کتاب نصیریه

کتاب نصیریه، نوشته عمیدرضا اکبری با همکاری مهدی جمالی فر و علی عادل زاده و زیر نظر سید ابوالحسن نواب، به بررسی تاریخ، منابع و عقاید یکی از ماندگارترین فرقه‌های غالی در جهان اسلام می‌پردازد. این کتاب را انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب منتشر کرده است. نویسندگان این اثر نام‌ها و روایت‌های مشهور را معرفی می‌کنند و با رجوع به منابع فرقه‌نگاری، آثار نصیری و گزارش‌های تاریخی، مسیر شکل‌گیری این جریان و مهم‌ترین باورهای آن را روشن می‌کنند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نصیریه

کتاب نصیریه حاصل پژوهشی مفصل از عمیدرضا اکبری با همکاری مهدی جمالی‌فر و علی عادل‌زاده است که به بررسی تاریخی و اعتقادی فرقه‌ی نصیریه می‌پردازد؛ فرقه‌ای که در این اثر به‌عنوان شاخص‌ترین فرقه‌ی غالی برجامانده از سده‌های نخستین اسلامی معرفی شده است. نویسندگان تلاش می‌کنند فراتر از معرفی این فرقه، مفهوم غلو، نسبت نصیریان با جریان‌های پیشین و تفاوت‌های آنان با امامیه را بر اساس منابع گوناگون بررسی کنند. این پژوهش با رویکردی مستند و تحلیلی و با استفاده از منابع فرقه‌نگاری، آثار عمومی و سرّی نصیریه و پژوهش‌های منتشرشده به زبان‌های مختلف شکل گرفته است.

کتاب در چند محور اصلی، از جمله تاریخ شکل‌گیری فرقه، منابع و آثار منسوب به چهره‌های مهم آن و مهم‌ترین عقاید نصیریه، تنظیم شده است. در فصل‌های نخست، موضوعاتی مانند عناوین فرقه‌ای نصیریان، پیشینه‌ی نام‌گذاری آنان، نقش محمد بن نصیر، جایگاه حسین بن حمدان خصیبی و ارتباط این جریان با دیگر شاخه‌های غالیان بررسی می‌شود. در ادامه، میراث مکتوب نصیریه و آثاری همچون «الهدایة»، «الرسالة» و «دیوان خصیبی» و همچنین نوشته‌های شاگردان و پیروان بعدی از نظر انتساب، اهمیت و کارکرد معرفی می‌شوند.

بخش دیگری از کتاب نصیریه به بررسی باورهای نصیریه اختصاص دارد و موضوعاتی مانند الوهیت امام، تثلیث نصیری، بابیت، تناسخ، نفی بلا از اولیای الهی، فقه باطنی و اسقاط تکالیف را بررسی می‌کند. عمیدرضا اکبری، مهدی جمالی‌فر و علی عادل‌زاده در کنار معرفی این عقاید، به زمینه‌های شکل‌گیری و تحول آن‌ها نیز توجه دارند.

یکی از ویژگی‌های کتاب، توجه به عواملی است که شناخت نصیریه را دشوار کرده‌اند؛ از جمله کتمان عقاید، آموزش محدود درون‌گروهی و فاصله‌گیری تدریجی از دیگر جریان‌های شیعی. کتاب همچنین به نقد برخی دیدگاه‌ها درباره‌ی نام‌گذاری این فرقه، اختلافات درون‌فرقه‌ای و زمینه‌های اجتماعی و فکری شکل‌گیری باورهای نصیریه می‌پردازد. در مجموع، این اثر تصویری تاریخی و اعتقادی از نصیریه ارائه می‌دهد و به خواننده کمک می‌کند سیر شکل‌گیری، حفظ و بازتعریف میراث این جریان را بهتر بشناسد.

خلاصه کتاب نصیریه

کتاب نصیریه تاریخ این جریان مذهبی را از ریشه‌های نخستین آن در میان غالیان تا شکل‌گیری و تحول آن در دوره‌های بعد دنبال می‌کند و هم‌زمان به بررسی منابع و باورهای محوری نصیریه می‌پردازد. نویسندگان ابتدا پیشینه‌ی غلو، شاخه‌های مرتبط با خطابیه، نقش محمد بن نصیر و جایگاه حسین بن حمدان خصیبی را بررسی می‌کنند و سپس به سراغ آثار مهم نصیریان می‌روند و محتوای آن‌ها و اعتبار انتسابشان را مورد توجه قرار می‌دهند.

در ادامه، مهم‌ترین عقاید نصیریه بررسی می‌شود؛ از الوهیت امام و تثلیث نصیری گرفته تا بابیت، تناسخ، تأویل‌های خاص، فقه باطنی و نسبت این جریان با دیگر فرقه‌ها. کتاب در پیوست‌های خود نیز به موضوعاتی مانند نگاه نصیریه به برخی قرائات و برداشت‌های خاص آنان از واقعه‌ی غدیر می‌پردازد.

در مجموع، این اثر با کنار هم قرار دادن تاریخ شکل‌گیری و تحول نصیریه، منابع مکتوب و باورهای اصلی آن، تصویری پیوسته از این جریان مذهبی و زمینه‌های فکری و اعتقادی شکل‌گیری آن ارائه می‌دهد.

چرا باید کتاب نصیریه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نصیریه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تاریخ شکل‌گیری نصیریه را در پیوند با شاخه‌های نخستین غالیان دنبال می‌کند و تصویری پراکنده و مبهم از این موضوع باقی نمی‌گذارد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند نام‌ها، آثار و چهره‌های کلیدی این جریان را در کنار هم ببیند و نسبت آن‌ها را بهتر بفهمد.
• این اثر علاوه‌بر معرفی عقاید بسنده نمی‌کند و منشأ برخی باورها و اختلافات درون‌فرقه‌ای را هم بررسی می‌کند.
• بخش مربوط به منابع و آثار نصیریه کمک می‌کند که جایگاه نوشته‌هایی مانند الهدایة و الرسالة در سنت این فرقه روشن‌تر شود.
• پیوست‌های کتاب دامنه‌ی بحث را گسترده‌تر می‌کند و نشان می‌دهد برخی برداشت‌های نصیری چگونه در تفسیر آیات و روایات بازتاب یافته‌اند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب نصیریه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران و دانشجویان ادیان، مذاهب و تاریخ اسلام که می‌خواهند درباره‌ی یکی از فرقه‌های غالی شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• خوانندگانی که در پی فهم نسبت نصیریه با امامیه، خطابیه و دیگر شاخه‌های غالی هستند.
• کسانی که می‌خواهند منابع مکتوب و چهره‌های اثرگذار در تکوین یک جریان مذهبی را به‌صورت مستند بشناسند.
• مخاطبانی که به بررسی باورهایی مانند الوهیت امام، بابیت، تناسخ و تأویل‌های باطنی علاقه دارند.
• افرادی که می‌خواهند درباره‌ی تاریخ نام‌گذاری نصیریه و کاربرد عنوان‌هایی مانند علویان سوریه بیشتر بدانند.