کتاب انگیزش درونی و یادگیری موثر

کتاب انگیزش درونی و یادگیری موثر (چگونه فرد را از درون بسازیم، نه از بیرون؟) نوشته عبدالوهاب بیگ پوری و حسین چناری، تفاوت میان یادگرفتن از سر علاقه و درس‌خواندن برای نمره، جایزه یا تأیید دیگران را بررسی می‌کند. مسئله‌ی اصلی کتاب، فراهم‌کردن شرایطی است که یادگیرنده بدون وابستگی مداوم به نظارت و فشار بیرونی، مسیر رشد خود را ادامه دهد. این راهنما که انتشارات دبیزش آن را منتشر کرده، خودمختاری، احساس شایستگی و تعلق به دیگران را در مرکز بحث قرار داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب انگیزش درونی و یادگیری موثر

کتاب انگیزش درونی و یادگیری موثر مسئله‌ی انگیزه را به شروع‌کردن یک فعالیت محدود نمی‌کند. عبدالوهاب بیگ پوری و حسین چناری، انگیزش را عاملی برای تعیین جهت، شدت و تداوم یادگیری معرفی کرده‌اند. بحث اصلی از تفاوت محرک‌های درونی و بیرونی آغاز می‌شود و به رابطه‌ی علاقه، کنجکاوی، ارزش‌های شخصی و احساس توانمندی با کیفیت یادگیری می‌رسد. نویسندگان برای توضیح این رابطه از نظریه‌ی نیازهای مازلو، نظریه‌ی خودمختاری دسی و رایان و نظریه‌ی خودکارآمدی بندورا استفاده کرده‌اند. دیدگاه‌های ویگوتسکی و اسکینر نیز زمینه‌ای برای مقایسه‌ی نقش تعامل اجتماعی و تقویت بیرونی فراهم می‌کنند.

مثال‌های آموزشی، جدول‌های مقایسه‌ای و پرسش‌های تأملی، مفاهیم را به موقعیت‌های مدرسه و خانواده پیوند می‌دهند. این بحث‌ها میان حفظ‌کردن مطالب برای پاسخگویی در آزمون و فهمی که به تحلیل، پرسشگری و حل مسئله منتهی می‌شود، تفاوت می‌گذارند. توجه به امنیت روانی، پذیرش اجتماعی و فرصت تجربه‌ی موفقیت نیز نشان می‌دهد که پرورش انگیزه صرفاً مسئولیتی فردی نیست.

کتاب انگیزش درونی و یادگیری موثر در ۱۰ فصل تنظیم شده است. فصل‌های آغازین، مفهوم انگیزش، چگونگی شکل‌گیری انگیزش درونی و ارتباط انگیزش با یادگیری مؤثر را توضیح می‌دهند. فصل‌های بعدی به آموزش رسمی و غیررسمی، روش‌های تقویت انگیزش و موانع موجود در سیستم‌های آموزشی اختصاص دارند. ارزشیابی‌های بی‌هدف، سرکوب خلاقیت، فشارهای اجتماعی و نادیده‌گرفتن تفاوت‌های فردی از موضوعات این بخش‌اند. فصل‌های پایانی، نوجوانی و بزرگسالی، ابزارهای سنجش انگیزش، الگوهای جهانی آموزش و آینده‌ی آموزش متکی بر انگیزش درونی را در بر می‌گیرند. تمرین‌های خودشناسی، هدف‌گذاری و بازتاب یادگیری نیز در فهرست مباحث جای دارند.

عبدالوهاب بیگ پوری و حسین چناری پاداش بیرونی را یکسره رد نمی‌کنند؛ مسئله، استفاده‌ی کنترل‌گرانه و وابستگی شدید به پاداش است. این تمایز، بحث را از تقابل ساده‌ی تشویق و علاقه دور می‌کند و به چگونگی طراحی تکلیف، ارائه‌ی بازخورد و فراهم‌کردن حق انتخاب می‌رساند. خواننده در این مسیر، نقش محیط آموزشی را در کنار ویژگی‌های شخصی یادگیرنده بررسی می‌کند و با معیارهایی برای فهم مشارکت یا کناره‌گیری او آشنا می‌شود.

خلاصه کتاب انگیزش درونی و یادگیری موثر

انگیزش درونی از علاقه به خود فعالیت، لذت کشف و احساس رشد سرچشمه می‌گیرد. انگیزش بیرونی، انجام فعالیت را به پیامدی مانند نمره، پاداش یا دورماندن از تنبیه پیوند می‌زند. کتاب انگیزش درونی و یادگیری موثر توضیح می‌دهد که این دو نیرو می‌توانند همزمان حضور داشته باشند اما اتکای افراطی به کنترل بیرونی ممکن است اشتیاق یادگیرنده را کاهش دهد.

پیشنهاد محوری نویسندگان، حمایت از سه نیاز خودمختاری، شایستگی و ارتباط است. معلم می‌تواند امکان انتخاب فراهم کند، تکالیفی متناسب با توانایی فراگیر طراحی کند و بازخوردی مشخص درباره‌ی تلاش و پیشرفت ارائه دهد. خانواده و مدرسه نیز باید محیطی دور از تحقیر و مقایسه‌ی مداوم بسازند. هدف، تغییر کانون توجه از کسب نتیجه‌ی فوری به فهم مطالب، پذیرش مسئولیت یادگیری و ادامه‌دادن مسیر در مواجهه با دشواری‌هاست.

چرا باید کتاب انگیزش درونی و یادگیری موثر را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب انگیزش درونی و یادگیری موثر را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تفاوت نقش علاقه، پاداش و اجبار در تداوم یادگیری روشن می‌شود.
• نظریه‌های انگیزش در ارتباط با موقعیت‌های کلاس بررسی می‌شوند.
• خواننده با نقش حق انتخاب، بازخورد و تکلیف متناسب آشنا می‌شود.
• موانع محیطی انگیزه در کنار عوامل شخصی شناخته می‌شوند.

خواندن کتاب انگیزش درونی و یادگیری موثر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب انگیزش درونی و یادگیری موثر به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• معلمان دغدغه‌مند درباره‌ی مشارکت فراگیران.
• والدین علاقه‌مند به کاهش وابستگی فرزندان به پاداش.
• دانشجویان روان‌شناسی تربیتی و برنامه‌ریزی درسی.
• مدیران آموزشی علاقه‌مند به محیط‌های حمایت‌گر.