کتاب استثنایی ها

کتاب استثنایی ها (داستان موفقیت) نوشته‌ی مالکوم گلدول، موفقیت را فراتر از استعداد و سخت‌کوشی بررسی می‌کند. نویسنده به فرصت‌هایی می‌پردازد که پیش از مشهورشدن افراد، امکان یادگیری و رشد را برای آن‌ها فراهم کرده‌اند. در مثال‌های این کتاب، تفاوتی کوچک در سن کودکان یا دسترسی زودهنگام به کامپیوتر به امتیازی بزرگ تبدیل می‌شود. محمدعلی سروری این کتاب را ترجمه کرده است و انتشارات جمهوری آن را منتشر کرده است. پرسش اصلی کتاب، نقش خانواده، فرهنگ و قواعد اجتماعی در شکل‌گیری دستاوردهای فردی است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب استثنایی ها

کتاب استثنایی ها نوشته‌ی مالکوم گلدول، برداشت رایج از افراد خودساخته را به پرسش می‌گیرد؛ برداشتی که موفقیت را عمدتاً حاصل هوش، اراده و ویژگی‌های شخصی می‌داند. گلدول استعداد و پشتکار را کنار نمی‌گذارد، اما نشان می‌دهد که این ویژگی‌ها در محیطی مشخص پرورش پیدا می‌کنند و فرصت‌های یکسانی برای شکوفایی در اختیار همه نیست. نمونه‌های کتاب از ورزش و موسیقی تا برنامه‌نویسی و آموزش امتداد دارند. نویسنده در این زمینه‌ها به شرایطی توجه می‌کند که معمولاً پشت نام فرد موفق پنهان می‌مانند؛ از جمله خانواده، امکانات آموزشی، حمایت دیگران و میراث فرهنگی. مقدمه‌ی کتاب با عنوان «رازِ رُزتو» به بررسی سلامت یک اجتماع کوچک می‌پردازد و زمینه‌ی طرح نقش روابط اجتماعی را فراهم می‌کند.
کتاب استثنایی ها در بخش ارائه‌شده، مقدمه و دو فصل از بخش یکم با عنوان «موقعیت» را در بر دارد: «پیامد ماتیو» و «قاعده‌ی ۱۰۰۰۰ ساعت». این فصل‌ها به موضوع‌هایی چون انباشته‌شدن امتیازها و رابطه‌ی تمرین طولانی با فرصت دسترسی به تمرین می‌پردازند. شیوه‌ی ارائه‌ی مطالب بر شرح تجربه‌ی افراد، نقل گفت‌وگوها، مقایسه‌ی داده‌ها و بازبینی توضیح‌های پذیرفته‌شده استوار است. نویسنده معمولاً از موقعیتی مشخص آغاز می‌کند و سپس عوامل کمتر دیده‌شده‌ی آن را بررسی می‌کند. این رویکرد، پرسش‌هایی درباره‌ی عدالت در گزینش و پرورش استعداد پیش می‌کشد. میزان تمرین در متن بخشی از استدلال نویسنده است؛ بنابراین کتاب را نباید دستورالعملی برای رسیدن به موفقیت پس از تعداد معینی ساعت دانست. مسئله‌ی اصلی، فراهم‌بودن امکان یادگیری مداوم و سهم محیط در تبدیل توانایی به مهارت است.

خلاصه کتاب استثنایی ها

گلدول در کتاب استثنایی ها استدلال می‌کند که توضیح موفقیت بدون شناخت فرصت‌های پیشین افراد ناقص می‌ماند. او نشان می‌دهد که قواعد پذیرش در گروه‌های سنی می‌توانند کودکان بزرگ‌تر را جلو بیندازند. انتخاب زودهنگام این کودکان، آموزش بهتر و تمرین بیشتری در اختیارشان می‌گذارد؛ درنتیجه، تفاوتی اولیه به فاصله‌ای واقعی در مهارت تبدیل می‌شود. نویسنده سپس تجربه‌ی نوازندگان و برنامه‌نویسان را بررسی می‌کند تا ارتباط تمرین گسترده با تسلط را توضیح دهد. حمایت خانواده، دسترسی به تجهیزات و امکان صرف وقت نیز در این بررسی، به‌اندازه‌ی میل به پیشرفت اهمیت دارند. حرف اصلی این کتاب، حذف مسئولیت شخصی نیست؛ موفقیت حاصل رابطه‌ی توانایی و کوشش فرد با موقعیت‌هایی است که جامعه، فرهنگ و اطرافیان برای او فراهم کرده‌اند.

چرا باید کتاب استثنایی ها را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب استثنایی ها را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت میان داشتن استعداد و برخورداری از امکان پرورش آن را روشن می‌کند. نمونه‌ها نشان می‌دهند که توانایی بدون دسترسی به آموزش و تمرین، الزاماً به دستاوردی برجسته تبدیل نمی‌شود.
• بحث امتیازهای انباشته‌شونده، توضیحی برای بزرگ‌شدن فاصله‌های کوچک ارائه می‌دهد. خواننده می‌تواند رابطه‌ی میان انتخاب اولیه، دریافت امکانات بیشتر و موفقیت‌های بعدی را بهتر تشخیص دهد.
• بررسی تجربه‌ی بیتل‌ها، نقش اجرای مکرر را در افزایش مهارت نشان می‌دهد. توجه متن به مدت و تنوع اجراها، شناخت مشخص‌تری از فرایند آماده‌شدن یک گروه موسیقی فراهم می‌کند.
• این کتاب زمینه‌ای برای ارزیابی انتقادی ادعای شایسته‌سالاری فراهم می‌کند. پرسش اصلی این است که آیا نظام گزینش توانایی را تشخیص می‌دهد یا بخشی از امتیازهای قبلی افراد را بازتولید می‌کند.
• توجه نویسنده به حمایت‌های کمتر دیده‌شده، قضاوت درباره‌ی موفقیت و ناکامی را محتاطانه‌تر می‌کند. این نگاه عواملی را آشکار می‌کند که در توضیح‌های مبتنی بر اراده‌ی شخصی نادیده می‌مانند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب استثنایی ها به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• والدین و مربیانی که می‌خواهند تفاوت رشد سنی کودکان را از تفاوت توانایی آن‌ها جدا کنند.
• معلمان و مسئولان آموزشی که به پیامدهای گروه‌بندی زودهنگام دانش‌آموزان و توزیع امکانات توجه دارند.
• علاقه‌مندان به بررسی اجتماعی موفقیت که از توضیح‌های محدود به هوش و اراده قانع نمی‌شوند.
• خوانندگانی که به تجربه‌ی یادگیری برنامه‌نویسان و نقش دسترسی به تجهیزات در پرورش مهارت علاقه دارند.
• علاقه‌مندان به موسیقی و ورزش که می‌خواهند رابطه‌ی تمرین، فرصت و گزینش استعداد را در نمونه‌های مشخص بررسی کنند.

بخشی از کتاب استثنایی ها

«تقریبا یک نسل است که روانشناسان دنیا در بحث داغی پیرامون یک سوال که اکثر ما تصور می‌کنیم سال‌ها قبل به آن پاسخ داده شده درگیرند. سوال این است آیا چیزی به‌نام استعداد ذاتی وجود دارد یا نه؟ جواب آشکار بله است. تمام بازیکنان هاکی که در ژانویه متولد شده‌اند به دنیای هاکی حرفه‌ای ره پیدا نمی‌کنند. فقط بعضی از آن‌ها – که دارای استعداد ذاتی هستند- به آن حیطه وارد می‌شوند. موفقیت عبارت است از استعداد ذاتی به‌علاوهٔ آماده‌سازی ولی ایراد این دیدگاه آن است که هرچه روانشناسان بیشتر به دورهٔ زندگی حرفه‌ای صاحبان استعداد می‌نگرند به‌نظر می‌رسد که نقشی که استعداد ذاتی بازی می‌کند کم‌رنگ‌تر شده و در عوض رُل آماده‌سازی چشمگیرتر می‌شود.
مدرک اول در مبحث استعداد، مطالعه‌ای است که در اوایل دههٔ ۱۹۹۰ توسط ک. آندرس اریکسون روانشناس و دو تن از همکارانش در آکادمی نخبگان موسیقی برلن انجام شد. با کمک استادان آکادمی آن‌ها ویولون‌نوازان آن موسسه را به سه گروه تقسیم کردند. در گروه اول ستاره‌ها بودند، دانشجویانی با پتانسیل اینکه تکنواز جهانی شوند. در گروه دوم صرفا «خوب‌ها» بودند و در گروه سوم دانشجویانی که بعید به‌نظر می‌رسید که بتوانند هیچ‌وقت نوازندهٔ حرفه‌ای شوند و فقط می‌خواستند که معلم موسیقی در مدارس دولتی باشند.»