کتاب نقد و بررسی شیوه های بیان و برداشت از قصه های قرآن در تفاسیر عرفانی

کتاب نقد و بررسی شیوه‌های بیان و برداشت از قصه‌های قرآن در تفاسیر عرفانی نوشته رخساره خدادوستی، به بررسی این پرسش می‌پردازد که مفسران عارف قصه‌های قرآن را چگونه خوانده‌اند و این برداشت‌ها تا چه اندازه با متن آیات، روایات و معیارهای تفسیری سازگار مانده‌اند. نویسنده در کنار شرح مفاهیمی مانند قصه، تفسیر، تأویل و عرفان، نمونه‌های متعددی از داستان‌های قرآنی را در تفاسیر عرفانی واکاوی کرده است. این کتاب را انتشارات قریحه منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نقد و بررسی شیوه های بیان و برداشت از قصه های قرآن در تفاسیر عرفانی

کتاب نقد و بررسی شیوه‌های بیان و برداشت از قصه‌های قرآن در تفاسیر عرفانی نوشته رخساره خدادوستی، اثری پژوهشی در حوزه‌ی تفسیر قرآن است که تمرکز خود را بر قصه‌های قرآنی و نحوه‌ی خوانش آن‌ها در تفاسیر عرفانی گذاشته است. مسئله‌ی اصلی این کتاب این است که مفسران عارف با تکیه بر مفاهیمی مانند باطن، تأویل، زبان رمزی و کشف و شهود، چگونه از روایت‌های قرآنی معنا استخراج کرده‌اند و این معناها در چه نقطه‌ای از متن فاصله می‌گیرند یا به آن نزدیک می‌مانند. نویسنده از همان آغاز نشان می‌دهد که قصه‌های قرآن برای اهل عرفان فقط گزارش رویداد نیستند، بلکه میدان تفسیر، نمادپردازی و بیان مقاصد فکری و سلوکی نیز به‌شمار می‌آیند.
کتاب نقد و بررسی شیوه‌های بیان و برداشت از قصه‌های قرآن در تفاسیر عرفانی در سه فصل تنظیم شده است. فصل اول به مفاهیم پایه اختصاص دارد و واژه‌هایی مانند قصه، تفسیر، تأویل، عرفان و تصوف را توضیح می‌دهد. در ادامه، سیر تاریخی تفسیر عرفانی، مهم‌ترین نمونه‌های این سنت تفسیری، مبانی آن مانند ذوبطون‌پذیری قرآن، زبان اشاری، تمثیل‌گرایی و جایگاه کشف و شهود بررسی می‌شود. فصل دوم بخش محوری اثر است و معیارهای سنجش برداشت‌های عرفانی را مطرح می‌کند؛ معیارهایی مانند ناسازگار نبودن با آیات، روایات، سیاق، پرهیز از تفسیر به رأی، دوری از اسرائیلیات و توجه به جایگاه هر داستان در مجموعه‌ی قصه‌های قرآن. فصل سوم نیز به شباهت‌ها و تفاوت‌های شیوه‌های بیان در تفاسیر عرفانی می‌پردازد و نشان می‌دهد که این برداشت‌ها همیشه یکدست و هم‌جهت نیستند.
کتاب نقد و بررسی شیوه‌های بیان و برداشت از قصه‌های قرآن در تفاسیر عرفانی فقط به معرفی دیدگاه‌ها بسنده نمی‌کند و در بسیاری از نمونه‌ها سراغ نقد آن‌ها می‌رود. داستان‌هایی مانند ایوب، نوح، موسی، خضر، یوسف، ابراهیم، فرعون، هاروت و ماروت و بنی‌اسرائیل در این مسیر به‌عنوان نمونه بررسی شده‌اند. اهمیت این کتاب در این است که میان توجه به لایه‌های درونی متن و ضرورت پایبندی به ضابطه‌های تفسیر تعادل برقرار می‌کند و نشان می‌دهد هر برداشت باطنی، لزوماً معتبر و پذیرفتنی نیست.

خلاصه کتاب نقد و بررسی شیوه های بیان و برداشت از قصه های قرآن در تفاسیر عرفانی

کتاب با طرح این مسئله آغاز می‌شود که قصه‌های قرآن در تفاسیر عرفانی اغلب فراتر از معنای ظاهری خوانده شده‌اند و مفسران عارف کوشیده‌اند از دل شخصیت‌ها، رخدادها و گفت‌وگوها معناهای رمزی و درونی بیرون بکشند. نویسنده در فصل نخست، مبانی این نوع تفسیر را از نظر مفهومی و تاریخی توضیح می‌دهد. سپس در فصل دوم، سراغ نمونه‌های مشخص می‌رود و برداشت‌های عرفانی را با معیارهایی مانند سازگاری با آیات، روایات، سیاق و پرهیز از تفسیر به رأی می‌سنجد. در فصل پایانی نیز تفاوت شیوه‌های بیان و نوع تأویل در میان مفسران عرفانی بررسی می‌شود تا روشن شود این سنت تفسیری، هم ظرفیت معناپردازی دارد و هم امکان لغزش.

چرا باید کتاب نقد و بررسی شیوه های بیان و برداشت از قصه های قرآن در تفاسیر عرفانی را بخوانیم؟

• این کتاب معیارهای سنجش برداشت‌های عرفانی از قصه‌های قرآن را به‌صورت روشن و همراه با نمونه توضیح می‌دهد.
• خواننده با مفاهیم کلیدی مانند تفسیر، تأویل، عرفان، تصوف، زبان اشاری و ذوبطون‌پذیری قرآن آشنا می‌شود.
• این کتاب نشان می‌دهد که مفسران عرفانی در برخورد با داستان‌های قرآنی از چه مبانی و منابعی استفاده کرده‌اند.
• نمونه‌های متعدد از قصه‌های ایوب، یوسف، موسی، ابراهیم، فرعون و دیگر شخصیت‌ها، بحث را از حالت کلی خارج می‌کند.
• این کتاب مرز میان برداشت باطنی قابل دفاع و تأویل بی‌ضابطه را با تکیه بر مثال‌های مشخص بررسی می‌کند.
• خواندن این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند نسبت میان متن قرآن و تفسیرهای رمزی را دقیق‌تر بفهمند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• دانشجویان و پژوهشگران علوم قرآنی که می‌خواهند با مبانی و نقد تفسیر عرفانی آشنا شوند.
• خوانندگانی که درباره‌ی قصه‌های قرآن و شیوه‌های مختلف برداشت از آن‌ها پرسش دارند.
• علاقه‌مندان به عرفان اسلامی که می‌خواهند نسبت میان تأویل، کشف و متن قرآن را دقیق‌تر بررسی کنند.
• کسانی که به نقد نمونه‌های مشهور در تفاسیر عرفانی، از داستان ایوب تا فرعون و هاروت و ماروت، علاقه دارند.
• مخاطبانی که به دنبال شناخت ضابطه‌های معتبر در تفسیر آیات و پرهیز از برداشت‌های بی‌پشتوانه هستند.