته‌ی استیو وولگار، مقدمه‌ای انتقادی بر مطالعات اجتماعی علم است. نویسنده به فعالیت‌هایی می‌پردازد که به مشاهده‌ها، شواهد و گزاره‌ها اعتبار علمی می‌بخشند و میان بررسی شرایط اجتماعی پژوهش و مطالعه‌ی محتوای معرفت علمی تمایز می‌گذارد. از نظر او، بررسی روابط میان دانشمندان، حمایت‌های مالی و نظام پاداش برای توضیح چگونگی شکل‌گیری و اعتبار معرفت علمی کافی نیست و باید خودِ فرایند تولید دانش نیز بررسی شود.

کتاب علم، کاوشی در محتوا هفت فصل دارد و در مرز میان فلسفه، تاریخ، جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی حرکت می‌کند. این اثر به مسائلی مانند ماهیت علم، بازنمایی، کشف و برساخت امور واقع و رابطه‌ی میان پژوهشگر و موضوع پژوهش می‌پردازد. استیو وولگار در این مسیر، جایگاه و پیش‌فرض‌های پژوهشگر را نیز بررسی می‌کند و می‌پرسد که اگر ادعاهای دانشمندان به شرایط اجتماعی و تاریخی وابسته باشند، گزارش پژوهشگر درباره‌ی علم چگونه باید ارزیابی شود.

خلاصه کتاب علم، کاوشی در محتوا

استیو وولگار در کتاب علم، کاوشی در محتوا، به مسئله‌ی تعریف علم و معیارهای تمایز آن با دیگر حوزه‌های معرفت می‌پردازد. نویسنده رابطه‌ی میان واقعیت و بازنمایی را بررسی می‌کند و می‌پرسد چگونه گزارش‌ها، نشانه‌ها و توضیح‌ها موضوعی را معرفی می‌کنند که مستقل از این بازنمایی‌ها در نظر گرفته می‌شود.

دو مفهوم وارونگی و بازخورد در ادامه‌ی بحث اهمیت پیدا می‌کنند. مفهوم وارونگی این پرسش را مطرح می‌کند که آیا می‌توان موضوع مورد مطالعه را کاملاً مقدم بر بازنمایی آن در نظر گرفت. مفهوم بازخورد نیز نشان می‌دهد که تحلیل علم می‌تواند از پیش‌فرض‌های علمی و روش‌های شناختی خود تأثیر بپذیرد. استیو وولگار بررسی علم را به مطالعه‌ی شرایط اجتماعی پیرامون دانش محدود نمی‌کند و خودِ روش‌ها، قواعد استدلال و جایگاه پژوهشگر را نیز وارد بحث می‌کند. در نتیجه، نقد علم به بررسی شیوه‌ای از شناخت تبدیل می‌شود که خودِ ابزارها و پیش‌فرض‌های تحلیل را نیز در معرض بررسی قرار می‌دهد.

چرا باید کتاب علم، کاوشی در محتوا را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب علم، کاوشی در محتوا را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت بررسی نهادهای علمی با تحلیل محتوای معرفت علمی را روشن می‌کند.
• این اثر از معیارهای تمایز علم می‌گوید و زمینه‌ای برای آشنایی با دیدگاه‌هایی مانند تحقیق‌پذیری، ابطال‌گرایی و... فراهم می‌کند.
• مباحث مربوط به بازنمایی نشان می‌دهند که تفسیر شواهد چگونه با موقعیت پژوهشگر و پیش‌فرض‌های او ارتباط پیدا می‌کند.

خواندن کتاب علم، کاوشی در محتوا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب علم، کاوشی در محتوا به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان جامعه‌شناسی و فلسفه‌ی علم که به مبانی شکل‌گیری و اعتبار معرفت علمی علاقه دارند.
• پژوهشگران علوم اجتماعی که می‌خواهند درباره‌ی پیش‌فرض‌ها و روش‌های تحقیق خود تأمل کنند.
• علاقه‌مندان به مطالعات علم و فناوری که مباحث مربوط به مشاهده، واقعیت و بازنمایی را دنبال می‌کنند.

درباره استیو وولگار

استیو وولگار (متولد ۱۴ فوریه‌ی ۱۹۵۰) جامعه‌شناس بریتانیایی و از پژوهشگران شناخته‌شده‌ی حوزه‌ی مطالعات علم و فناوری است. او مدرک دکترای جامعه‌شناسی خود را از دانشگاه کمبریج دریافت کرد.

وولگار فعالیت دانشگاهی خود را در دانشگاه برونل ادامه داد و تا سال ۲۰۰۰ استاد جامعه‌شناسی، رئیس گروه علوم انسانی و مدیر مرکز پژوهش‌های نوآوری، فرهنگ و فناوری این دانشگاه بود. او پس از آن به دانشگاه آکسفورد رفت و به‌عنوان عضو هیئت‌علمی کالج گرین تمپلتون فعالیت کرد. وولگار همچنین مدیر مطالعات علم و فناوری در مؤسسه‌ی علم، نوآوری و جامعه‌ی آکسفورد بود. او اکنون استاد بازنشسته‌ی دانشگاه آکسفورد است.

بخش مهمی از فعالیت‌های پژوهشی وولگار به مطالعات علم، جامعه‌شناسی معرفت علمی و مطالعات علم و فناوری اختصاص دارد. او همچنین از نخستین پژوهشگرانی بود که به بررسی جامعه‌شناختی ماشین‌ها و هوش مصنوعی توجه کرد.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

استیو وولگار در سال ۲۰۰۸ جایزه‌ی جان دزموند برنال را از انجمن مطالعات اجتماعی علم دریافت کرد. این جایزه هر سال به پژوهشگری اعطا می‌شود که سهمی برجسته در این حوزه داشته باشد. او همچنین بورسیه‌ی فولبرایت و جایزه‌ی پژوهشگر ارشد فولبرایت را دریافت کرد و در سال ۲۰۱۰ به عضویت آکادمی علوم اجتماعی درآمد.

بخشی از کتاب علم، کاوشی در محتوا

«پرسش از ماهیت علم، در پرداخت فلسفی‌اش، به‌نحو بسیار معروفی با «معیار‌تمیز» مرتبط بوده است. علم از چه ویژگی‌ای بهره‌مند است که آن را در مقایسه با سایر حوزه‌ها به یک نظام معرفت‌ساز قابل‌اعتمادتر مبدل می‌سازد؟ به‌عنوان مثال، در حالی که دشوار است اعتقاد به خدا را جز با توسل به ایمان و توکل محقق سازیم، چیزهایی دربارۀ علم هست که قادرمان می‌سازد به مدعیاتی، مثلاً معرفت دربارۀ منظومۀ شمسی، اعتماد و اطمینان ورزیم. خلاصه این‌که، چه چیزی مایۀ تمایز علم از فعالیت‌های دیگر است؟ واضح‌ است که پاسخ به این پرسش، مستقیماً با تلاش‌هایی پیوند دارد که علوم اجتماعی و انسانی برای پاسخ به یک پرسش مرتبط صورت می‌دهند: مطالعۀ رفتار انسانی تا چه اندازه باید از نظرگاه‌های علوم طبیعی گَرته‌برداری کند؟ این‌که آیا نظرگاه علم برای مطالعۀ پدیده‌های اجتماعی (انسانی، رفتاری) مناسب است یا نه، بسته به این است که در درجۀ نخست چیزی متمایز و ممتاز موسوم به «علم» وجود داشته باشد.»