کتاب مدیریت ایمنی فرایند (PSM) در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی

کتاب مدیریت ایمنی فرایند (PSM) در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی (اصول، روش‌ها و تحلیل حوادث) نوشته مجتبی جلیلی گوری است. این اثر پیشگیری از حوادث بزرگ صنعتی را مسئله‌ای فراتر از رعایت دستورالعمل‌ها می‌داند. نویسنده رابطه‌ی تجهیزات، تصمیم‌های مدیریتی و رفتار کارکنان را در کنترل خطرات بررسی کرده است. نکته‌ی محوریِ این کتاب تفاوت میان پایین‌بودن آمار آسیب‌های شغلی و ایمن‌بودن واقعی فرایندهای صنعتی است؛ دو وضعیتی که لزوماً هم‌زمان رخ نمی‌دهند. انتشارات چاپ و نشر دادنامه این کتاب را منتشر کرده است. مباحث کتاب از شناخت خطر آغاز می‌شوند و به نگهداری تجهیزات، فرهنگ گزارش‌دهی و پایش عملکرد می‌رسند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه بخرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مدیریت ایمنی فرایند (PSM) در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی

کتاب مدیریت ایمنی فرایند (PSM) در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی نوشته مجتبی جلیلی گوری، مدیریت خطرات ناشی از مواد و انرژی‌های خطرناک را در پیوند میان مهندسی و اداره‌ی سازمان بررسی می‌کند. نویسنده ایمنی فرایند را به نصب تجهیزات حفاظتی محدود نمی‌داند. تصمیم‌های مربوط به طراحی، تولید، تعمیرات، آموزش و تخصیص منابع نیز در احتمال وقوع حادثه نقش دارند. این کتاب از همین پیوند برای توضیح مفهوم نظام اجتماعی‌ـ‌فنی استفاده می‌کند؛ نظامی که در آن انسان، فناوری، دانش و مقررات در کنار یکدیگر بر عملکرد ایمنی اثر می‌گذارند. این متن سرزنش اپراتور را برای توضیح حادثه کافی نمی‌داند و شرایط ایجاد خطا را نیز بررسی می‌کند.

فشار تولید، خستگی، دستورالعمل مبهم و نارسایی ارتباطات، بخشی از این شرایط هستند. مجتبی جلیلی گوری همچنین میان وجود اسناد ایمنی و کارکرد واقعی کنترل‌ها تفاوت می‌گذارد. معیار اصلی در این بحث، تأثیر مطالعات و برنامه‌ها بر تصمیم‌های روزمره‌ی سازمان است، نه صرفاً تکمیل فرم‌ها یا آمادگی برای ممیزی. این زاویه‌ی بررسی بحث‌های فنی را به مسئولیت مدیران و کارکنان پیوند می‌دهد. کتاب مدیریت ایمنی فرایند (PSM) در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی در ۱۰ فصل تنظیم شده است. فصلِ نخست کلیات و مبانی را توضیح می‌دهد و فصل دوم استانداردها و چارچوب‌های مدیریتی را مقایسه می‌کند. مباحث بعدی شامل شناسایی خطر و ارزیابی ریسک، یکپارچگی دارایی، تجهیزات بحرانی، فرهنگ ایمنی و عوامل انسانی است.

فصل‌های مربوط به عملیات و مدیریت تغییر در کتاب مدیریت ایمنی فرایند (PSM) در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، موضوعاتی مانند مجوز کار، تحویل شیفت، بررسی پیش از راه‌اندازی و کنترل فعالیت‌های غیرروتین را در بر می‌گیرند. «پایش، ممیزی، شاخص‌های عملکرد و بلوغ PSM» و «تحلیل حوادث فرایندی و درس‌آموخته‌ها» نیز از عنوان‌های فصل‌ها هستند. دو فصل پایانی امنیت فرایند، تاب‌آوری، ریسک‌های نوظهور و مدیریت ایمنی فرایند دیجیتال را مطرح می‌کنند. مجتبی جلیلی گوری در بررسی چارچوب‌ها، انتخاب استاندارد را وابسته به مشخصات خطر و توان اجرایی سازمان می‌داند. بحث بومی‌سازی نیز بر پراکندگی داده‌ها، تقسیم مسئولیت‌ها و جایگاه پیمانکاران در صنایع ایران متمرکز است. جدول‌های مقایسه‌ای، خطاهای اجرایی و محدودیت چارچوب‌ها را در کنار کاربردهای آن‌ها قرار می‌دهند.

خلاصه کتاب مدیریت ایمنی فرایند (PSM) در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی

کتاب مدیریت ایمنی فرایند (PSM) در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی بر این ایده استوار است که حادثه‌ی بزرگ معمولاً حاصل انباشته‌شدن ضعف‌هاست، نه فقط یک اشتباه ناگهانی. اطلاعات ناقص، تعمیرات عقب‌افتاده، تغییرات بررسی‌نشده و هشدارهای نادیده‌گرفته‌شده می‌توانند توان پیشگیری سازمان را کاهش دهند. مجتبی جلیلی گوری کنترل این وضعیت را وابسته به ارتباط میان شناخت خطر، قابلیت اعتماد تجهیزات، شایستگی کارکنان و نظارت مدیریتی می‌داند.

این کتاب همچنین توضیح می‌دهد که حذف کامل ریسک ممکن نیست، اما سازمان باید تصمیم‌های مربوط به کاهش ریسک را مستند و قابل دفاع کند. استانداردها زمانی ارزش پیدا می‌کنند که بر اولویت‌بندی منابع و عملکرد عملیات اثر بگذارند. پیامِ اصلیِ کتاب تبدیل ایمنی از مجموعه‌ای از الزامات اداری به بخشی از تصمیم‌گیری سازمان است. یادگیری از شبه‌حوادث، سنجش اثربخشی اصلاحات و توجه به پیامدهای خارج از تأسیسات، اجزای این مسئولیت هستند.

چرا باید کتاب مدیریت ایمنی فرایند (PSM) در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب مدیریت ایمنی فرایند (PSM) در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• خواننده می‌تواند دریابد چرا نبودِ آسیب فردی به‌تنهایی شاهد کافی برای کنترل خطر انفجار یا رهایش مواد نیست.
• خواننده با ضرورت ارائه‌ی شواهد برای تصمیم‌های مربوط به کاهش ریسک آشنا می‌شود.
• در این کتاب خواننده می‌تواند نقش مدیریت ارشد، مهندسی، بهره‌برداری و تعمیرات را در زنجیره‌ای مشترک برای کنترل خطر ببیند.
• نمونه‌های متن کمک می‌کنند تفاوت شمارش فعالیت‌ها و سنجش کارکرد موانع حفاظتی مشخص شود.
• خواننده با ضرورت مشاهده‌ی میدانی، بررسی شواهد عملکرد و پیگیری نتیجه‌ی اقدامات اصلاحی آشنا می‌شود.
• این کتاب فناوری دیجیتال را صرفاً ابزار افزایش داده نمی‌بیند. بحث یکپارچه‌سازی اطلاعات نشان می‌دهد سامانه‌ها زمانی به ایمنی کمک می‌کنند که داده را به تصمیم و اصلاح پیوند دهند.
• خواننده می‌تواند دلیل نیاز به هماهنگی میان حفاظت فیزیکی، امنیت سایبری و پاسخ اضطراری را بهتر بفهمد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب مدیریت ایمنی فرایند (PSM) در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی به گروه‌های زیر پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان مهندسی ایمنی، مهندسی شیمی و مهندسی نفت که می‌خواهند ارتباط مفاهیم پایه‌ی خطر با الزامات اداره‌ی واحدهای فرایندی را بشناسند.
• کارشناسان ایمنی و مسئولان ممیزی که دغدغه‌ی ارزیابی عملکرد واقعی کنترل‌ها و فاصله‌ی میان مستندات سازمانی و شرایط میدان را دارند.
• مدیران واحدهای نفت، گاز و پتروشیمی که درباره‌ی تخصیص منابع، اولویت تعمیرات و مسئولیت‌پذیری در برابر خطرات عمده تصمیم می‌گیرند.
• مهندسان بهره‌برداری، نگهداری و بازرسی فنی که به ارتباط وضعیت تجهیزات، تغییرات عملیاتی و اعتبار مطالعات خطر علاقه‌مندند.
• مسئولان آموزش و تدوین دستورالعمل‌های سازمانی که می‌خواهند موضوعات ایمنی فرایند را به شایستگی کارکنان و فعالیت‌های حساس مرتبط کنند.
• کارشناسان تحقیق حادثه و مدیریت پیمانکاران که به شناخت علت‌های سازمانی، کیفیت گزارش‌دهی و پیگیری درس‌آموخته‌ها نیاز دارند.