کتاب نقد و بررسی کتاب «مدرسه زدایی از جامعه» اثر ایوان ایلیچ

کتاب شکاف ایدئولوژی و وضعیت واقعی تعلیم و تربیت دین )تحلیل بخش نامه های آموزش و پرورش( نوشته‌ی ایوان ایلیچ، علی اصغر خانی پور و مریم خانی پور است و انتشارات قریحه آن را منتشر کرده است. این کتاب از دل بحثی انتقادی درباره‌ی مدرسه، آموزش رسمی و تربیت دینی بیرون می‌آید و می‌کوشد فاصله‌ی میان هدف‌های اعلام‌شده‌ی نظام آموزشی و آنچه در عمل رخ می‌دهد را بررسی کند. محور اصلی کتاب، سنجش ایده‌های تند و چالش‌برانگیز درباره‌ی مدرسه با وضعیت آموزش و پرورش و امکان تربیت دینی در ساختار رسمی است. نسخه‌ی الکترونیکی این کتاب را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نقد و بررسی کتاب «مدرسه زدایی از جامعه» اثر ایوان ایلیچ

کتاب شکاف ایدئولوژی و وضعیت واقعی تعلیم و تربیت دین )تحلیل بخش نامه های آموزش و پرورش( با تکیه بر بحث‌های ایوان ایلیچ و همراهی علی اصغر خانی پور و مریم خانی پور، به یکی از پرسش‌های مهم در آموزش می‌پردازد: مدرسه چه نسبتی با یادگیری، قدرت، نابرابری و تربیت دینی دارد؟ متن از همان ابتدا مدرسه را فقط یک محل آموزش نمی‌بیند، بلکه آن را نهادی می‌داند که می‌تواند ارزش‌ها، هنجارها و حتی تصور افراد از دانستن را شکل دهد. در این مسیر، نقد ایلیچ به مدرسه، آموزش اجباری، مدرک‌گرایی، برنامه‌ی درسی پنهان و انحصار آموزش رسمی به‌عنوان نقطه‌ی شروع بحث مطرح می‌شود.
کتاب شکاف ایدئولوژی و وضعیت واقعی تعلیم و تربیت دین )تحلیل بخش نامه های آموزش و پرورش( فقط به بازگویی دیدگاه ایلیچ بسنده نمی‌کند و آن را در کنار جریان‌های فکری دیگر در جامعه‌شناسی آموزش می‌گذارد. در بخش‌های مختلف، از وفاق‌گرایی و تضادگرایی تا دیدگاه‌های انتقادی، پست‌مدرن، فریره، بوردیو و آلتوسر بحث می‌شود تا روشن شود مدرسه چگونه می‌تواند هم ابزار نظم اجتماعی باشد و هم سازوکاری برای بازتولید سلطه. فهرست کتاب هم این جهت‌گیری را نشان می‌دهد: از سازوکارهای مدرسه در نگاه ایلیچ و اسطوره‌زدایی از نهاد مدرسه گرفته تا برنامه‌ی پنهان، نظام آموزشی خوب، تربیت دینی، امکان تربیت دینی و الگوی عملی در امر تعلیم و تربیت دینی.
کتاب شکاف ایدئولوژی و وضعیت واقعی تعلیم و تربیت دین )تحلیل بخش نامه های آموزش و پرورش( در لایه‌ی بعدی، بحث را به وضعیت آموزش و پرورش ایران و نسبت آن با آموزش دینی می‌کشاند. متن بارها این سؤال را پیش می‌کشد که آیا مدرسه در شکل رسمی و اجباری‌اش می‌تواند حامل تربیت دینی باشد یا خودِ ساختار مدرسه مانعی در برابر آن است. از همین‌جا کتاب از سطح نقد نظری فراتر می‌رود و به بررسی کارکردهای واقعی مدرسه، کلاس‌های مکمل، وابستگی به مدرک، افت خلاقیت، نقش معلم، جایگاه برنامه‌های رسمی و فاصله‌ی میان هدف‌های تربیتی و تجربه‌ی زیسته‌ی آموزش می‌رسد. فضای اثر بیشتر جدلی، تحلیلی و پرسش‌محور است و خواننده را با مجموعه‌ای از سؤالات بنیادین درباره‌ی آموزش، اقتدار و دین روبه‌رو می‌کند.

خلاصه کتاب نقد و بررسی کتاب «مدرسه زدایی از جامعه» اثر ایوان ایلیچ

کتاب شکاف ایدئولوژی و وضعیت واقعی تعلیم و تربیت دین )تحلیل بخش نامه های آموزش و پرورش( از نقد رادیکال ایوان ایلیچ به نهاد مدرسه آغاز می‌کند و سپس این نقد را به زمینه‌ی آموزش و پرورش و تربیت دینی پیوند می‌زند. متن توضیح می‌دهد که از نگاه ایلیچ، مدرسه فقط محل انتقال دانش نیست، بلکه نهادی است که با اجبار، مدرک، برنامه‌ی پنهان و ساختار سلسله‌مراتبی، یادگیری را محدود و اجتماعی‌شدن را هدایت می‌کند. سپس کتاب می‌پرسد آیا در چنین ساختاری می‌توان از تربیت دینی سخن گفت یا میان ایدئولوژی رسمی و وضعیت واقعی آموزش شکافی جدی وجود دارد. نتیجه‌ی مسیر کتاب، طرح مجموعه‌ای از پرسش‌های انتقادی درباره‌ی امکان، حدود و موانع تعلیم و تربیت دینی در مدرسه است.

چرا باید کتاب نقد و بررسی کتاب «مدرسه زدایی از جامعه» اثر ایوان ایلیچ را بخوانیم؟

• این کتاب نقد ایوان ایلیچ به مدرسه را در پیوند با وضعیت آموزش و پرورش و تربیت دینی بررسی می‌کند.
• متن نشان می‌دهد برنامه‌ی پنهان، مدرک‌گرایی و آموزش اجباری چگونه بر تجربه‌ی یادگیری اثر می‌گذارند.
• خواننده با دیدگاه چند متفکر مهم در جامعه‌شناسی آموزش، از ایلیچ و فریره تا بوردیو و آلتوسر، آشنا می‌شود.
• این کتاب به پرسش نسبت میان هدف‌های رسمی تربیتی و واقعیت جاری مدرسه پاسخ‌های تحلیلی می‌دهد.
• کتاب برای فهم انتقادی جایگاه مدرسه در بازتولید نابرابری، اقتدار و هنجارهای اجتماعی مفید است.
• بخش‌های مربوط به امکان یا امتناع تربیت دینی، بحث آموزش رسمی را از سطح نظری به مسئله‌ای عینی‌تر می‌برد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• دانشجویان و پژوهشگران علوم تربیتی، جامعه‌شناسی و فلسفه‌ی تعلیم و تربیت که می‌خواهند نقد نهاد مدرسه را دقیق‌تر دنبال کنند.
• خوانندگانی که درباره‌ی نسبت آموزش رسمی، ایدئولوژی و بازتولید نابرابری سؤالات جدی دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی امکان تربیت دینی در ساختار مدرسه شناخت روشن‌تری به دست آورند.
• معلمان، مدیران آموزشی و فعالان حوزه‌ی آموزش که با مسئله‌ی فاصله‌ی میان هدف‌های تربیتی و واقعیت اجرایی روبه‌رو هستند.
• علاقه‌مندان به آثار انتقادی درباره‌ی مدرسه، مدرک‌گرایی و برنامه‌ی درسی پنهان.