کتاب قرآن و بازدارندگی اخلاقی

کتاب قرآن و بازدارندگی اخلاقی نوشته مهراب صادق نیا و رباب شاه مرادی است که انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب آن را منتشر کرده است. این اثر به یکی از پرسش‌های مهم در نسبت میان اخلاق، جرم و مجازات می‌پردازد: آیا بازدارندگی فقط از راه ترس از کیفر شکل می‌گیرد یا قرآن مسیر عمیق‌تری برای مهار خطا پیش می‌نهد؟ نویسندگان با مقایسه‌ی دیدگاه قرآن و برخی مکاتب کیفری، بر نقش خودآگاهی، مسئولیت‌پذیری، تقوا و بازسازی درونی انسان تمرکز کرده‌اند و نشان می‌دهند که بازدارندگی در قرآن فقط به مجازات محدود نمی‌شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب قرآن و بازدارندگی اخلاقی

کتاب قرآن و بازدارندگی اخلاقی نوشته مهراب صادق نیا و رباب شاه مرادی به مسئله‌ای می‌پردازد که هم در اخلاق اهمیت دارد و هم در حقوق و تفسیر قرآن: این‌که انسان چگونه از خطا، گناه و رفتار ضداجتماعی بازداشته می‌شود. نویسندگان بحث را از نظریه‌های مربوط به جرم، مجازات و پیش‌گیری آغاز کرده‌اند و سپس سراغ این پرسش رفته‌اند که قرآن چه نوع بازدارندگی‌ای را پیشنهاد می‌کند. در این مسیر، فقط به کیفر به‌عنوان ابزار مهار رفتار نادرست نگاه نشده، بلکه جایگاه تربیت، تزکیه، تقوا، کرامت انسان و کنترل درونی نیز بررسی شده است. فضای اثر پژوهشی و استدلالی است و از خلال آن می‌توان دید که مسئله‌ی اصلی، صرفاً مجازات‌کردن نیست، بلکه فهم منطق اخلاقی‌ای است که پشت بازداشتن انسان از خطا قرار دارد.
کتاب قرآن و بازدارندگی اخلاقی از دل مقایسه میان رویکرد قرآنی و نظریه‌های بازدارندگی در مکاتب کیفری شکل گرفته است. متن کتاب نشان می‌دهد که نویسندگان به نقدهای واردشده بر بازدارندگی مبتنی بر ترس از مجازات توجه داشته‌اند؛ نقدهایی مانند ناسازگاری با برخی ملاحظات اخلاقی یا ناکامی در کاهش واقعی جرم. در برابر، این کتاب از الگویی سخن می‌گوید که بازدارندگی را پیشینی، درونی، فعال و فراگیر می‌فهمد. به همین دلیل، بحث فقط بر مجرم و لحظه‌ی ارتکاب جرم متمرکز نمی‌ماند و به زمینه‌های فردی و اجتماعی رفتار نیز گسترش پیدا می‌کند.
کتاب قرآن و بازدارندگی اخلاقی در فصل‌ها و بخش‌های مختلف، از سیر تاریخی جرم و مجازات، نظریه‌های معطوف به اهداف کیفر، نقدهای نظریه بازدارندگی، گونه‌های ضمانت اخلاق، بازدارندگی در اسلام و تفاوت‌های بازدارندگی قرآن با مکاتب بشری سخن گفته است. عنوان‌هایی مانند بازدارندگی خاص و عام، پیش‌گیری کیفری و غیرکیفری، تضمین‌های درونی و بیرونی و فرایند بازدارندگی قرآن نشان می‌دهد که اثر فقط به طرح یک ادعا بسنده نمی‌کند و می‌کوشد شبکه‌ای از مفاهیم مرتبط را کنار هم قرار دهد. حاصل این مسیر، تصویری از بازدارندگی است که در آن ترس از مجازات تنها یک جزء است و هسته‌ی اصلی بر ساختن شخصیتی استوار می‌شود که اساساً به‌سوی خطا نرود.

خلاصه کتاب قرآن و بازدارندگی اخلاقی

کتاب قرآن و بازدارندگی اخلاقی می‌کوشد توضیح دهد که بازدارندگی در قرآن فقط به معنای ترساندن انسان از مجازات نیست. نویسندگان ابتدا نظریه‌های مربوط به کیفر و بازدارندگی را در اندیشه‌های حقوقی مرور می‌کنند و نقدهای وارد بر آن‌ها را نشان می‌دهند. سپس با رجوع به آیات قرآن، از الگویی سخن می‌گویند که بر تزکیه، تقوا، خودآگاهی، کرامت انسان و مسئولیت‌پذیری تکیه دارد.
در این نگاه، مجازات وجود دارد اما نقطه‌ی آغاز نیست. محور اصلی، بازسازی درونی انسان و نامساعدکردن زمینه‌های فردی و اجتماعی جرم است. کتاب درنهایت می‌کوشد تفاوت میان بازدارندگی مبتنی بر کیفر در مکاتب بشری و بازدارندگی اخلاقی در قرآن را روشن کند و نشان دهد که رویکرد قرآنی، رشد شخصیت را در مرکز قرار می‌دهد.

چرا باید کتاب قرآن و بازدارندگی اخلاقی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب قرآن و بازدارندگی اخلاقی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نسبت میان اخلاق، جرم، مجازات و پیش‌گیری را در کنار هم بررسی می‌کند و بحث را به یک حوزه محدود نمی‌کند.
• خواننده با تفاوت بازدارندگی مبتنی بر ترس از کیفر و بازدارندگی مبتنی بر خودآگاهی و تزکیه آشنا می‌شود.
• این اثر نشان می‌دهد که در نگاه قرآنی، کنترل رفتار فقط از بیرون انجام نمی‌شود و به ساختن شخصیت نیز وابسته است.
• کتاب برخی نقدهای مهم وارد بر نظریه‌های کیفری بازدارنده را جمع‌بندی می‌کند و زمینه‌ی مقایسه را فراهم می‌سازد.
• فصل‌ها و عنوان‌های کتاب برای کسانی که می‌خواهند بحث را مفهومی و مرحله‌به‌مرحله دنبال کنند، مسیر روشنی فراهم می‌کند.
• این اثر برای فهم جایگاه مفاهیمی مانند تقوا، کرامت، مسئولیت‌پذیری و عبرت در بازداشتن انسان از خطا مفید است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب قرآن و بازدارندگی اخلاقی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران و دانشجویانی که به نسبت میان قرآن، اخلاق و مسئله‌ی مجازات علاقه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی مفهوم بازدارندگی در اندیشه‌های حقوقی و تفاوت آن با نگاه قرآنی بیشتر بدانند.
• کسانی که در پی فهم نقش کنترل درونی، تقوا و خودآگاهی در کاهش خطا و گناه هستند.
• علاقه‌مندان به مباحث تفسیر موضوعی قرآن که می‌خواهند یک مسئله‌ی اجتماعی و اخلاقی را از دل آیات دنبال کنند.
• مخاطبانی که درباره‌ی کارکرد مجازات و حدود اثر آن در پیش‌گیری از جرم سؤالات جدی دارند.