کتاب اورتورهای سینمایی

کتاب اورتورهای سینمایی (Cinematic Overtures) نوشته آنت اینسدورف و ترجمه مازیار اسلامی و حسام نصیری، به یکی از لحظه‌های تعیین‌کننده در تماشای فیلم می‌پردازد: چند دقیقه‌ی آغازین که لحن، زاویه‌ی دید، ریتم و حتی شیوه‌ی فهم جهان فیلم را شکل می‌دهند. نویسنده با تکیه‌ بر نمونه‌های متنوع از سینمای جهان نشان می‌دهد افتتاحیه فقط شروع داستان نیست، بلکه نوعی قرارداد میان فیلم و تماشاگر است. این درسگفتار سینمایی را نشر گیلگمش منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اورتورهای سینمایی

کتاب اورتورهای سینمایی نوشته‌ی آنت اینسدورف به این پرسش می‌پردازد که صحنه‌های آغازین فیلم‌ها چگونه معنا می‌سازند و چرا این چند دقیقه‌ی نخست تا این اندازه در تجربه‌ی تماشا اثرگذارند. نویسنده افتتاحیه را صرفاً مقدمه‌ای برای ورود به داستان نمی‌بیند، بلکه آن را فضایی می‌داند که در آن جهان فیلم، قواعد ادراک، نسبت تماشاگر با تصویر و حتی افق تفسیر اثر شکل می‌گیرد. متن از دل درسگفتارها و تجربه‌ی آموزشی نویسنده بیرون آمده و همین موضوع باعث شده تحلیل‌ها هم دقیق باشند و هم به گفت‌وگو درباره‌ی فیلم نزدیک بمانند.

کتاب در فصل‌های مختلف، چند مسیر برای خواندن آغاز فیلم‌ها پیشنهاد می‌کند؛ از قاب‌بندی و حرکت دوربین گرفته تا نقش موسیقی، عنوان‌بندی، برداشت بلند، فلش‌بک، اقتباس ادبی و بازی با زاویه‌ی دید. آنت اینسدورف برای پیشبرد بحث، به سراغ فیلم‌های بسیار شناخته‌شده و آثار کم‌تر دیده‌شده می‌رود و از کنار هم گذاشتن آن‌ها استفاده می‌کند تا نشان دهد یک افتتاحیه چگونه می‌تواند هم لحن فیلم را بسازد و هم نشانه‌هایی از مضمون، اخلاق، سیاست و ساختار روایی را از همان ابتدا پیش چشم بگذارد. در این مسیر، نمونه‌هایی از فیلم‌سازانی چون برتولوچی، کافمن، ولز، آلتمن، پولانسکی، آلمودوار و دیگران بررسی می‌شود.

کتاب اورتورهای سینمایی حال‌وهوایی تحلیلی دارد، اما تمرکزش فقط بر اصطلاحات تخصصی نیست. اینسدورف بارها نشان می‌دهد که دیدن دقیق، شنیدن دقیق و توجه به جزئیات بصری و صوتی چگونه می‌تواند برداشت تماشاگر از یک فیلم را عوض کند. یکی از نکته‌های مهم این کتاب این است که افتتاحیه را می‌توان به‌ منزله‌ی کد فشرده‌ی کل فیلم دید؛ جایی که موتیف‌ها، تنش‌ها و مسیرهای معنایی بعدی به‌ صورت فشرده حاضر می‌شوند. به‌ همین دلیل، متن فقط درباره‌ی شروع فیلم‌ها نیست، بلکه درباره‌ی خود عمل تماشا و شیوه‌ی خواندن سینما هم هست.

خلاصه کتاب اورتورهای سینمایی

کتاب اورتورهای سینمایی توضیح می‌دهد که صحنه‌ی افتتاحیه در فیلم فقط یک شروع ساده نیست، بلکه بخشی است که از همان ابتدا نوع نگاه، جنس جهان فیلم، جایگاه تماشاگر و مسیر دریافت معنا را تعیین می‌کند. آنت اینسدورف با بررسی نمونه‌های گوناگون از سینمای جهان نشان می‌دهد که قاب، نور، موسیقی، عنوان‌بندی، حرکت دوربین و حتی نحوه‌ی ورود اطلاعات به روایت، هر کدام در چند دقیقه‌ی نخست نقشی تعیین‌کننده دارند. 

متن کتاب از خلال فصل‌های مختلف، راه‌هایی برای خواندن این نشانه‌ها پیش می‌گذارد و نشان می‌دهد که چگونه می‌توان از دل یک افتتاحیه، به مضمون‌ها و ساختار کلی فیلم رسید.

چرا باید کتاب اورتورهای سینمایی را بخوانیم؟

دلایل خواندن اورتورهای سینمایی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نشان می‌دهد صحنه‌ی آغازین فیلم چگونه لحن، زاویه‌ی دید و افق معنایی اثر را می‌سازد.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند به جزئیات قاب، صدا، نور و عنوان‌بندی با دقت بیش‌تری توجه کند.
• این اثر برای فهم رابطه‌ی میان فرم سینمایی و روایت، مثال‌های متنوع و مشخصی ارائه می‌دهد.
• کتاب کمک می‌کند تماشای فیلم از سطح دنبال‌کردن داستان فراتر برود و به خوانش دقیق تصویر برسد.
• حضور فیلم‌های مشهور و کم‌تر دیده‌شده در کنار هم، دامنه‌ی مقایسه و کشف را گسترده‌تر می‌کند.
• بحث‌های کتاب فقط به روایت محدود نمی‌ماند و به نقش موسیقی، اقتباس و ادراک تماشاگر هم می‌رسد.

خواندن کتاب اورتورهای سینمایی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن اورتورهای سینمایی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به سینما که می‌خواهند فیلم‌ها را فراتر از داستان و از زاویه‌ی فرم هم بررسی کنند.
• دانشجویان و پژوهشگران سینما که به تحلیل سکانس، روایت و سبک فیلم علاقه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند نقش افتتاحیه را در شکل‌دادن به تجربه‌ی تماشا بهتر بفهمند.
• کسانی که به اقتباس ادبی و نسبت میان متن و تصویر کنجکاوند.
• مخاطبانی که از مقایسه‌ی فیلم‌های مختلف و خواندن نمونه‌های تحلیلی لذت می‌برند.

درباره مازیار اسلامی

مازیار اسلامی (متولد ۱۳۴۹)، منتقد فیلم، پژوهشگر و مترجم حوزه‌ی مطالعات سینمایی، زیبایی‌شناسی و نقد هنر است. او از اواخر دهه‌ی ۱۳۷۰ با پیوند زدن نقد فیلم به نظریه‌های فلسفی و رویکردهای انتقادی، جریانی نو در تحلیل سینما در ایران شکل داد. بخش محوری پژوهش‌های اسلامی بر به‌کارگیری روان‌کاوی لکانی، نظریه‌ی انتقادی و فلسفه‌ی قاره‌ای در بازخوانی تاریخ سینمای جهان و بررسی آثار سینمای معاصر ایران متمرکز است.

کارنامه‌ی حرفه‌ای او دربرگیرنده‌ی تألیفات متعدد نظری و ترجمه‌ی متون کلاسیک و معاصر تئوری فیلم است. از آثار تألیفی و مجموعه‌مقاله‌های او می‌توان به «روان‌کاوی، فرهنگ، سینما»، مجموعه‌ی پژوهشی پیرامون سینماگران مؤلف ایران نظیر عباس کیارستمی، بهرام بیضایی و امیر نادری و نیز نگارش سلسله‌جستارهایی در تحلیل مناسبات فرم، سیاست و جامعه اشاره کرد. اسلامی همچنین با ترجمه‌ی آثار نظریه‌پردازان و فیلسوفان برجسته‌ای چون اسلاوی ژیژک، آلن بدیو و ژاک رانسیر، نقشی اساسی در بسط و ترویج ادبیات نظری سینما و فلسفه‌ی هنر به زبان فارسی ایفا کرده است.

بخشی از کتاب اورتورهای سینمایی

«تصاویر هذیان‌آلود طبل حلبی ما را به پرسش‌هایی دربارهٔ معنای آن هدایت می‌کند. مثلاً معنای عنوان فیلم چیست؟ بسته به دیدگاه هر فرد، می‌تواند اشاره‌ به نظامی‌گری آلمان، طغیانی شدید علیه جامعه، یا امتداد ضربان قلبی باشد که نخستین صدای کودک در رحم است. فیلم چنان طراحی شده که بیننده را نه‌تنها به اندیشهٔ انتقادی دربارهٔ تصاویر بلکه به تفکر در باب تاریخ و هویت انسانی رهنمون شود. در یک سطح، اسکار نمادی از مقاومت علیه فاشیسم است که مسئولیت‌پذیری در دنیای دون‌پایهٔ بزرگ‌سالی را انکار می‌کند. نخستین فعالیتش نواختن طبل حلبی است و طبل را با ضرباهنگی دل‌بخواه و با خشونت تمام می‌نوازد. در گردهمایی نازی‌ها، صدای بلند طبل او ارکستر نظامی ‌را بر هم می‌زند تا آن‌جا که صحنه کمیک می‌شود: گردهمایی به رقصی تبدیل می‌شود، چنان که ناگهان همه با آهنگ "دانوب آبی" شروع به رقص والس می‌کنند! و او فقط زمانی تصمیم به بزرگ ‌شدن می‌گیرد که آخرین پیوندهای کشورش با نازیسم قطع شده باشد.»