کتاب تاریخ عربستان سعودی

کتاب تاریخ عربستان سعودی نوشته مضاوی الرشید، شکل‌گیری و تداوم حکومت سعودی را از مسیر پیوندهای مذهبی، رقابت‌های محلی، درآمد نفت و مناسبات خارجی بررسی می‌کند. نویسنده به‌جای محدودکردن تاریخ به زندگی پادشاهان و شرح نبردها، نقش جامعه و منابع قدرت را در مرکز بحث قرار داده است. سارا حسام مترجم این کتاب است و انتشارات جمهوری این کتاب را منتشر کرده است. سؤال محوری نویسنده این است که حکومت سعودی چگونه میان حفظ سنت، دگرگونی اقتصادی و درخواست مشارکت سیاسی تعادل برقرار کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ عربستان سعودی

کتاب تاریخ عربستان سعودی نوشته مضاوی الرشید، تاریخ سیاسی و اجتماعی عربستان را فراتر از شرح فتوحات بنیان‌گذار پادشاهی بررسی کرده است. نویسنده استمرار و گسست میان امیرنشین‌های پیشین و دولت سعودی را دنبال می‌کند. توجه به جوامع یکجانشین نجد، ساکنان واحه‌ها، قبایل چادرنشین و تفاوت‌های منطقه‌ای، پایه‌ی این بررسی است. نقش مطوعه، یعنی متخصصان مناسک دینی، نیز در توضیح گسترش اقتدار سعودی جای مهمی دارد. نویسنده نشان می‌دهد که مذهب فقط پشتوانه‌ی تأیید حکومت نبود و مبلغان مذهبی در تربیت مردم، گسترش فرمان‌برداری و ایجاد نظم مطلوب حاکمان سهم داشتند. رابطه‌ی قدرت‌های خارجی با نیروهای داخلی نیز موضوعی تعیین‌کننده است. نفوذ بریتانیا و مناسبات با آمریکا در کنار رقابت امیران محلی بررسی می‌شود، بی‌آنکه تشکیل حکومت صرفاً نتیجه‌ی دخالت خارجی یا ویژگی‌های شخصی ابن سعود معرفی شود. نویسنده همچنین تفاوت میان نقش نظامی قبایل و جایگاه سیاسی جوامع شهری را برجسته می‌کند تا تعبیر حکومت به‌عنوان پدیده‌ای صرفاً قبیله‌ای را به پرسش بکشد.
کتاب تاریخ عربستان سعودی نه فصل دارد و پیشگفتار، رویدادها، فهرست واژگان، مقدمه و فهرست منابع نیز همراه فصل‌ها آمده‌اند. فصل اول با عنوان جامعه و سیاست، پیشینه‌ی حکومت‌های سعودی و مراکز رقیب قدرت را بررسی می‌کند. فصل‌های بعدی به فتح سرزمین‌ها، تثبیت خاندان سلطنتی، مسئله‌ی جانشینی، گسترش ثروت نفت و مخالفت‌های اسلام‌گرایان اختصاص دارند. تاریخ‌نگاری رسمی و نقش کتاب‌های درسی در ساختن تصویری از گذشته نیز موضوع بخشی از بررسی است. فصل هشتم فشارهای بین‌المللی، امنیتی و اقتصادی مرتبط با حملات ۱۱ سپتامبر را دنبال می‌کند. فصل نهم اصلاحات، گفت‌وگوی ملی، انتخابات شهرداری و مطالبه‌ی حقوق را در کنار سرکوب سیاسی قرار می‌دهد. نفت در این بررسی فقط منبع درآمد نیست؛ وسیله‌ای برای توزیع امکانات و جلب وفاداری نیز هست. حضور زنان، روشنفکران، نویسندگان و وبلاگ‌نویسان نیز نشان می‌دهد که جامعه صرفاً دریافت‌کننده‌ی تصمیم‌های حکومت نیست. خواننده از خلال این مباحث با تنش میان نوسازی اقتصادی و محدودیت مشارکت سیاسی آشنا می‌شود.

خلاصه کتاب تاریخ عربستان سعودی

مضاوی الرشید در کتاب تاریخ عربستان سعودی، پیدایش دولت را حاصل تعامل رقابت‌های محلی، دعوت وهابی، جنگ، پیوندهای خاندانی و مناسبات بین‌المللی می‌داند. حکومت برای تثبیت اقتدار، از مشروعیت مذهبی و توزیع منابع بهره گرفت. درآمد نفت دامنه‌ی این امکانات را گسترش داد و هم‌زمان جامعه را دگرگون کرد. توسعه‌ی اقتصادی، آموزش و ارتباط با جهان بیرون، پرسش‌هایی درباره‌ی حقوق، هویت و سهم مردم در سیاست پدید آورد. نویسنده سپس رابطه‌ی حکومت با مخالفان اسلام‌گرا، فشار خارجی و درخواست اصلاحات را بررسی می‌کند. ایده‌ی اصلی این بررسی، ضرورت شناخت تنش‌های درونی جامعه و حکومت است؛ ثبات سلطنت به‌تنهایی توضیح کافی برای فهم تاریخ کشور نیست و شعار اصلاحات نیز الزاماً به مشارکت سیاسی بیشتر نمی‌انجامد.

چرا باید کتاب تاریخ عربستان سعودی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تاریخ عربستان سعودی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• نقش جوامع یکجانشین و مبلغان مذهبی را در تشکیل حکومت روشن می‌کند.
• رابطه‌ی درآمد نفت، خدمات رفاهی و وفاداری سیاسی را توضیح می‌دهد.
• فاصله‌ی میان روایت رسمی گذشته و تفسیرهای انتقادی را نشان می‌دهد.
• امکان بررسی هم‌زمان اصلاحات اجتماعی و محدودیت‌های سیاسی را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب تاریخ عربستان سعودی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ سیاسی و اجتماعی عربستان و خلیج فارس.
• دانشجویانی که رابطه‌ی دین، دولت و اقتصاد نفتی را مطالعه می‌کنند.
• خوانندگانی که به شناخت زمینه‌های اصلاح‌خواهی و مخالفت سیاسی در عربستان علاقه دارند.