کتاب راز نگار

کتاب راز نگار (پژوهشی در تصویر زنان در سده سیزدهم) نوشته مریم لاری، به سراغ یکی از گره‌های مهم تاریخ هنر ایران می‌رود: نسبت میان تصویر زنان، جایگاه اجتماعی آنان و دگرگونی‌های فرهنگی سده‌ی سیزدهم. نویسنده با کنار هم گذاشتن نقاشی، طراحی، عکاسی و متون تاریخی، نشان می‌دهد که تصویر زن فقط یک موضوع بصری نیست و می‌تواند نشانه‌ای از تغییرات عمیق‌تر در جامعه باشد. این پژوهش را انتشارات پژوهشکده هنر منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب راز نگار

کتاب راز نگار نوشته‌ی مریم لاری پژوهشی است درباره‌ی بازنمایی زنان در هنر ایرانِ دوره‌ی قاجار؛ دوره‌ای که در آن جامعه با دگرگونی‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی گسترده روبه‌رو بود. نویسنده توضیح می‌دهد که موضوع فقط بررسی چند تصویر یا معرفی چند نقاش نیست، بلکه پرسش اصلی به رابطه‌ی میان وضعیت زنان و شیوه‌ی دیده‌شدن آنان در آثار تصویری مربوط می‌شود. به همین دلیل، متن از مرز تاریخ هنر صرف فراتر می‌رود و به خانواده، آموزش، مشاغل زنان، حضور درباریان زن، حرکت‌های اجتماعی و اثر برخورد با جهان غرب نیز می‌رسد.

کتاب در چهار فصل تنظیم شده: فصل نخست به وضع زنان می‌پردازد و بخش‌هایی مانند زن و خانواده، زنان درباری، مشاغل و پوشاک زنان، آموزش زنان و زنان و حرکت‌های سیاسی‌اجتماعی را در بر می‌گیرد. فصل دوم تصویر زنان را در نقاشی سده‌ی سیزدهم بررسی می‌کند و از شیوه‌ی نگارستان، دوره‌ی گذار و طبیعت‌گرایی سخن می‌گوید. فصل سوم به اسلوب‌ها و مضامین اختصاص دارد و فصل چهارم با خوانش سه متن تصویری، به سراغ لایه‌های پنهان‌تر معنا می‌رود.

کتاب راز نگار از نظر روش نیز بر تفسیر و تحلیل کیفی تکیه دارد. مریم لاری با گردآوری حجم زیادی از متون تصویری و کلامی، تلاش کرده از خلال نشانه‌ها، پوشش، ژست‌ها، موقعیت‌های مکانی و مضمون آثار به درکی دقیق‌تر از جایگاه زنان برسد. یکی از نکات مهم این کتاب توجه به تقابل سنت و مدرنیته و بازتاب آن در تصویر زنان است؛ تقابلی که در پوشاک، آرایش، حضور اجتماعی و حتی شیوه‌ی نقاشی دیده می‌شود.

خلاصه کتاب راز نگار

کتاب راز نگار بر این پرسش متمرکز است که تصویر زنان در آثار سده‌ی سیزدهم چه نسبتی با جایگاه اجتماعی آنان دارد. مریم لاری ابتدا زمینه‌ی اجتماعی را ترسیم می‌کند؛ از خانواده، آموزش و پوشاک تا نقش زنان دربار و حضور آنان در رخدادهای سیاسی. سپس به سراغ نقاشی‌ها، طراحی‌ها و عکس‌ها می‌رود تا نشان دهد زنان در شیوه‌ها و مضامین مختلف چگونه بازنمایی شده‌اند. 

بخش پایانی نیز چند متن تصویری را با دقت بیشتری می‌خواند تا تقابل‌هایی مانند سنت و تجدد، درون و بیرون و نگاه ایرانی و فرنگی را آشکار کند. محور اصلی کتاب، یافتن پیوند میان دگرگونی‌های اجتماعی و صورت‌بندی تصویری زنان است.

چرا باید کتاب راز نگار را بخوانیم؟

دلایل خواندن این کتاب را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند میان تاریخ اجتماعی زنان و تصویر آنان در نقاشی و عکاسی دوره‌ی قاجار را روشن می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند نشانه‌های حضور سنت و مدرنیته را در آثار تصویری بهتر تشخیص دهد.
• فصل‌بندی اثر امکان می‌دهد موضوع از چند زاویه دنبال شود؛ از خانواده و آموزش تا اسلوب‌های تصویری و خوانش نشانه‌ها.
• این کتاب برای شناخت جایگاه زنان در فرهنگ بصری ایران به نمونه‌ها و شواهد متعدد تکیه کرده است.
• مطالعه‌ی این کتاب کمک می‌کند تصویر به‌ عنوان سندی اجتماعی و نه‌فقط یک اثر دیداری فهمیده شود.

خواندن کتاب راز نگار را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب راز نگار به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ هنر ایران که می‌خواهند درباره‌ی نقاشی و تصویر در دوره‌ی قاجار دقیق‌تر بدانند.
• خوانندگانی که به موضوع زنان در تاریخ اجتماعی ایران علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگران هنر، تاریخ و مطالعات زنان که به دنبال نمونه‌ای تحلیلی از خوانش تصویر هستند.
• مخاطبانی که می‌خواهند رابطه‌ی میان تحولات اجتماعی و بازنمایی بصری را بهتر درک کنند.
• کسانی که به بررسی نشانه‌ها، پوشاک، ژست‌ها و مضامین در آثار تصویری توجه دارند.