کتاب عقلانیت در روایتی زنانه؛ گفتمان قرآنی

کتاب عقلانیت در روایتی زنانه؛ گفتمان قرآنی نوشته مریم صانع‌پور اثری است که نسبت میان عقلانیت، زنانگی و خوانش قرآنی را بررسی می‌کند. نویسنده در این اثر سراغ این پرسش رفته است که آیا می‌توان از دل آیات قرآن، روایتی از عقل به دست آورد که زن را از عرصه‌ی فهم، کنش اجتماعی و حضور تاریخی کنار نگذارد. این کتاب را انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب منتشر کرده است. محور اصلی کتاب، بازخوانی مفهوم عقل در قرآن و سنجش آن با مسئله‌ی جنسیت، نقش‌های اجتماعی زنان و برخی برداشت‌های تبعیض‌آمیز رایج است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عقلانیت در روایتی زنانه؛ گفتمان قرآنی

کتاب عقلانیت در روایتی زنانه؛ گفتمان قرآنی نوشته مریم صانع‌پور تلاشی است برای بازخوانی مفهوم عقل از منظر آیات قرآن و پیوندزدن آن با مسئله‌ی زنانگی، حضور اجتماعی زنان و نسبت جنسیت با خردورزی. نویسنده بحث را از اینجا آغاز می‌کند که در بسیاری از سنت‌های فکری، عقلانیت به‌صورت ضمنی یا آشکار به مردان نزدیک شده و زنان در جایگاهی فرعی قرار گرفته‌اند. این کتاب می‌کوشد نشان دهد که در گفتمان قرآنی، عقل پیش از آنکه به زن یا مرد نسبت داده شود، به انسان مربوط است و همین نکته می‌تواند مبنایی برای بازاندیشی در برداشت‌های رایج باشد.
این کتاب فقط به طرح یک ادعا بسنده نمی‌کند و بحث را در چند مسیر پیش می‌برد. بخشی از اثر به چیستی عقل در قرآن اختصاص دارد و میان عقلانیت عام و عقلانیت خاص تمایز می‌گذارد؛ یکی عقلی که به‌عنوان توان تشخیص، فهم، اخلاق‌محوری و ادراک در همه‌ی انسان‌ها حضور دارد و دیگری عقلی که در پیوند با ایمان، تقوا، حکمت، خودنگری و مسئولیت‌پذیری شکل می‌گیرد. در ادامه، کتاب به سراغ چهره‌های زن در قرآن می‌رود؛ از مریم و ملکه سبا تا مادر موسی، آسیه، خواهر موسی و دختران شعیب. این شخصیت‌ها فقط به‌عنوان نمونه‌های تاریخی مطرح نمی‌شوند، بلکه هرکدام مجالی برای بررسی نوعی از تصمیم‌گیری، شناخت، کنش‌گری و حضور در خانواده و جامعه هستند.
این کتاب در بخش‌های بعدی، شبهه‌هایی مانند قوامیت مردان یا مسئله‌ی شهادت زنان را نیز بررسی می‌کند و تلاش دارد آن‌ها را در چارچوبی گسترده‌تر و با تکیه بر نگاه پیشاجنسیتی به انسان بخواند. یکی از نکات مهم اثر این است که عقل در قرآن فقط به استدلال ذهنی محدود نمی‌شود و با اخلاق، عدالت، مراقبت، گفت‌وگو، صلح‌جویی و حیات‌بخشی پیوند می‌خورد. به‌همین دلیل، کتاب صرفاً در پی دفاع از حضور زنان نیست، بلکه می‌خواهد تصویری از عقلانیت ارائه دهد که در آن عاطفه، مسئولیت و زیست جمعی نیز جای جدی دارند.

خلاصه کتاب عقلانیت در روایتی زنانه؛ گفتمان قرآنی

کتاب عقلانیت در روایتی زنانه؛ گفتمان قرآنی با بررسی آیات قرآن، دو سطح از عقلانیت را از هم جدا می‌کند: عقلانیت عام که به همه‌ی انسان‌ها مربوط است و عقلانیت مومنانه که بر پایه‌ی همان عقل مشترک انسانی شکل می‌گیرد. نویسنده سپس با تکیه بر این مبنا، سراغ داستان‌ها و شخصیت‌های زن در قرآن می‌رود تا نشان دهد زنان در این متن فقط در حاشیه نیستند و می‌توان آن‌ها را در جایگاه شناخت، انتخاب، تدبیر، مقاومت و اثرگذاری اجتماعی دید. بخش دیگری از کتاب به نقد برداشت‌هایی می‌پردازد که از آیات قرآن نتیجه‌ای تبعیض‌آمیز گرفته‌اند. درنهایت، اثر می‌کوشد روایتی از عقل ارائه دهد که فراجنسیتی است اما در خوانش زنانه‌ی خود، بر عدالت، مراقبت، گفت‌وگو و صلح نیز تکیه دارد.

چرا باید کتاب عقلانیت در روایتی زنانه؛ گفتمان قرآنی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب عقلانیت در روایتی زنانه؛ گفتمان قرآنی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مفهوم عقل در قرآن را به‌صورت تفکیک‌شده و با تمایز میان عقلانیت عام و عقلانیت مومنانه توضیح می‌دهد.
• این کتاب نشان می‌دهد مسئله‌ی جنسیت در خوانش آیات چگونه می‌تواند به برداشت‌های متفاوت از جایگاه زن و مرد منجر شود.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب با نمونه‌های متعددی از زنان در قرآن و نقش خانوادگی، اجتماعی و سیاسی آن‌ها آشنا می‌شود.
• این اثر سؤالاتی مانند نسبت عقل و عاطفه، قوامیت مردان و شهادت زنان را در یک چارچوب تفسیری منسجم کنار هم قرار می‌دهد.
• این کتاب برای فهم پیوند میان عقل، اخلاق، عدالت، مراقبت و گفت‌وگو در گفتمان قرآنی منبعی قابل‌توجه است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب عقلانیت در روایتی زنانه؛ گفتمان قرآنی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند درباره نسبت عقلانیت و جنسیت در قرآن بیشتر بدانند.
• علاقه‌مندان به مباحث زنان در قرآن که به‌دنبال بررسی شخصیت‌ها و نقش‌های زنانه در متن مقدس هستند.
• پژوهشگران و دانشجویانی که سؤالاتی درباره تفسیر آیات مرتبط با زن و مرد دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند با پیوند میان عقل، اخلاق، عدالت و زیست جمعی در اندیشه‌ی قرآنی آشنا شوند.
• کسانی که به بازخوانی انتقادی برداشت‌های تبعیض‌آمیز از متون دینی علاقه دارند.