کتاب فرش مقدس مسجد اردبیل

کتاب فرش مقدس مسجد اردبیل نوشته ادوارد استبینگ، شرحی درباره‌ی نقش‌ها، رنگ‌ها، بافت و کتیبه‌ی فرشی است که بررسی تاریخ قالی ایرانی را به شناخت یک اثر مشخص پیوند می‌زند. نویسنده از جزئیات ترنج و چراغ‌های آویخته فراتر می‌رود و نسبت میان طرح‌های قالی، هنرهای تزئینی و سلیقه‌ی خریداران را بررسی می‌کند. کتیبه‌ی دارای نام بافنده و تاریخ، یکی از محورهای اصلی بحث اوست؛ نشانه‌ای که برای مقایسه‌ی آثار دیگر اهمیت دارد. این کتاب را عسگر بهمن یار ترجمه کرده است و انتشارات رها بانو این کتاب را عرضه کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فرش مقدس مسجد اردبیل

کتاب فرش مقدس مسجد اردبیل، اثر ادوارد استبینگ، مطالعه‌ای توصیفی و مقایسه‌ای درباره‌ی قالی ایرانی است که یک فرش مشخص را در مرکز بحث قرار می‌دهد. نویسنده، جزئیات قابل‌مشاهده را مبنای توضیح قرار داده است: جایگاه ترنج، ارتباط حاشیه‌ها با زمینه، شکل چراغ‌ها و شیوه‌ی قرارگرفتن نوشته در ترکیب کلی. کتیبه در این بررسی فقط حامل اطلاعات نیست؛ خوشنویسی نیز بخشی از تزئین فرش به‌شمار می‌آید. استبینگ همچنین زمینه‌ی تاریخی مرتبط با صفویان و جایگاه مذهبی اردبیل را مطرح کرده است تا ارتباط میان محل استفاده و اهمیت فرش روشن‌تر شود. متن از مشاهده‌ی یک مجموعه‌ی نمایشگاهی شکل گرفته و همین خاستگاه، حضور توصیف‌های جزئی و مقایسه میان نمونه‌ها را توضیح می‌دهد. خواننده با متنی روبه‌روست که هم ویژگی‌های ظاهری اثر را ثبت می‌کند و هم برداشت‌های نویسنده از منشأ و تحول نقوش را پیش می‌کشد. این برداشت‌ها، به‌ویژه درباره‌ی نمادها و خاستگاه طرح‌ها، در قالب نظر و استنباط نویسنده مطرح می‌شوند.
کتاب فرش مقدس مسجد اردبیل دو محور اصلی دارد: شرح فرش اردبیل و بحث گسترده‌تر درباره‌ی فرش‌های ایرانی. فهرست علاوه‌بر سخن مترجم و پیشگفتار، پنج بخش توصیفی با عنوان «نقشه» دارد که به نمای کلی فرش، ترنج و چراغ‌ها، گوشه و کتیبه، فرش کوچک مسجد اردبیل و فرش ابریشمی اختصاص یافته‌اند. بخش فرش‌های ایرانی، بررسی طرح‌هایی مانند هراتی، تغییر مقیاس نقوش، تصویر جانوران و گیاهان و مسئله‌ی ظرافت بافت را در بر می‌گیرد. مجموعه‌ی نقشه‌ها، بازتاب‌های مطبوعاتی و نمایه نیز اجزای دیگر این کتاب هستند. تصاویر و توضیح‌ها، امکان دنبال‌کردن شباهت یک نقش در نمونه‌های متفاوت را فراهم می‌کنند. بحث نویسنده درباره‌ی شمار گره‌ها نیز نشان می‌دهد که ارزیابی کیفیت، از نظر او، به یک عدد محدود نیست. بخش مطبوعات، واکنش چند نشریه به نمایش فرش‌ها را ثبت کرده است و در کنار تحلیل‌های نویسنده، تصویری از نحوه‌ی معرفی این آثار به بازدیدکنندگان ارائه می‌دهد.

خلاصه کتاب فرش مقدس مسجد اردبیل

استبینگ در کتاب فرش مقدس مسجد اردبیل، از توصیف یک قالی دارای کتیبه آغاز می‌کند و به پرسش‌هایی درباره‌ی شناخت فرش ایرانی می‌رسد. زمینه‌ی آبی، ترنج روشن، چراغ‌ها و حاشیه‌های گلدار، اجزای نخستین بررسی او هستند. نام مقصود کاشانی و تاریخ بافته‌شده در کتیبه، مبنایی برای بحث تاریخی و مقایسه با نمونه‌های دیگر می‌شود. نویسنده سپس شباهت طرح‌ها را دنبال می‌کند و نشان می‌دهد که تغییر اندازه، تکرار یا حذف جزئیات چگونه ظاهر یک نقش را دگرگون می‌سازد. دغدغه‌ی دیگر او، تفاوت میان شناخت ساختمان فرش و توانایی خلق اثری تازه است. استبینگ تقلید صرف، فشار تقاضای بازار و داوری شتاب‌زده براساس تراکم گره را نقد کرده است. حاصل این بحث، دعوت به مشاهده‌ی دقیق‌تر رنگ، طرح، بافت و تناسب میان اجزای قالی است.

چرا باید کتاب فرش مقدس مسجد اردبیل را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فرش مقدس مسجد اردبیل را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• توضیح جزئیات فرش، ارتباط میان کتیبه، ترنج، چراغ‌ها و حاشیه را روشن می‌کند.
• مقایسه‌ی نقوش، تشخیص شباهت طرح‌ها در اندازه‌ها و ترکیب‌های متفاوت را آسان‌تر می‌کند.
• بحث تراکم گره، محدودیت داوری درباره‌ی کیفیت فرش براساس یک معیار را نشان می‌دهد.
• نقل مطالب مطبوعات، نمونه‌هایی از شیوه‌ی معرفی قالی ایرانی در یک نمایشگاه را ثبت می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب فرش مقدس مسجد اردبیل به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به قالی ایرانی که شناخت جزئیات طرح و بافت را دنبال می‌کنند.
• دانشجویان هنر که به مقایسه‌ی نقوش تزئینی علاقه دارند.
• پژوهشگران میراث فرهنگی که منابع توصیفی درباره‌ی فرش اردبیل را بررسی می‌کنند.