کتاب برنامه ریزی دولتی و سیاست گذاری

کتاب برنامه ربزی دولتی و سیاستگذاری نوشته حسن افروزفر، رابطه‌ی میان تصمیم‌های عمومی و سازوکار اجرای تصمیم‌ها را بررسی می‌کند. سیاست‌گذاری هدف‌ها و جهت‌گیری‌های دولت را مشخص می‌کند؛ برنامه‌ریزی، منابع، زمان‌بندی و مسئولیت‌های اجرایی را به هدف‌ها پیوند می‌دهد. مسئله‌ی اصلی این کتاب، فاصله‌ی میان تصویب یک تصمیم و تحقق نتیجه‌ی مورد انتظار در جامعه است. نویسنده نقش داده‌ها، بودجه، مشارکت اجتماعی و ارزیابی را در کاهش این فاصله توضیح داده است. انتشارات قلم محقق این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب برنامه ریزی دولتی و سیاست گذاری

کتاب برنامه ربزی دولتی و سیاستگذاری نوشته حسن افروزفر، تصمیم‌گیری دولتی را حاصل ارتباط میان هدف‌های عمومی، ظرفیت سازمان‌ها و محدودیت منابع معرفی می‌کند. نویسنده بحث را از تفاوت دو مفهوم آغاز کرده است: سیاست‌گذاری چارچوب انتخاب‌ها و معیارهای تصمیم‌گیری را تعیین می‌کند؛ برنامه‌ریزی مسیر اجرایی، پروژه‌ها و منابع لازم را مشخص می‌سازد. این تفکیک، زمینه‌ی بررسی نقش مدیران، قانون‌گذاران، کارشناسان و گروه‌های اجتماعی را فراهم می‌کند. اقتصاد، حقوق، اخلاق عمومی و علوم سیاسی در توضیح مسائل کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا ارزیابی تصمیم‌ها به محاسبه‌ی هزینه‌ها محدود نماند. عدالت، حقوق شهروندی و ارزش اجتماعی نیز معیارهای سنجش هستند. متن، توضیح مفاهیم را به بحث درباره‌ی ابزارهای تحلیل و موانع سازمانی پیوند می‌دهد. مقایسه‌ی برنامه‌ریزی عقلانی و تدریجی، یکی از محورهای نظری است: رویکرد نخست بر تحلیل گزینه‌ها تکیه دارد؛ رویکرد دوم محدودیت اطلاعات، مذاکره و اصلاح‌های تدریجی را برجسته می‌کند.
کتاب برنامه ربزی دولتی و سیاستگذاری در سه بخش و ۱۸ فصل تنظیم شده است. بخش نخست، مبانی و چارچوب نظری را شامل می‌شود؛ بخش دوم به طراحی، تدوین و اجرای برنامه‌ها اختصاص دارد؛ بخش سوم، نظارت، ارزیابی و آینده‌پژوهی را در بر می‌گیرد. فصل‌هایی مانند «چرخه کامل سیاست‌گذاری عمومی: مراحل و الزامات»، «نقش بودجه‌ریزی در ترجمان برنامه‌ها به عمل» و «حکمرانی خوب، شفافیت و پاسخگویی در برنامه‌ریزی دولتی» مسیر بحث را نشان می‌دهند. نویسنده در مباحث مربوط به ایران، تمرکز اداری، ضعف داده‌های معتبر، تعارض منافع و ناپیوستگی برنامه‌ها را بررسی کرده است. بودجه در این چارچوب صرفاً یک سند مالی نیست؛ بودجه امکان اجرای اولویت‌ها را تعیین می‌کند. مشارکت نیز فراتر از حضور در جلسه تعریف می‌شود و میزان اثرگذاری دیدگاه‌ها بر تصمیم نهایی اهمیت پیدا می‌کند. خواننده از خلال این مباحث، با پرسش‌هایی درباره‌ی امکان اجرا، توزیع منافع و مسئولیت نهادها روبه‌رو می‌شود. ارزیابی در این کتاب، وسیله‌ای برای تشخیص انحراف‌ها و بازنگری تصمیم‌هاست، نه صرفاً ثبت نتیجه پس از اجرای برنامه.

خلاصه کتاب برنامه ریزی دولتی و سیاست گذاری

کتاب برنامه ربزی دولتی و سیاستگذاری، کیفیت تصمیم‌های عمومی را به پیوند میان شناخت مسئله و توان اجرای تصمیم وابسته می‌داند. فرایند از تعریف مسئله و تعیین اولویت‌ها آغاز می‌شود. تصمیم‌گیران سپس گزینه‌ها را براساس شواهد، هزینه‌ها، پیامدهای اجتماعی و ظرفیت نهادها مقایسه می‌کنند. برنامه‌ی اجرایی باید مسئولیت‌ها، منابع و شاخص‌های سنجش را روشن کند. نویسنده تحلیل هزینه‌فایده، بررسی ریسک و شناخت ذی‌نفعان را در همین چارچوب معرفی کرده است. پیام محوری این کتاب، ضرورت بازگشت نتایج اجرا به فرایند تصمیم‌گیری است. سیاست مسئولانه باید امکان اصلاح داشته باشد و اثرهای متفاوت بر گروه‌های اجتماعی را آشکار کند. شفافیت و مشارکت مردم نیز بخشی از شرایط تحقق تصمیم‌اند، نه موضوعاتی جدا از مدیریت و تخصیص منابع.

چرا باید کتاب برنامه ریزی دولتی و سیاست گذاری را بخوانیم؟

دلایل خواندن این کتاب را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• تمایز سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی، تفاوت تعیین جهت‌گیری عمومی و طراحی اجرای تصمیم را روشن می‌کند.
• بحث بودجه و ظرفیت سازمانی، امکان بررسی فاصله‌ی میان هدف‌های مصوب و امکانات اجرا را فراهم می‌سازد.
• مباحث ارزیابی و تعارض منافع، معیارهایی برای سنجش نتایج و بررسی مسئولیت تصمیم‌گیران ارائه می‌دهند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• دانشجویان مدیریت دولتی و سیاست‌گذاری عمومی که به شناخت مفاهیم پایه و ارتباط میان مباحث نظری و اجرا نیاز دارند.
• مدیران و کارشناسان دستگاه‌های اجرایی که با تخصیص منابع و هماهنگی سازمانی سروکار دارند.
• پژوهشگران مسائل عمومی که دغدغه‌ی ارزیابی سیاست‌ها و پاسخگویی نهادها را دارند.