کتاب کاتب اهریمن

کتاب کاتب اهریمن (Averroès ou le secrétaire du diable) نوشته ژیلبر سینوئه و ترجمه سیدحمیدرضا مهاجرانی، رمانی تاریخی است که از دل واپسین روزهای زندگی ابن‌رشد آغاز می‌شود؛ جایی که او در مقام فیلسوف، پزشک و فقیه، گذشته‌ی خود را مرور می‌کند و از کشمکش میان عقل، ایمان، قدرت و تعصب می‌نویسد. متن کتاب فقط درباره‌ی زندگی یک چهره‌ی مشهور نیست، بلکه مسیر اندیشه‌ای را دنبال می‌کند که در اندلس و اروپا هم ستایش و هم دشمنی را برانگیخته بود. انتشارات مروارید این داستان را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کاتب اهریمن

کتاب کاتب اهریمن نوشته‌ی ژیلبر سینوئه رمانی تاریخی است که زندگی ابن‌رشد را به‌ صورت اول‌شخص و در قالب یادداشت‌ها، خاطره‌ها و تأملات او بازسازی می‌کند. روایت از روزهای پایانی عمر او در مراکش شروع می‌شود و بعد به گذشته بازمی‌گردد؛ به قرطبه، به سال‌های آموزش، به ورودش به پزشکی و فلسفه و به دوره‌ای که اندلس زیر فشار کشمکش‌های سیاسی و مذهبی شکل تازه‌ای پیدا می‌کند. در این فضا، ابن‌رشد فقط یک شخصیت علمی نیست؛ او انسانی است که هم با قدرت سیاسی سروکار دارد، هم با دستگاه فقهی، هم با میراث یونانی و هم با ترس دائمی از سوءتفاهم، تکفیر و حذف.

کتاب فقط شرح زندگی یک متفکر نیست و بخش مهمی از جذابیتش از تقابل اندیشه‌ها می‌آید. ژیلبر سینوئه، ابن‌رشد را در کنار نام‌هایی چون ابن‌عربی، ابن‌میمون، غزالی، ابن‌طفیل و ارسطو قرار می‌دهد و از خلال این پیوندها، فضای فکری اندلس و اروپا را نشان می‌دهد. در بخش‌هایی از رمان، ماجرا از جهان اسلام بیرون می‌رود و به پاریس و محاکمه‌ها و مخالفت‌های کلیسایی می‌رسد؛ جایی که شرح‌ها و تفسیرهای ابن‌رشد بر آثار ارسطو منشأ هراس و واکنش می‌شوند.

کتاب کاتب اهریمن حال‌وهوایی آمیخته از تاریخ، فلسفه و کشمکش درونی دارد. روایت، هم به شهرها و کتابخانه‌ها و مدرسه‌ها جان می‌دهد و هم به سؤالاتی می‌رسد که ذهن ابن‌رشد را رها نمی‌کنند: نسبت عقل و وحی چیست، قدرت چرا به تعصب نزدیک می‌شود و دانایی چگونه می‌تواند به اتهام بدل شود. همین ترکیب باعث شده که رمان فقط بازگویی یک زندگی نباشد، بلکه تصویری از دوره‌ای باشد که در آن اندیشه هم امکان رهایی دارد و هم بهای سنگین.

خلاصه داستان کاتب اهریمن

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

ابن‌رشد در سال‌های پایانی عمر، برای پسرش از گذشته می‌نویسد؛ از کودکی در قرطبه، از خانواده‌ای اهل فقه و دانش، از شیفتگی‌اش به پزشکی و فلسفه و از دیدارها و گفت‌وگوهایش با چهره‌های مهم زمانه. روایت، مسیر او را از سال‌های آموزش تا ورود به میدان اندیشه و قدرت دنبال می‌کند و نشان می‌دهد چگونه تفسیرهایش از ارسطو و دفاعش از عقل، او را در برابر متعصبان قرار می‌دهد. 

همزمان، رمان کاتب اهریمن به بیرون از اندلس هم سر می‌کشد و بازتاب اندیشه‌های او را در اروپا نشان می‌دهد؛ جایی که نام ابن‌رشد به موضوعی مناقشه‌برانگیز تبدیل شده است.

چرا باید کتاب کاتب اهریمن را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب کاتب اهریمن را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب زندگی ابن‌رشد را در پیوند با فضای فکری و سیاسی اندلس روایت می‌کند، نه به‌ صورت یک شرح حال خشک.
• خواننده با تنش میان عقل، ایمان، قدرت و تعصب در بستر یک دوره‌ی تاریخی آشنا می‌شود.
• رمان نشان می‌دهد اندیشه‌های ابن‌رشد چگونه هم در جهان اسلام و هم در اروپا واکنش برانگیخته‌اند.
• متن، چهره‌هایی مانند ابن‌طفیل، ابن‌عربی، ابن‌میمون و غزالی را در نسبت با ابن‌رشد وارد روایت می‌کند و دامنه‌ی بحث را گسترده‌تر می‌سازد.
• فضای کتاب برای کسانی که به تاریخ اندلس، سرگذشت متفکران و جدال‌های فکری علاقه دارند، اطلاعات و تصویرهای زیادی فراهم می‌کند.

خواندن کتاب کاتب اهریمن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب کاتب اهریمن به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به رمان‌های تاریخی که بر زندگی شخصیت‌های فکری و فرهنگی متمرکزند.
• خوانندگانی که به تاریخ اندلس و کشمکش‌های مذهبی و سیاسی آن دوره علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی ابن‌رشد و جایگاه او در جدال میان فلسفه و شریعت بیشتر بدانند.
• مخاطبانی که از روایت‌های شخصیت‌محور با درون‌مایه‌ی فکری و تاریخی لذت می‌برند.
• علاقه‌مندانی که دوست دارند بازتاب اندیشه‌های اسلامی در فضای فکری اروپا را در قالب رمان دنبال کنند.

بخشی از کتاب کاتب اهریمن

«لاتین‌تباران نام مرا "اورئوس"، یهودیان "بن‌رشد" و عرب‌ها "ابوالولید محمد بن رشد" می‌گویند.

من هفتادودو سال پیش در قرطبه، در روستایی نشسته در دامنهٔ کوه‌های شارات و غنوده در دل دشت‌های پرثمر کامیانیّه به دنیا آمدم. در دورانی که هم غرق در اضطراب‌ها بود و هم غنی از وجود دانش و دانشی‌مردان.

چهار قرن پیش از ولادتم فرماندهٔ سپاه بربر از تنگه عبور کرد، خود را از غرب به المغرب رساند و در جای معهودش میان هزاران هزار تن سپاه قرار گرفت. آن فرمانده پیش از آن‌که به سمت شمال برود و طلیطله را به تصرف خود درآورد، در وجب به وجب جنوب آن دیار رد پای خود را بر جای نهاد و جایی نماند مگر آن‌که اثر انگشت او بر جریدهٔ دار و دهرش ثبت شده باشد.

از چهار قرن پیش، اعراب بر بخش زیادی از شبه‌جزیره حاکم بودند. چهار قرن آکنده از جنگ‌های پیاپی که آتشش به دست سلاطین و سرانی شعله‌ور می‌شد که یکی بعد از دیگری آمدند و قصد سیطره بر همه‌جا و همه‌کس را داشتند؛ امویان، عباسیان، مرابطین و موحدین...

اما در آن میان، سلاطین صلیبی به‌رغم تمام تلاشی که از خود نشان دادند موفق نشدند جایی برای خود حفظ کنند و حدودی را مشخص نمایند. تا کجا...؟ تا چند...؟

من برای پسرم، جهاد، این سطور را می‌نگارم. از سه پسرم تنها جهاد برایم باقی مانده. فقط برای اوست که این مطالب را می‌نویسم و نه دیگری...»