کتاب ملاحظات اخلاقی در روان شناسی

کتاب ملاحظات اخلاقی در روان شناسی (Ethical Issues in Psychology) نوشته فیلیپ بانیارد و کارا فلانگان، به پرسش‌هایی می‌پردازد که در مرز میان پژوهش، درمان و داوری اخلاقی شکل می‌گیرند؛ از رضایت آگاهانه و فریب در آزمایش‌ها تا نسبت میان سود علمی و آسیب انسانی. نویسندگان با طرح نمونه‌های واقعی و بحث‌برانگیز نشان می‌دهند که در روان‌ شناسی، پاسخ درست همیشه آماده و یک‌خطی نیست. محمد کیاسالار و حمیدرضا نمازی این کتاب را ترجمه کرده‌اند و انتشارات ارجمند آن را به انتشار رسانده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ملاحظات اخلاقی در روان شناسی

کتاب ملاحظات اخلاقی در روان شناسی نوشته‌ی فیلیپ بانیارد و کارا فلانگان به یکی از دشوارترین بخش‌های روان‌ شناسی می‌پردازد: جایی که پژوهش، درمان، قدرت، مسئولیت و قضاوت اخلاقی به هم می‌رسند. نویسندگان بحث را با پرسش‌های روشن اما پیچیده پیش می‌برند؛ اینکه چه چیزی درست است، چه چیزی نادرست است و بر چه اساسی می‌توان درباره‌ی رفتار پژوهشگران، درمانگران و نهادهای علمی داوری کرد. متن کتاب به‌ جای ارائه‌ی پاسخ‌های قطعی، موقعیت‌هایی را پیش می‌کشد که در آن‌ها تصمیم‌گیری اخلاقی ساده نیست و هر انتخاب، پیامدهای خاص خود را دارد.

کتاب ملاحظات اخلاقی در روان شناسی بحث را با نمونه‌های واقعی پیش می‌برد. ماجراهایی مانند پرونده‌ی واکسن سه‌گانه، سرگذشت هنری مولایسون، آزمایش‌های میلگرم و زیمباردو، مسئله‌ی استفاده از حیوانات، حریم خصوصی، محرمانگی، رضایت آگاهانه و نسبت میان هزینه و فایده، همگی در متن حضور دارند. همین مثال‌ها باعث می‌شوند بحث اخلاق از حالت انتزاعی بیرون بیاید و به موقعیت‌های ملموس نزدیک شود. فیلیپ بانیارد و کارا فلانگان نشان می‌دهند که مسئله فقط این نیست که یک پژوهش چه نتیجه‌ای دارد، بلکه این هم مهم است که آن نتیجه با چه روشی، بر چه کسانی و با چه بهایی به دست آمده است.

ساختار اثر نیز بر همین مسیر استوار است. فصل‌های آغازین به تعریف اخلاق، منش اخلاقی، حق، ارزش، مطلق‌گرایی و نسبی‌گرایی می‌پردازند و بعد از آن، کتاب وارد مسئله‌های مشخص‌تر در فرایند پژوهش می‌شود؛ از فریبکاری و آسیب روانی تا جایگاه کمیته‌های اخلاق و مسئولیت حرفه‌ای روان‌شناسان. در کنار این مباحث، بانیارد و فلانگان به تعارض میان حقوق فرد و منافع اجتماعی هم پرداخته‌اند. حاصل کار، متنی است که هم برای فهم مبانی اخلاق در روان‌ شناسی به کار می‌آید و هم برای فکرکردن به موقعیت‌هایی که در آن‌ها هیچ پاسخ بی‌دردسری وجود ندارد.

خلاصه کتاب ملاحظات اخلاقی در روان شناسی

کتاب ملاحظات اخلاقی در روان شناسی از این پرسش شروع می‌کند که انسان‌ها چگونه خوب و بد و درست و غلط را از هم جدا می‌کنند و این داوری در روان‌ شناسی چه معنایی پیدا می‌کند. نویسندگان سپس با طرح نمونه‌های واقعی از پژوهش‌های مشهور و پرونده‌های بحث‌برانگیز، مسئله‌هایی مانند رضایت آگاهانه، فریب در آزمایش، آسیب به شرکت‌کنندگان، محرمانگی، حریم خصوصی و استفاده از حیوانات را بررسی می‌کنند.

مسیر کتاب از تعریف مفاهیم پایه آغاز می‌شود و به‌تدریج به موقعیت‌های پیچیده‌تری می‌رسد که در آن‌ها منافع علمی، حقوق فردی و مسئولیت اجتماعی با هم در تعارض قرار می‌گیرند. کتاب در نهایت خواننده را به این سمت می‌برد که به‌ جای تکیه بر جواب‌های آماده، خودِ فرایند داوری اخلاقی را جدی بگیرد.

چرا باید کتاب ملاحظات اخلاقی در روان شناسی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ملاحظات اخلاقی در روان شناسی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مسئله‌های اخلاقی روان‌ شناسی را با نمونه‌های واقعی و شناخته‌شده توضیح می‌دهد، نه‌فقط با تعریف‌های کلی.
• خواننده با مفاهیمی مانند رضایت آگاهانه، محرمانگی، حریم خصوصی، فریبکاری و سنجش هزینه و فایده آشنا می‌شود.
• این کتاب نشان می‌دهد که داوری اخلاقی در پژوهش و درمان، اغلب میان چند اصل متعارض شکل می‌گیرد.
• مطالعه‌ی آن به درک بهتر رابطه‌ی میان منافع علمی، حقوق شرکت‌کنندگان و مسئولیت اجتماعی روان‌ شناسان کمک می‌کند.
• بخش‌های مختلف اثر برای بحث درسی، تحلیل موردی و فکرکردن به تصمیم‌های حرفه‌ای در روان‌ شناسی کاربرد دارد.

خواندن کتاب ملاحظات اخلاقی در روان شناسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب ملاحظات اخلاقی در روان شناسی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان روان‌ شناسی که می‌خواهند با چالش‌های اخلاقی پژوهش و درمان دقیق‌تر آشنا شوند.
• دانشجویان فلسفه، اخلاق و جامعه‌شناسی که به نسبت میان قضاوت اخلاقی و نهادهای علمی علاقه دارند.
• پژوهشگرانی که در طراحی مطالعه‌های انسانی یا حیوانی با مسئله‌ی رضایت، آسیب و محرمانگی روبه‌رو هستند.
• خوانندگانی که می‌خواهند پرونده‌های مشهور و بحث‌برانگیز روان‌ شناسی را از زاویه‌ای اخلاقی بررسی کنند.
• مخاطبانی که به بحث درباره‌ی تعارض میان حقوق فردی و منافع اجتماعی علاقه دارند.

بخشی از کتاب ملاحظات اخلاقی در روان شناسی

«در سال ۱۹۹۸ میلادی، مجلۀ پزشکی لنست، مقاله‌ای بحث‌برانگیز از یک تیم تحقیقاتی به سرپرستی دکتر آندرو ویکفیلد (پزشک و پژوهشگر رویال‌هاسپیتال لندن) منتشر کرد. در پی انتشار این مقاله، یک نشست مطبوعاتی برگزار شد و دکتر ویکفیلد به تشریح مفاد مقاله‌اش پرداخت. ادعای آن مقاله، این بود که بین واکسن سه‌گانه (ثلاث یا MMR) و اختلالات مغزی و گوارشی کودکان، رابطه‌ای مستقیم وجود دارد. تیم تحقیقاتی دکتر ویکفیلد مدعی شده بود که ۱۲ نفر از کودکانی که واکسن سه‌گانه (MMR) را تزریق کرده‌اند، دچار اوتیسم شده‌اند. انتشار این گزارش باعث شد بسیاری از والدین نگران شوند و از تزریق این واکسن به فرزندان‌شان اجتناب کنند. طبق گزارش رسمی وزارت بهداشت انگستان، آمار کودکان انگلیسی که این واکسن به آنها تزریق شده بود، از ۸۵ درصد در سال ۱۹۹۷ به ۶۵ درصد در سال ۲۰۰۳ تقلیل یافت.

برای هر پدرومادری که دلش برای سلامت نوزادش می‌تپد، تصمیم‌گیری دربارۀ واکسیناسیون یا عدم‌واکسیناسیون او امری مهم و حیاتی است. به طور طبیعی هر پدر یا مادری که تصور کند واکسیناسیون نوزادش ممکن است با خطر ابتلای او به یک بیماری خاص همراه باشد، در تصمیم‌گیری برای ایمن‌سازی فرزندش مردد می‌شود. به هر حال، بازتاب رسانه‌ای چشمگیری که آن خبر پیدا کرد، باعث شد علامت سؤال بزرگی در ذهن بسیاری از والدین شکل بگیرد؛‌ در حالی که پشت پردۀ این ماجرا چیز دیگری بود.»