کتاب فیلسوف و روانکاوش

کتاب فیلسوف و روانکاوش نوشته تورج مرادی، از دل یک فرایند درمانی شکل می‌گیرد و گفت‌وگوی میان روانکاو و بیماری را تشریح می‌کند که هم با فلسفه آشناست و هم مدام خودِ درمان، رابطه و معنای رنج را به چالش می‌کشد. متن هم شرح یک پرونده و هم تلاشی است برای روشن‌کردن روانکاوی معاصر، نقش رابطه در درمان و کشمکش میان تفسیر، همدلی و تجربه‌ی زیسته. انتشارات ارجمند این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فیلسوف و روانکاوش

کتاب فیلسوف و روانکاوش نوشته‌ی تورج مرادی بر پایه‌ی گزارش یک درمان تحلیلی پیش می‌رود. نویسنده بخشی از گفت‌وگوهای واقعی جلسات را، با حذف شناسه‌های شخصی، وارد متن کرده و در کنار آن توضیح می‌دهد که چرا در روانکاوی معاصر خودِ روانکاو هم باید در معرض مشاهده و نقد قرار بگیرد. به همین دلیل، کتاب فقط درباره‌ی بیمار نیست؛ درباره‌ی رابطه‌ای است که میان دو نفر شکل می‌گیرد، به بن‌بست می‌رسد، دوباره جان می‌گیرد و در هر مرحله چیزی از ذهن، دفاع، شرم، خشم و نیاز به نزدیکی را آشکار می‌کند.

کتاب در هفت فصل تنظیم شده است. فصل نخست به درک روانکاوی معاصر اختصاص دارد و تورج مرادی در آن تفاوت میان روانکاوی کلاسیک و معاصر را با مثال‌های بالینی توضیح می‌دهد. بحث‌هایی مثل انتقال متقابل، فرافکنی همانندساز، نقش همدلی، اهمیت تجربه‌ی زندگی‌شده و جایگاه رابطه در درمان در همین بخش مطرح می‌شوند. بعد از این مقدمه، فصل‌های بعدی وارد تاریخچه‌ی درمان بیماری به نام بهروز می‌شوند؛ مردی تحصیل‌کرده، حساس، رقابت‌جو و در عین‌ حال گرفتار تهی‌بودن، شرم، خشم و ناتوانی در تجربه‌ی صمیمیت. متن جلسات نشان می‌دهد که چگونه او میان میل به نزدیکی و میل به تحقیر، میان نیاز به دیده‌شدن و ترس از وابستگی و میان زبان فخیم و احساسات سرکوب‌شده در رفت‌وآمد است.

کتاب فیلسوف و روانکاوش از نظر حال‌وهوا، متنی پرتنش و درگیرکننده است. بخش مهمی از جذابیت آن از جایی می‌آید که نویسنده فقط بیمار را تحلیل نمی‌کند، بلکه واکنش‌های خودش را هم ثبت می‌کند؛ از جاخوردن و خشم گرفته تا تردید، همدلی و بازنگری در تعبیرها. همین ویژگی باعث می‌شود کتاب تصویری زنده از درمان ارائه دهد؛ تصویری که در آن مفاهیم نظری از دل موقعیت‌های واقعی بیرون می‌آیند. در کنار این، کشمکش میان فلسفه‌ورزی بیمار و کار بالینی روانکاو، لایه‌ای دیگر به متن می‌دهد و آن را به تأملی درباره‌ی فهم انسان، رابطه و امکان تغییر تبدیل می‌کند.

خلاصه کتاب فیلسوف و روانکاوش

کتاب فیلسوف و روانکاوش مسیر درمان مردی ۳۰ ساله را دنبال می‌کند که با وجود موفقیت‌های تحصیلی و ذهنی، از ناتوانی در احساس خوشحالی، صمیمیت و زنده‌بودن رنج می‌برد. او در گفت‌وگو با روانکاوش مدام میان نزدیکی و دوری حرکت می‌کند؛ گاهی مشتاق رابطه است و گاهی با تمسخر، رقابت، تحقیر یا پناه‌بردن به واژه‌ها از آن فاصله می‌گیرد. در خلال جلسات، خاطرات کودکی، تجربه‌های شرم، رابطه با پدر و مادر، وسواس زبانی، خیال‌پردازی‌ها و خشم‌های پنهان کم‌کم به هم وصل می‌شوند. 

کتاب در کنار روایت این درمان، نشان می‌دهد که روانکاوی معاصر چگونه به‌ جای تکیه‌ی صرف بر تعبیر، به کیفیت رابطه و تجربه‌ی مشترک در جلسه اهمیت می‌دهد.

چرا باید کتاب فیلسوف و روانکاوش را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فیلسوف و روانکاوش را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• کتاب تصویری نزدیک از فرایند درمان تحلیلی ارائه می‌دهد و گفت‌وگوهای جلسه را وارد متن می‌کند.
• نویسنده تفاوت روانکاوی کلاسیک و معاصر را با مثال‌های مشخص توضیح داده است.
• متن نشان می‌دهد شرم، خشم، رقابت و میل به صمیمیت چگونه می‌توانند همزمان در یک رابطه فعال باشند.
• کتاب امکان دیدن نقش روانکاو را هم فراهم می‌کند و فقط بر بیمار متمرکز نمی‌ماند.
• خواننده با مفاهیمی مثل انتقال متقابل، همدلی و تجربه‌ی زیسته در بستر موقعیت‌های واقعی آشنا می‌شود.
• این اثر برای فهم پیوند میان زبان، بدن، خاطره و رابطه در رنج روانی مواد قابل‌توجهی در اختیار می‌گذارد.

خواندن کتاب فیلسوف و روانکاوش را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب فیلسوف و روانکاوش به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و علاقه‌مندان روان‌شناسی که می‌خواهند با نمونه‌ای عینی از درمان تحلیلی آشنا شوند.
• مخاطبانی که به مباحث روانکاوی معاصر و تفاوت آن با نگاه کلاسیک علاقه دارند.
• خوانندگانی که مسئله‌ی شرم، تهی‌بودن، رقابت و دشواری صمیمیت برایشان موضوعی جدی است.
• کسانی که دوست دارند رابطه‌ی میان فلسفه‌ورزی، زبان و رنج روانی را در یک متن پیگیری کنند.
• علاقه‌مندان به متن‌هایی که گفت‌وگوی درمانی و تحلیل بالینی را کنار هم پیش می‌برند.

بخشی از کتاب فیلسوف و روانکاوش

«شاید یکی از علل ملموس نشدن روانکاوی به ماهیت نظری روانکاوی کلاسیک، یعنی به آنچه فروید (۱۹۲۱) تحت عنوان فراروان‌شناسی ارائه داد مرتبط باشد- مفاهیمی که از مقوله‌های دور و غیرقابل لمس برای توضیح رفتارها و احساسات روزمره انسان‌ها استفاده می‌کنند. بطور مثال، مقولاتی چون 'لیبیدو'، غریزه جنسی دهانی، غریزه جنسی مقعدی، یا دفاع‌هایی را درنظر بگیرید با عناوین غریبی چون 'واکنش‌سازی' که توسط آن احساس واقعی شخص ۱۸۰ درجه می‌چرخد کاملا برعکس و تبدیل به یک احساس کاملاً متضاد با احساس اولیه می‌شود! یا 'فرافکنی' را در نظر بگیرید. نام این دفاع این سؤال را به ذهن می‌آورد که: فرافکنی چه؟ فرافکنی احساس؟ مگر احساس نور یا توپ است که آنرا به جایی بیفکنیم؟!

وقتی یک شخص عادی با چنین واژه‌ها و پدیده‌هایی که مکتب روانکاوی باور دارد که اتفاق می‌افتند روبرو می‌شود خیلی طبیعی است که فکر کند اینها بیشتر به پدیده‌هایی فضایی، خارق‌العاده و علمی- تخیلی شبیه هستند تا به عواطف یک انسان معمولی. در نتیجه سؤالی که برای او و هر انسان طبیعی دیگری ممکن است بوجود بیاید این است که این چیزها مربوط به موجودات این کره خاکی هستند یا کره‌ای دیگر؟ منصفانه است که بگوییم زبان روانکاوی سنتی ثقیل است و پدیده‌هایی که توصیف می‌کند گاه حقیقتاً بسختی قابل قبول.»