کتاب چنین گفت بودا

کتاب چنین گفت بودا (ایتی‌ووتکه، متن کهن بودایی)، با ترجمه و تحقیق ع. پاشایی، مجموعه‌ای از ۱۱۲ سوره‌ی کوتاه از متن کهن ایتی‌ووُتَّکَه است که آموزه‌های بودا درباره‌ی آز، کینه، فریب، خویشتن‌داری، نکوکرد و رهایی را در بر می‌گیرد. این کتاب با آموزه‌های کوتاه و تکرارشونده، فضایی آیینی و تأمل‌برانگیز ایجاد می‌کند و از خلال این آموزه‌ها، نسبت انسان با رنج، دل‌بستگی و آزادی درونی را به پرسش می‌گذارد. نشر چرخ در سال ۱۴۰۴ این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چنین گفت بودا

کتاب چنین گفت بودا (Iti-vuttaka)، با ترجمه و تحقیق ع. پاشایی، برگردانی از ایتی‌ووُتَّکَه است؛ متنی کهن در سنت بوداییِ پالی که پیش‌گفتار کتاب به جایگاه آن در مجموعه‌ی سه‌سبد و پیوندش با مکتب تیره‌واده می‌پردازد. این مجموعه از ۱۱۲ سوره‌ی کوتاه تشکیل شده است. بیشتر سوره‌ها با عبارت ثابت «چنین گفت آن‌سَروَر» آغاز می‌شوند و پس از آن‌ها، متنی موزون و فشرده می‌آید. تکرار این الگو به کتاب حال‌وهوایی تعلیمی و مراقبه‌ای می‌دهد و هر بخش را به فرصتی برای تأمل در ذهن، کردار و مسیر زندگی تبدیل می‌کند.

این کتاب گستره‌ی وسیعی از مفاهیم اخلاقی و معنوی را در بر می‌گیرد. در سوره‌های آغازین، کنارگذاشتن آز، کینه، فریب، خشم، خوارداشت و... از عوامل مهم رهایی معرفی می‌شود. در ادامه، مفاهیمی مانند توجه ژرف، نیکیِ یاران، مراقبت از حواس، اندازه‌نگه‌داشتن در خوردن، پرهیز از دروغ، ارزش دهش، مهر، شرم و بیم از گناه، خاموشی رنج و نیروانه مطرح می‌شوند. کتاب در بسیاری از بخش‌ها از تقابل‌هایی مانند نیک و بد، روشن‌دلی و سیاه‌دلی، خویشتن‌داری و ناخویشتن‌داری، همدلی و تفرقه برای پیش‌برد معنا استفاده می‌کند.

در پیش‌گفتار، درباره‌ی پیوند میان سوره‌ها و نظم گروه‌بندی‌شده‌ی آن‌ها توضیح داده شده است؛ ساختاری که از گروه یک‌ها و دوها تا سه‌ها ادامه پیدا می‌کند. این نظم عددیْ مفاهیم را در قالبی منسجم پیش می‌برد و کتاب را به مجموعه‌ای از مکث‌ها و تأمل‌های کوتاه تبدیل می‌کند. این اثر حال‌وهوای حکایت و تمثیل دارد و تصویرهایی از اقیانوس، بند، تاریکی، روشنایی، راه بدفرجام و راه خوش‌فرجام مفاهیم انتزاعی آن را ملموس‌تر می‌کنند.

خلاصه کتاب چنین گفت بودا

کتاب چنین گفت بودا مجموعه‌ای از گفتارهای کوتاه درباره‌ی رهایی از رنج و شناخت عواملی است که انسان را از آزادی درونی دور می‌کند. کتاب از همان ابتدا بر کنارگذاشتن آز، کینه، فریب و خشم تأکید می‌کند و این حالت‌ها را سرچشمه‌ی بند و تکرار رنج می‌داند.

در ادامه، موضوعاتی مانند نکوکرد، دهش، مهر، هشیاری، خویشتن‌داری، مراقبت از حواس، درستیِ نظر و پاکیِ تن، گفتار و دل مطرح می‌شوند. سوره‌های کتاب بارها بر این نکته تأکید می‌کنند که رهایی صرفاً از راه دانستن به دست نمی‌آید و نیازمند دیدن درست، کنارگذاشتن دل‌بستگی‌ها و تغییر در شیوه‌ی زندگی است.

چرا باید کتاب چنین گفت بودا را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب چنین گفت بودا را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب در قالب ۱۱۲ سوره‌ی کوتاه، تصویری فشرده از آموزه‌های اخلاقی و معنوی بودایی ارائه می‌دهد.
• کتاب رابطه‌ی میان حالت‌هایی مانند آز، کینه و فریب و شکل‌گیری رنج و آشفتگی را بررسی می‌کند.
• این اثر امکان آشنایی با مفاهیمی مانند نکوکرد، دهش، مهر، هشیاری و خویشتن‌داری را در بستر سنت بودایی فراهم می‌کند.
• پیش‌گفتار و توضیحات آغازین اثر جایگاه ایتی‌ووُتَّکَه و ویژگی‌های این متن را در سنت بودایی روشن می‌کند.
• این کتاب اخلاق را در پیوند با مسئله‌ی رهایی از رنج و رسیدن به آزادی درونی بررسی می‌کند.

خواندن کتاب چنین گفت بودا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب چنین گفت بودا به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به متون کهن دینی و فلسفی که می‌خواهند با یکی از منابع سنت بودایی آشنا شوند.
• خوانندگانی که درباره‌ی رنج، دل‌بستگی، خویشتن‌داری و رهایی تأمل می‌کنند.
• کسانی که به متن‌های کوتاه، حکمت‌آمیز و تأمل‌برانگیز علاقه دارند.
• پژوهشگران و دانشجویانی که درباره‌ی آیین بودا، متون پالی و آموزه‌های تیره‌واده مطالعه می‌کنند.
• مخاطبانی که به متون اخلاقی و معنوی و شیوه‌های مختلف اندیشیدن درباره‌ی زندگی و رهایی علاقه‌مندند.

درباره ع. پاشایی

عسکری پاشایی، معروف به ع. پاشایی، نویسنده، مترجم، شاعر و شرق‌شناس ایرانی است. او در سال ۱۳۱۸ در ساری به دنیا آمد. پاشایی ترجمه و تألیف آثار متعددی را در حوزه‌های فرهنگ، فلسفه و دین در کارنامه‌ی خود دارد و در زمینه‌ی هندوئیسم، تاریخ فلسفه‌ی چین و آیین بودا آثاری را گردآوری و ترجمه کرده است.

پاشایی طبق وصیت احمد شاملو، همراه با آیدا سرکیسیان، سرپرستی آثار شاملو را نیز بر عهده دارد. او از مترجمان پرکار در حوزه‌ی فرهنگ و اندیشه به شمار می‌رود و بخش مهمی از فعالیت‌هایش به معرفی و ترجمه‌ی متون مرتبط با فلسفه، ادیان و فرهنگ‌های شرقی اختصاص دارد.

بخشی از کتاب چنین گفت بودا

«پدر و مادری که غم‌خوار خانواده‌اند

برَهما، نخستین آموزگاران خوانده می‌شوند،

از سوی فرزندان سزاوار پیشکش‌اند.

از این‌رو دانا آنان را نماز می‌برد.

و با خوراک و نوشاک

پوشاک و بستر

مرهم و شست‌وشو و شستن پاهای‌شان آنان را گرامی می‌دارد.

دانا چون والدانش را چنین خدمت کند

درست همین‌جا ستوده می‌شود

و پس از مرگ در آسمان شاد می‌شود.»