کتاب کاربردشناسی

کتاب کاربردشناسی، نوشته بتی جی بیرنر و ترجمه مهناز کربلایی صادق، غزاله عزتی و افسانه محمدی شاهرخ‌آبادی، اثری آموزشی درباره‌ی یکی از شاخه‌های مهم زبان‌شناسی است که نشر نویسه پارسی آن را منتشر کرده است. پرسش اصلی کتاب این است که چگونه ممکن است معنای یک جمله با مقصودی که گوینده از بیان آن دارد متفاوت باشد. نویسنده با استفاده از نمونه‌های روزمره و مباحث زبان‌شناختی، نقش بافت، نیت گوینده و برداشت شنونده را در شکل‌گیری معنا توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که برای فهم یک گفت‌وگو باید فراتر از معنای مستقیم واژه‌ها و جمله‌ها رفت. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کاربردشناسی

کتاب کاربردشناسی، اثر بتی جی بیرنر، بحث خود را از مسئله‌ی معنای گفتار در موقعیت‌های واقعی آغاز می‌کند. یکی از مفاهیم محوری کتاب، تمایز میان معنای لفظی جمله و منظوری است که گوینده در یک موقعیت مشخص منتقل می‌کند. نویسنده ابتدا تفاوت معناشناسی و کاربردشناسی را توضیح می‌دهد و سپس با مثال‌هایی ساده نشان می‌دهد که شنونده چگونه از شرایط گفت‌وگو و اطلاعات موجود برای دریافت معنای موردنظر گوینده استفاده می‌کند. در این نگاه، معنای یک جمله همیشه فقط در ساختار زبانی آن خلاصه نمی‌شود.

کتاب کاربردشناسی در ادامه مجموعه‌ای از مفاهیم مرتبط را به‌صورت منظم معرفی می‌کند. معنای وابسته و مستقل از بافت، صدق، گزاره، مدل گفتمان، ارجاع، معرفه بودن، ازپیش‌انگاری و ساخت اطلاع از جمله مباحثی هستند که در بخش‌های مختلف مطرح می‌شوند. سپس موضوعاتی مانند اصل همکاری گرایس، معنی ضمنی مکالمه‌ای، کارگفت‌های مستقیم و غیرمستقیم و تفاوت معنای قراردادی با معنای عمدی بررسی می‌شوند. کنار هم قرارگرفتن این مباحث تصویری منسجم از فرایند شکل‌گیری و دریافت معنا در ارتباط زبانی به دست می‌دهد.

فصل‌های کتاب مسیر آموزشی مشخصی را دنبال می‌کنند و از مباحث مقدماتی به موضوعات تخصصی‌تر می‌رسند. بر اساس توضیحات مترجمان در پیشگفتار، فصل‌ها به‌ترتیب موضوعاتی مانند معنای لغوی و غیرلغوی، معنای ضمنی، کارگفت، ارجاع و دیکس، معرفه بودن و پیش‌مرجع، ازپیش‌انگاری و ساختار اطلاع را دنبال می‌کنند و در ادامه به گرایش‌های جدید در این حوزه می‌رسند. مثال‌های متعدد، ارائه‌ی برخی نمونه‌های انگلیسی در کنار ترجمه‌ی فارسی و واژه‌نامه‌ی تخصصی پایان کتاب نیز در فهم اصطلاحات و مفاهیم تخصصی نقش دارند. کتاب کاربردشناسی از این منظر نشان می‌دهد که تفسیر گفتار علاوه‌بر شناخت واژه‌ها و دستور زبان، به درک موقعیت ارتباطی، رابطه‌ی میان طرفین گفت‌وگو و اطلاعاتی که به‌صورت مستقیم بیان نشده‌اند نیز وابسته است.

خلاصه کتاب کاربردشناسی

کتاب کاربردشناسی رابطه‌ی میان زبان و موقعیت ارتباطی را بررسی می‌کند و توضیح می‌دهد که چگونه یک جمله در شرایط مختلف می‌تواند فراتر از معنای ظاهری خود، مقصودی مشخص را منتقل کند. نویسنده با تفکیک معناشناسی از کاربردشناسی، به مفاهیمی مانند صدق، گزاره، معنای ضمنی و اصل همکاری می‌رسد و سپس کارگفت، ارجاع، ازپیش‌انگاری و ساخت اطلاع را بررسی می‌کند. در این روند، نقش گوینده و شنونده در شکل‌گیری معنا نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.

در مجموع، کتاب کاربردشناسی فرایند فهم گفتار را حاصل تعامل میان ساخت زبانی و عوامل مربوط به موقعیت ارتباطی می‌داند. نیت گوینده، اطلاعات مشترک، بافت گفت‌وگو و استنباط شنونده همگی در دریافت معنای نهایی یک گفته نقش دارند و همین موضوع، مرز میان معنای مستقیم و معنای موردنظر را به یکی از مسائل اصلی کاربردشناسی تبدیل می‌کند.

چرا باید کتاب کاربردشناسی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب کاربردشناسی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت میان معنای ظاهری یک جمله و مقصود گوینده را با نمونه‌های روشن توضیح می‌دهد.
• خواننده با مفاهیم اصلی کاربردشناسی مانند معنی ضمنی، کارگفت، ارجاع و ازپیش‌انگاری آشنا می‌شود.
• ارتباط میان معنا، بافت و فرایند تفسیر گفتار در فصل‌های مختلف به‌صورت منظم بررسی می‌شود.
• مثال‌های فارسی و انگلیسی درک تفاوت‌های معنایی و نقش موقعیت در ارتباط را آسان‌تر می‌کنند.
• واژه‌نامه‌ی تخصصی پایان کتاب به مرور اصطلاحات و مفاهیم اصلی کمک می‌کند.

خواندن کتاب کاربردشناسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب کاربردشناسی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان زبان‌شناسی می‌توانند با استفاده از این کتاب مباحث پایه‌ی کاربردشناسی و ارتباط آن با معناشناسی را دنبال کنند.
• پژوهشگران حوزه‌ی زبان و ارتباط می‌توانند از بحث‌های کتاب درباره‌ی معنا، نیت گوینده و تفسیر گفتار استفاده کنند.
• مترجمان و مدرسان زبان می‌توانند نقش بافت و موقعیت ارتباطی را در انتقال و دریافت معنا بهتر بررسی کنند.
• علاقه‌مندان به مباحث نظری زبان می‌توانند با مفاهیمی مانند معنی ضمنی، کارگفت و ازپیش‌انگاری آشنا شوند.