کتاب بی معرفت شناسی

کتاب بی معرفت شناسی نوشته روبرت پروکتور و لوندا شیبینگر و ترجمه محمد اخگری است؛ اثری که به‌جای تمرکز بر چگونگی شکل‌گیری دانش، سراغ سازوکارهای تولید نادانی می‌رود. این کتاب نشان می‌دهد ندانستن همیشه نتیجه‌ی کمبود اطلاعات نیست و گاهی در پیوند با قدرت، سیاست، صنعت و پنهان‌کاری ساخته و حفظ می‌شود. انتشارات شب قلم این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بی معرفت شناسی

کتاب بی معرفت شناسی نوشته روبرت پروکتور و لوندا شیبینگر به حوزه‌ای می‌پردازد که موضوع اصلی آن مطالعه‌ی نظام‌مند نادانی است؛ نه نادانی به‌عنوان یک کمبود ساده، بلکه به‌عنوان وضعیتی که می‌تواند ساخته شود، تداوم پیدا کند و در مناسبات قدرت نقش داشته باشد. عنوان فرعی اثر، از ساخت‌وساز نبود معرفت و شناخت تا برچیدن سازه‌های نادانی، جهت کلی بحث را روشن می‌کند: اینجا مسئله فقط ندانستن نیست، بلکه فرایندهایی مطرح‌اند که تردید، ابهام، فراموشی، حذف و بی‌اعتبارشدن دانش را پدید می‌آورند. مترجم نیز در مقدمه توضیح داده است که معادل بی‌معرفت‌شناسی ناظر به یک حوزه‌ی تحلیلی است و ربطی به معنای اخلاقی بی‌معرفتی ندارد.
این کتاب از مجموعه‌ای از جستارها و بحث‌های نظری شکل گرفته و از خلال نمونه‌های گوناگون، صورت‌های مختلف نادانی را بررسی می‌کند. در فهرست آن می‌توان فصل‌ها و بخش‌هایی مانند نادانی به‌مثابه وضعیت طبیعی، نادانی به‌مثابه قلمروی ازدست‌رفته، نادانی به‌مثابه راهبرد یا سازه‌ای فعال، نادانی‌شناسی صنعت دخانیات، محرمانگی نظامی، شناخت بدن و معرفت‌شناسی نادانی، سرکوب دانش بومی درباره‌ی فسیل‌ها، نادانی در باستان‌شناسی، نظریه‌های اجتماعی نادانی و مدیریت ریسک در برابر اصل احتیاط را دید. این تنوع نشان می‌دهد اثر حاضر فقط در محدوده‌ی فلسفه باقی نمی‌ماند و به تاریخ علم، سیاست عمومی، رسانه، استعمار، محیط‌زیست و منافع اقتصادی هم سر می‌زند.
این کتاب درون‌مایه‌ی اصلی خود را بر یک پرسش مهم بنا کرده است: چرا و چگونه بعضی دانسته‌ها هرگز مجال ظهور پیدا نمی‌کنند یا پس از شکل‌گیری کنار زده می‌شوند؟ پاسخ‌های کتاب یکدست و ساده نیستند. گاهی نادانی نتیجه‌ی غفلت و انتخاب است، گاهی محصول طبقه‌بندی و محرمانگی، و گاهی حاصل برنامه‌ریزی آگاهانه برای منحرف‌کردن افکار عمومی. نمونه‌ی صنعت دخانیات در این میان جایگاه برجسته‌ای دارد، چون نشان می‌دهد تردید می‌تواند به‌صورت هدفمند تولید شود. در کنار آن، بحث‌هایی درباره‌ی دانش ازدست‌رفته، سکوت‌های تاریخی، نادانی نژادی و جنسی و نسبت میان دانش و قدرت، فضای فکری اثر را گسترده‌تر می‌کنند.

خلاصه کتاب بی معرفت شناسی

کتاب بی معرفت شناسی توضیح می‌دهد که نادانی فقط نقطه‌ی مقابل دانش نیست و در بسیاری از موقعیت‌ها به‌صورت فعال تولید می‌شود. نویسندگان ابتدا میان چند نوع نادانی تمایز می‌گذارند: نادانی به‌عنوان وضعیت آغازین، نادانی به‌عنوان دانشی که از دست رفته یا کنار گذاشته شده، و نادانی به‌عنوان سازه‌ای راهبردی. سپس با نمونه‌هایی روشن نشان می‌دهند که چگونه صنعت دخانیات، محرمانگی نظامی، اولویت‌های سیاسی، مرزبندی‌های علمی و حذف دانش بومی می‌توانند به تداوم ندانستن دامن بزنند. حرف اصلی این کتاب این است که برای فهم جهان، فقط بررسی تولید دانش کافی نیست و باید دید چه نیروهایی مانع دانستن می‌شوند یا دانسته‌ها را بی‌اثر می‌کنند.

چرا باید کتاب بی معرفت شناسی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بی معرفت شناسی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نادانی را از یک کمبود ساده به مسئله‌ای تاریخی، سیاسی و نهادی تبدیل می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند نسبت میان دانش، قدرت، پنهان‌کاری و منافع اقتصادی را دقیق‌تر ببیند.
• فصل‌های متنوع کتاب نشان می‌دهند تولید تردید و ابهام فقط در یک حوزه رخ نمی‌دهد و از علم تا رسانه و سیاست امتداد دارد.
• بحث صنعت دخانیات نمونه‌ای روشن از سازوکارهای نادانی‌زایی را پیش چشم می‌گذارد.
• کتاب به فهم این موضوع کمک می‌کند که حذف یا به‌حاشیه‌راندن دانش، گاهی به‌اندازه‌ی تولید خود دانش اثرگذار است.
• طرح مفهوم آگناتولوژی ابزار مفهومی تازه‌ای برای فکرکردن درباره‌ی ندانستن در اختیار می‌گذارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب بی معرفت شناسی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که به فلسفه‌ی شناخت و پرسش‌های مربوط به دانستن و ندانستن علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند نسبت علم، سیاست، رسانه و قدرت را از زاویه‌ای متفاوت بررسی کنند.
• دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های فلسفه، تاریخ علم، جامعه‌شناسی و مطالعات فرهنگی.
• مخاطبانی که درباره‌ی سازوکارهای تولید تردید، ابهام و فراموشی در فضای عمومی کنجکاوند.
• علاقه‌مندان به بحث‌هایی مانند صنعت دخانیات، محرمانگی نظامی، دانش بومی و مناقشه‌های اقلیمی.