کتاب تبیین جامعه رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی

کتاب تبیین جامعه رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی (Explaining society: critical realism in the social sciences)، نوشته برث دنرمارک، متس اکستروم، لیزلوت یاکوبسن ویان و یان. ش. کارلسون و ترجمه فرهاد بیانی، اثری در حوزه‌ی علوم اجتماعی است که از سوی انتشارات مؤسسه‌ی مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم منتشر شده است. این کتاب به یکی از پرسش‌های اساسی علوم اجتماعی می‌پردازد؛ اینکه چگونه می‌توان جامعه و پدیده‌های اجتماعی را توضیح داد، بدون آن‌که واقعیت اجتماعی به داده‌های سطحی یا تفسیرهای کاملاً نسبی تقلیل پیدا کند. نویسندگان با تکیه بر رویکرد رئالیسم انتقادی، مفاهیمی مانند مکانیسم‌های علّی، لایه‌های واقعیت و رابطه‌ی میان نظریه و روش را توضیح می‌دهند و چارچوبی برای شناخت دقیق‌تر سازوکارهای شکل‌دهنده‌ی پدیده‌های اجتماعی ارائه می‌کنند. این کتاب تلاش دارد تا نگاه خواننده را از توصیف صرفِ پدیده‌های اجتماعی فراتر ببرد و او را با شیوه‌ای برای فهم عمیق‌تر واقعیت اجتماعی آشنا کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تبیین جامعه رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی

کتاب تبیین جامعه رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی، نوشته برث دنرمارک، متس اکستروم، لیزلوت یاکوبسن ویان و یان. ش. کارلسون و ترجمه فرهاد بیانی، درآمدی آموزشی و درعین‌حال جدی به رویکرد رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی ارائه می‌دهد. مسئله‌ی اصلی کتاب این است که پژوهش اجتماعی برای شناخت جامعه نمی‌تواند فقط به مشاهده و توصیف رویدادها اکتفا کند، بلکه باید ساختارها و مکانیسم‌هایی را نیز شناسایی کند که در شکل‌گیری آن رویدادها نقش دارند. نویسندگان از همان ابتدا توضیح می‌دهدد که بحث کتاب صرفاً جنبه‌ی فلسفی ندارد و هدف آن، توضیح رابطه‌ی میان هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی، نظریه و پژوهش عملی است. در این مسیر، دوگانه‌هایی مانند روش‌های کمّی و کیفی، اثبات‌گرایی و تفسیرگرایی و نظریه و تجربه نیز دوباره بررسی می‌شوند.

کتاب در دو بخش و هشت فصل تنظیم شده است. بخش نخست به مبانی رئالیسم انتقادی اختصاص دارد و موضوعاتی مانند علم، واقعیت و مفاهیم و همچنین انتزاع مفهومی و علیت را بررسی می‌کند. در این بخش، نویسندگان توضیح می‌دهند که واقعیت اجتماعی از لایه‌های مختلفی تشکیل شده است و اگرچه شناخت انسان از جهان همواره خطاپذیر است، می‌توان میان تبیین‌های رقیب به شیوه‌ای عقلانی داوری کرد.

بخش دوم کتاب تبیین جامعه رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی بر پیامدهای روش‌شناختی رئالیسم انتقادی تمرکز دارد و موضوعاتی مانند تعمیم، استنباط علمی، نقش نظریه در روش‌شناسی علوم اجتماعی، تکثرگرایی روش‌شناختی انتقادی و رابطه‌ی علوم اجتماعی با عمل را مطرح می‌کند. اهمیت کتاب در این است که رئالیسم انتقادی را صرفاً مجموعه‌ای از مفاهیم فلسفی و انتزاعی معرفی نمی‌کند، بلکه آن را چارچوبی برای طراحی پژوهش، مفهوم‌سازی، تبیین پدیده‌های اجتماعی و ارزیابی روش‌های پژوهشی قرار می‌دهد. به همین دلیل، کتاب در کنار جنبه‌ی نظری، رویکردی آموزشی و مسئله‌محور نیز دارد.

خلاصه کتاب تبیین جامعه رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی

کتاب تبیین جامعه رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی با این پرسش اساسی آغاز می‌شود که علوم اجتماعی چگونه می‌تواند جامعه و پدیده‌های اجتماعی را توضیح دهد. نویسندگان بر این باورند که واقعیت اجتماعی به آنچه مستقیماً مشاهده می‌شود محدود نیست و در پس رویدادها، ساختارها و مکانیسم‌های علّی قرار دارند. از همین‌جا، کتاب به بررسی رابطه‌ی میان واقعیت، مفهوم، نظریه و روش می‌پردازد و نشان می‌دهد که پژوهشگر برای رسیدن به یک تبیین دقیق، باید این ارتباط‌ها را به‌درستی مشخص کند.

در ادامه، موضوعاتی مانند انتزاع مفهومی، علیت، تعمیم، استنباط علمی و جایگاه نظریه در فرایند تحقیق بررسی می‌شوند. نویسندگان همچنین تفاوت میان پژوهش عمیق و گسترده را توضیح می‌دهند و در نهایت از نوعی تکثرگرایی روش‌شناختی دفاع می‌کنند؛ رویکردی که انتخاب روش پژوهش را به ماهیت مسئله و لایه‌های مختلف واقعیت اجتماعی وابسته می‌داند.

چرا باید کتاب تبیین جامعه رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تبیین جامعه رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب رابطه‌ی میان واقعیت اجتماعی، نظریه و روش تحقیق را با دقت بررسی می‌کند و به درک بهتر این ارتباط کمک می‌کند.
• توضیح می‌دهد که چرا مشاهده‌ی رویدادها به‌تنهایی برای تبیین پدیده‌های اجتماعی کافی نیست و شناخت مکانیسم‌های علّی نیز اهمیت دارد.
• خواننده را با مفاهیم مهم رئالیسم انتقادی، از جمله لایه‌مندی واقعیت، خطاپذیری معرفت و عقلانیت ارزیابانه آشنا می‌کند.
• مباحث مربوط به تعمیم، استنباط علمی و نقش نظریه در پژوهش اجتماعی را به شکلی منسجم مطرح می‌کند.
• با بازنگری در دوگانه‌هایی مانند روش‌های کمّی و کیفی و نظریه و تجربه، نگاه دقیق‌تری به شیوه‌های مختلف پژوهش اجتماعی ارائه می‌دهد.

خواندن کتاب تبیین جامعه رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تبیین جامعه رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی که می‌خواهند مبانی فلسفی روش تحقیق و ارتباط آن با پژوهش اجتماعی را بهتر بشناسند.
• پژوهشگرانی که درباره‌ی رابطه‌ی میان نظریه، روش و واقعیت اجتماعی پرسش دارند و به دنبال چارچوبی برای فهم این ارتباط هستند.
• علاقه‌مندان به رئالیسم انتقادی که می‌خواهند مبانی و کاربردهای این رویکرد را در تبیین پدیده‌های اجتماعی بررسی کنند.
• مخاطبانی که قصد دارند از دوگانه‌های رایج در روش‌شناسی علوم اجتماعی فراتر بروند و با رویکردهای متنوع‌تر پژوهشی آشنا شوند.
• خوانندگانی که به موضوعاتی مانند علیت، تعمیم، مفهوم‌سازی و طراحی پژوهش در علوم اجتماعی علاقه دارند یا در کار پژوهشی خود با این مسائل سروکار دارند.