کتاب زهره هاروت شکن

کتاب زهره هاروت شکن گزیده‌ای از مخزن الاسرار نظامی گنجوی است که تقی پورنامداریان و سیدمصطفی موسوی آن را گردآوری کرده‌اند و انتشارات سخن آن را منتشر کرده است. این کتاب فقط انتخاب چند بیت مشهور نیست؛ بلکه کوشیده است بخشی از جهان فکری نظامی را همراه با توضیح و روشن‌سازی دشواری‌های متن در دسترس بگذارد. در کنار ابیات، نکته‌هایی درباره‌ی تصحیح نسخه‌ها، جایگاه مخزن الاسرار در خمسه‌ی نظامی و شیوه‌ی خواندن شعر نظامی هم دیده می‌شود و همین، آن را به منبعی مناسب برای آشنایی دقیق‌تر با این منظومه تبدیل می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب زهره هاروت شکن اثر تقی پورنامداریان و سیدمصطفی موسوی

کتاب زهره هاروت شکن بر پایه‌ی مخزن الاسرار نظامی گنجوی شکل گرفته و از همان آغاز نشان داده است که با گزیده‌ای صرفاً انتخابی روبه‌رو نیستیم. گردآورندگان، تقی پورنامداریان و سیدمصطفی موسوی، در مقدمه توضیح داده‌اند که برای این کار از ۱۳ نسخه‌ی کهن بهره گرفته‌اند. نتیجه گزیده‌ای است که هم به متن اصلی وفادار مانده و هم کوشیده است دشواری‌های زبانی، معنایی و نسخه‌شناختی را تا حد لازم روشن کند. این کتاب هم برای آشنایی با شعر نظامی کاربرد دارد و هم برای شناخت شیوه‌ی برخورد مصححان با متون کلاسیک فارسی.

زهره هاروت شکن فضای فکری مخزن الاسرار را در چند لایه پیش می‌برد؛ ستایش خداوند، نعت پیامبر، تأمل در جایگاه سخن، اندرزهای اخلاقی، حکایت‌های تمثیلی و نگاه انتقادی به قدرت، دنیاطلبی، غفلت و بی‌عدالتی. نظامی در بخش‌های برگزیده گاه از آفرینش و راز هستی سخن می‌گوید و گاهی از رفتار آدمی در جهان؛ از دادگری پادشاه تا فروتنی، وفاداری، پرهیز از عیب‌جویی و ارزش هم‌نشینی با نیکان. حضور حکایت‌هایی مانند گفت‌وگوی پیرزن با سنجر به شعر حالتی اندرزآمیز داده است. شرح ابیات در کنار متن نیز به فهم واژه‌ها، اشاره‌های قرآنی، تلمیح‌ها و لایه‌های فکری شعر کمک می‌کند.

گردآورندگان بخشی از ابیات، نسخه‌بدل‌ها و فهرست‌های مفصل را کنار گذاشته‌اند تا تمرکز بیشتر بر متن منتخب و توضیح‌های ضروری بماند. مقدمه‌ی مفصل کتاب نیز فقط به معرفی نظامی محدود نیست و درباره‌ی نام و لقب او، خانواده، محل زندگی، آثار، پیوند منظومه‌هایش با حاکمان زمانه و ویژگی‌های مخزن الاسرار اطلاعاتی می‌دهد. از این جهت این کتاب هم دریچه‌ای به شعر نظامی است و هم مدخلی برای ورود به فضای ادبی و فکری او.

خلاصه کتاب زهره هاروت شکن

کتاب زهره هاروت شکن گزیده‌ای از مخزن الاسرار است که در آن نظامی مجموعه‌ای از مناجات‌ها، ستایش‌ها و حکایت‌های اخلاقی را کنار هم می‌آورد. محور اصلی کتاب، تأمل در نسبت انسان با خدا، جهان، قدرت، سخن و خویشتن است. شاعر از یک‌سو درباره‌ی آفرینش، معرفت، پیامبری و ارزش کلام سخن می‌گوید و از سوی دیگر به مسئله‌هایی مانند عدالت، فروتنی، وفاداری، پرهیز از ستم، ناپایداری دنیا و ضرورت خودشناسی می‌رسد. حکایت‌های میان بخش‌ها این اندیشه‌ها را از حالت انتزاعی بیرون می‌آورد و به موقعیت‌های ملموس پیوند می‌دهد. شرح‌های افزوده‌شده کمک می‌کنند لایه‌های دشوارتر متن بهتر دیده شود.

چرا باید کتاب زهره هاروت شکن را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب زهره هاروت شکن را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب گزیده‌ای از مخزن الاسرار را همراه با توضیح‌های لازم در اختیار می‌گذارد و ورود به شعر نظامی را آسان‌تر می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند با درون‌مایه‌های اصلی شعر نظامی مانند عدالت، ناپایداری دنیا، ارزش سخن و خودنگری آشنا شود.
• مقدمه‌ی کتاب تصویری فشرده از زندگی نظامی، آثار او و جایگاه مخزن الاسرار در خمسه به دست می‌دهد.
• شرح ابیات به فهم واژه‌های دشوار، اشاره‌های دینی و ادبی و لایه‌های معنایی شعر کمک می‌کند.
• حکایت‌های برگزیده، نمونه‌ای روشن از پیوند اندیشه و تصویرپردازی در شعر کلاسیک فارسی را نشان می‌دهند.

خواندن کتاب زهره هاروت شکن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب زهره هاروت شکن به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگرانی که می‌خواهند با مخزن الاسرار و شیوه‌ی شرح متون کلاسیک آشنا شوند.
• علاقه‌مندان به شعر نظامی که ترجیح می‌دهند ابتدا با گزیده‌ای هدایت‌شده از اثر روبه‌رو شوند.
• خوانندگانی که به حکایت‌های اخلاقی، اندرزهای شاعرانه و تأملات عرفانی علاقه دارند.
• کسانی که در پی فهم بهتر واژه‌ها، تلمیح‌ها و اشاره‌های دشوار شعر فارسی کلاسیک هستند.
• مخاطبانی که می‌خواهند از خلال یک متن ادبی با مسئله‌هایی مانند عدالت، ستم، فروتنی و وفاداری درگیر شوند.

درباره تقی پورنامداریان

تقی پورنامداریان، متولد ۱۳۲۰ خورشیدی در همدان، شاعر، پژوهشگر و استاد ادبیات فارسی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بوده که پژوهش‌هایش عمدتاً بر نقد، عرفان و تفسیر شعر متمرکز بوده است. او تحصیلات خود را از کلاس سوم ابتدایی آغاز کرد، در رشته‌ی ریاضی دیپلم گرفت و مدتی به معلمی پرداخت تا اینکه به تشویق یکی از معلمان دبستان روستای الفاوت به ادامه‌ی تحصیل دانشگاهی روی آورد.

این نویسنده در رشته‌ی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران پذیرفته شد و تحصیلات خود را تا مقطع دکتری ادامه داد. او نخستین دانشجوی پژوهشکده‌ی فرهنگ ایران بود که به تشویق محسن ابوالقاسمی در آزمون دکتری شرکت کرد و در سال ۱۳۵۸ با پایان‌نامه‌ی «رمز و داستان‌های رمزی» به راهنمایی محمدرضا شفیعی کدکنی فارغ‌التحصیل شد. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به «سفر در مه» درباره‌ی شعر احمد شاملو، «خانه‌ام ابری است» درباره‌ی شعر نیما یوشیج، «رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی» (برنده‌ی کتاب سال)، «دیدار با سیمرغ» درباره‌ی اندیشه و هنر عطار نیشابوری، «در سایه‌ی آفتاب» درباره‌ی شعر مولوی و «گمشده لب دریا» درباره‌ی شعر حافظ اشاره کرد.

تقی پورنامداریان شاعر مجموعه‌ی «رهروان بی‌برگ» بوده و شاگردانی مانند قیصر امین‌پور، کورش صفوی و... را پرورش داده است. کتاب «زهره هاروت شکن» گزیده‌ای از مخزن الاسرار اثر نظامی گنجوی است که تقی پورنامداریان و سیدمصطفی موسوی آن را گردآوری کرده‌اند.

بخشی از کتاب زهره هاروت شکن

«مقالت دهم

ای فلک آهسته‌تر این دور چند

وِی زمی آسوده‌تر این جور چند؟

از پس هر شام‌گهی چاشتی است

آخرِ برداشت فروداشتی است

در طبقات زمی افگنده بیم

زَلزَلۀُ السّاعۀِ شَی‌ءٌ عظیم

شیفتن خاک سیاست نمود

حلقه زنجیر فلک را چه بود؟

با که گرو بست زمین کز میان

باز گشاید کمر آسمان

شام ز رنگ و سحر از بوی رست

چرخ ز چوگان، زمی از گوی رست

خاک در چرخ برین می‌زند

چرخ میان گرد زمین می‌زند

حادثه چرخ کمین برگشاد

یک به یک اندام زمین برگشاد

پیر فلک خرقه بخواهد درید

مهره گل رشته بخواهد برید

چرخ به زیر آید و یکتا شود

چرخ‌زنان خاک به بالا شود»