کتاب در جستجوی نظریه های اجتماعی در گفتمان شریعتی

کتاب در جستجوی نظریه های اجتماعی در گفتمان شریعتی نوشته سیدجواد میری اثری است که به‌جای تکرار داوری‌های رایج درباره شریعتی، می‌کوشد گفتمان او را از منظر امکان نظریه‌پردازی اجتماعی بازخوانی کند. نویسنده در این مسیر به موضوعاتی مانند دین، استعمار، امت و امامت، نسبت شریعتی با جامعه‌شناسی کلاسیک و خوانش پسااستعماری از اندیشه او پرداخته است. این کتاب را نشر نقد فرهنگ منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب در جستجوی نظریه های اجتماعی در گفتمان شریعتی

کتاب در جستجوی نظریه های اجتماعی در گفتمان شریعتی نوشته سیدجواد میری تلاشی است برای بازسازی شریعتی در مقام یک متفکر دانشگاهی و نه صرفاً چهره‌ای که معمولاً در میدان ستایش یا انکار قرار می‌گیرد. محور اصلی اثر این است که آیا می‌توان از دل گفتمان شریعتی، مفاهیمی استخراج کرد که هم در بستر ایران معنا داشته باشند و هم در سطحی گسترده‌تر وارد گفت‌وگوهای نظری شوند. نویسنده از همین نقطه، شریعتی را در نسبت با نظریه اجتماعی، جامعه‌شناسی دین، فلسفه سیاسی و مسئله استعمار می‌سنجد و می‌کوشد ظرفیت‌ها و محدودیت‌های این دستگاه فکری را هم‌زمان نشان دهد.
این کتاب در چند مسیر مشخص پیش می‌رود. بخشی از اثر به رسالت ادیان در نگاه شریعتی اختصاص دارد و مفاهیمی مانند خودآگاهی انسانی، اخلاق و نجات را به‌عنوان اصول مشترک ادیان بررسی می‌کند. بخشی دیگر به نقد شریعتی بر جامعه‌شناسی دین دورکیم می‌پردازد و تمایز میان احساس دینی و احساس اجتماعی را برجسته می‌سازد. در فصل‌های دیگر، نویسنده سراغ نظریه استعمار و مفهوم استحمار می‌رود، نسبت شریعتی با سنت پسااستعماری و فرانتس فانون را بازخوانی می‌کند و سپس به ارزیابی انتقادی بحث امت و امامت می‌رسد. در پایان نیز مواجهه سید جواد طباطبایی با شریعتی و سنت روشنفکری دینی بررسی می‌شود.
این کتاب از دل همین بحث‌ها تصویری چندوجهی از شریعتی می‌سازد؛ تصویری که در آن هم امکان‌های فکری او دیده می‌شود و هم گره‌های مفهومی و دوگانه‌سازی‌های مسئله‌سازش. فضای اثر بیشتر تحلیلی و جدلی است و نویسنده پیوسته میان بازخوانی، نقد و مقایسه رفت‌وآمد می‌کند. نتیجه، متنی است که شریعتی را نه در قالب یک نام تثبیت‌شده، بلکه به‌عنوان میدان زنده‌ای از پرسش‌ها، تعارض‌ها و امکان‌های نظری پیش می‌کشد.

خلاصه کتاب در جستجوی نظریه های اجتماعی در گفتمان شریعتی

کتاب در جستجوی نظریه های اجتماعی در گفتمان شریعتی می‌کوشد نشان دهد که اندیشه شریعتی را می‌توان از زاویه نظریه اجتماعی دوباره صورت‌بندی کرد. سیدجواد میری در این مسیر، نخست به خوانش شریعتی از دین و رسالت ادیان می‌پردازد و مفاهیمی مانند بازگشت به خویشتن، خودآگاهی انسانی، اخلاق و نجات را توضیح می‌دهد.
سپس بحث به نسبت شریعتی با جامعه‌شناسی کلاسیک می‌رسد و نقد او بر دورکیم در مورد احساس دینی و روح اجتماعی بررسی می‌شود. در ادامه، نویسنده ظرفیت‌های گفتمان شریعتی را در فهم استعمار، استحمار و خوانش پسااستعماری می‌سنجد و نسبت او با فانون را پیش می‌کشد. بخش پایانی نیز به امت و امامت و همچنین مقایسه شریعتی با طباطبایی اختصاص دارد.

چرا باید کتاب در جستجوی نظریه های اجتماعی در گفتمان شریعتی را بخوانیم؟

دلایل خواندن این کتاب را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب شریعتی را از زاویه امکان نظریه اجتماعی بررسی می‌کند، نه از مسیر داوری‌های تکراری موافق و مخالف.
• خواننده با برداشت نویسنده از مفاهیمی مانند بازگشت به خویشتن، خودآگاهی انسانی، استحمار و نجات آشنا می‌شود.
• این اثر نسبت شریعتی با جامعه‌شناسی دین، به‌ویژه نقد او بر دورکیم، را به‌صورت مشخص توضیح می‌دهد.
• این کتاب امکان خواندن شریعتی در پیوند با بحث‌های پسااستعماری و نام‌هایی مانند فرانتس فانون را فراهم می‌کند.
• بخش مربوط به امت و امامت، ظرفیت‌ها و مسئله‌های فلسفه سیاسی شریعتی را در کنار هم نشان می‌دهد.
• مطالعه‌ی آن برای کسانی که می‌خواهند با مناقشه‌های فکری پیرامون شریعتی دقیق‌تر روبه‌رو شوند، سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند شریعتی را در نسبت با نظریه اجتماعی و جامعه‌شناسی بازخوانی کنند.
• علاقه‌مندان به مباحث دین، جامعه‌شناسی دین و تفسیرهای متفاوت از رسالت ادیان.
• کسانی که درباره مفاهیم استعمار، استحمار و خوانش پسااستعماری در اندیشه ایرانی کنجکاوند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که به فلسفه سیاسی شریعتی و بحث امت و امامت توجه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند با نسبت میان شریعتی، فانون و طباطبایی آشناتر شوند.

بخشی از کتاب در جستجوی نظریه های اجتماعی در گفتمان شریعتی

«شریعتی رسالت ادیان را در چارچوب قدرت مطرح نمی‌کند، بلکه در بستر وجود اصیل انسانی طرح می‌کند و این رویکرد نشان از آن دارد که اغلب روایات از شریعتی به‌عنوان ایدئولوگ یا انقلابی، متأثر از جغرافیای جنگ سرد و فضای انقلابی ایران بوده و آثار شریعتی نیاز به بازخوانی انتقادی نوین دارد، تا بتوانیم تفکر او را در آینه نوینی تأویل کنیم. به‌عبارت‌دیگر، شریعتی در تمامی ادیان سه اصل مشترک می‌بیند که می‌تواند نوع انسان را که عطش بازگشت به خود انسانی خود را دارد، یاری کند.
در نگاه شریعتی سه گروه به انحاء مختلف مانع بینش دینی هستند، یکی ارتجاع فئودالی قدیم که رسالت دینی را به ابتذال و رکود کشانده است. دومی ماتریالیسم بورژوایی جدید که با بینش دینی به صورت خصمانه در افتاده و سومی بینش مترقی معاصر است که رسالت دینی را به اتهام رکود و ابتذال، به فراموشی سپرده است. شریعتی هر سه را نقد و رد می‌کند و چنین استدلال می‌کند که ادیان رسالتی داشته و در سه اصل با هم اشتراک عمیقی دارند و درونی کردن این سه اصل، نوع انسان را در شکوفا کردن وجود اصیل -که پایه و مایه هر بازگشت به خویشتن وجودی است -یاری می‌کند. به زبان دیگر رسالت تمامی ادیان بر سه اصل رکین استوار است:
۱. خودآگاهی انسانی
۲. اخلاق
۳. نجات»