کتاب تبیین جامعه رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی

کتاب تبیین جامعه (رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی) نوشته برث دنرمارک، متس اکستروم، لیزلوت یاکوبسن ویان و یان. ش. کارلسون و ترجمه فرهاد بیانی است. این کتاب را انتشارات موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم منتشر کرده است. این کتاب به یکی از پرسش‌های مهم علوم اجتماعی می‌پردازد: جامعه را چگونه می‌توان توضیح داد بی‌آنکه واقعیت اجتماعی به داده‌های سطحی یا تفسیرهای کاملاً نسبی فروکاسته شود. نویسندگان با طرح مفاهیمی مثل مکانیسم‌های علّی، لایه‌های واقعیت و نسبت نظریه و روش، چارچوبی برای فهم دقیق‌تر پدیده‌های اجتماعی پیش می‌گذارند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تبیین جامعه رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی

کتاب تبیین جامعه (رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی) نوشته برث دنرمارک، متس اکستروم، لیزلوت یاکوبسن ویان و یان. ش. کارلسون، درآمدی آموزشی و درعین‌حال جدی به رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی است. محور اصلی اثر، توضیح این مسئله است که پژوهش اجتماعی برای فهم جامعه فقط به مشاهده‌ی رویدادها بسنده نمی‌کند، بلکه باید به‌دنبال ساختارها و مکانیسم‌هایی برود که آن رویدادها را پدید می‌آورند. نویسندگان از همان ابتدا نشان می‌دهند که بحثشان صرفاً فلسفی نیست و می‌خواهند نسبت میان هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی، نظریه و تحقیق عملی را روشن کنند. در این مسیر، تقابل‌های رایج مثل کمّی و کیفی، اثبات‌گرایی و تفسیرگرایی، یا نظریه و تجربه دوباره بررسی می‌شود.
کتاب تبیین جامعه در ۲ بخش و ۷ فصل تنظیم شده است. بخش نخست به مبانی رئالیسم انتقادی می‌پردازد و فصل‌هایی مانند علم، واقعیت و مفاهیم و نیز انتزاع مفهومی و علیت را دربر می‌گیرد. در این بخش، بحث بر سر این است که واقعیت اجتماعی لایه‌لایه است، معرفت انسانی خطاپذیر است و بااین‌حال می‌توان میان تبیین‌های رقیب داوری عقلانی داشت. بخش دوم به مدلولات روش‌شناختی اختصاص دارد و موضوعاتی مانند تعمیم، استنباط علمی، نقش نظریه در روش‌شناسی علوم اجتماعی، تکثرگرایی روش‌شناختی انتقادی و نسبت علوم اجتماعی و عمل را پیش می‌کشد. اهمیت این کتاب در این است که رئالیسم انتقادی را نه به‌صورت مجموعه‌ای از اصطلاحات انتزاعی، بلکه به‌عنوان چارچوبی برای طراحی پژوهش، مفهوم‌سازی، تبیین و ارزیابی روش‌ها مطرح می‌کند. به‌همین دلیل، فضای اثر هم‌زمان نظری، آموزشی و مسئله‌محور است.

خلاصه کتاب تبیین جامعه رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی

کتاب تبیین جامعه از این پرسش آغاز می‌کند که علم اجتماعی چگونه می‌تواند جامعه را توضیح دهد. پاسخ نویسندگان بر این پایه استوار است که واقعیت اجتماعی فقط از آنچه دیده می‌شود تشکیل نشده و در پسِ رویدادها، ساختارها و مکانیسم‌های علّی قرار دارند. اثر سپس نشان می‌دهد که پژوهشگر برای رسیدن به تبیین، ناچار است نسبت میان واقعیت، مفهوم، نظریه و روش را روشن کند.
در ادامه، کتاب به موضوعاتی مانند انتزاع مفهومی، علیت، تعمیم، استنباط علمی، جایگاه نظریه در تحقیق و تمایز میان پژوهش عمیق و گسترده می‌پردازد. نویسندگان درنهایت از نوعی تکثرگرایی روش‌شناختی دفاع می‌کنند که در آن انتخاب روش، تابع ماهیت مسئله و لایه‌های واقعیت اجتماعی است.

چرا باید کتاب تبیین جامعه رئالیسم انتقادی در علوم اجتماعی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تبیین جامعه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نسبت میان واقعیت اجتماعی، نظریه و روش تحقیق را به‌صورت دقیق‌تری روشن می‌کند.
• این اثر نشان می‌دهد چرا مشاهده‌ی صرف برای تبیین پدیده‌های اجتماعی کافی نیست و باید به مکانیسم‌های علّی توجه کرد.
• خواننده با مفاهیم محوری رئالیسم انتقادی مثل لایه‌مندی واقعیت، خطاپذیری معرفت و عقلانیت ارزیابانه آشنا می‌شود.
• این کتاب درمورد تعمیم، استنباط علمی و نقش نظریه در پژوهش اجتماعی بحثی منظم ارائه می‌دهد.
• این اثر به بازنگری در دوگانه‌هایی مثل کمّی و کیفی یا نظریه و تجربه کمک می‌کند.
• خواندن این کتاب برای کسانی مناسب است که به طراحی پژوهش‌هایی با هدف تبیین عمیق‌تر مسائل اجتماعی علاقه دارند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تبیین جامعه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی که می‌خواهند مبانی فلسفی روش تحقیق را دقیق‌تر بفهمند.
• پژوهشگرانی که درمورد نسبت نظریه، روش و واقعیت اجتماعی پرسش دارند.
• کسانی که به رئالیسم انتقادی و کاربرد آن در تبیین پدیده‌های اجتماعی علاقه‌مندند.
• مخاطبانی که می‌خواهند از دوگانه‌های رایج در روش‌شناسی علوم اجتماعی فراتر بروند.
• خوانندگانی که به بحث درباره‌ی علیت، تعمیم، مفهوم‌سازی و طراحی پژوهش در علوم اجتماعی نیاز دارند.