کتاب البرهان علی ثبوت الایمان

کتاب البرهان علی ثبوت الایمان نوشته ابی‌ الصلاح تقی الدین بن نجمٍ الحلبی، فقیه و متکلم امامیِ قرن پنجم و ششم هجری است. این اثر با تصحیح و تحقیق مهدی عزیزپوریان و حسین مرادی و جعفر هنرمند در انتشارات علمیه به چاپ رسیده است. محور اصلی این اثر تبیین ایمان بر پایه‌ی استدلال عقلی و بررسی مسائلی مانند اثبات صانع، عدل، نبوت، امامت و معاد است. مقدمه‌ی مفصل مصححان نیز جایگاه اثر را در سنت کلامی امامیه و نسبت آن را با شیوه‌های استدلالی دیگر توضیح می‌دهد و همین موضوع، کتاب را از یک متن صرفاً تاریخی فراتر می‌برد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب البرهان علی ثبوت الایمان

کتاب البرهان علی ثبوت الایمان اثری کلامی از ابی‌ الصلاح تقی الدین بن نجمٍ الحلبی است. این رساله به زبان عربی نوشته شده است و از متون کلامی امامیه به‌شمار می‌آید. متن کتاب به‌صورت مستقل به دست ما نرسیده است و حسن بن ابی‌الحسن دیلمی آن را به‌طور کامل در کتاب أعلام الدین فی صفات المؤمنین نقل کرده است. ساختار این اثر فشرده و استدلالی است و نویسنده در آن می‌کوشد مباحث اعتقادی را با تکیه بر استدلال عقلی تبیین کند. ابوالصلاح حلبی استدلال می‌کند که انسان عاقل باید در وجود و وضعیت خود تأمل کند؛ زیرا انسان موجودی زنده، دارای ادراک، قدرت و توانایی است و این صفات نعمت‌هایی از سوی «منعم» است. از همین‌جا بحث وجوب شناخت و شکر منعم مطرح می‌شود.  آغاز این اثر را در مبحث توحید و پایان آن را در مباحث معاد دانسته‌اند.

خلاصه کتاب البرهان علی ثبوت الایمان

کتاب با بحث از وجوب نظر و معرفت آغاز می‌شود. ابوالصلاح استدلال می‌کند که انسان عاقل با مشاهده‌ی حیات، ادراک، قدرت و دیگر توانایی‌های خود، امکان می‌دهد که این امور را نعمت‌هایی از سوی نعمت‌دهنده‌ بداند؛ بنابراین باید در آثار آفرینش او بیندیشد تا او را بهتر بشناسد. نویسنده سپس معرفت واجب را به توحید و عدل تقسیم می‌کند. در بخش توحید، از اثبات صانعی برای جهان و صفاتی مانند قدرت، علم، حیات، قدم، ادراک و اراده سخن می‌گوید و در کنار آن، تشبیه خداوند به مخلوقات، نیازمندی او و وجود موجود قدیم دیگری را نفی می‌کند. در بحث عدل نیز افعال خداوند را منزه می‌داند و آن‌ها را به حسن و شایستگی توصیف می‌کند.

پس از مباحث توحید و عدل، کتاب به لطف الهی و ضرورت وجود معصوم می‌پردازد و سپس بحث نبوت و عصمت پیامبران را دنبال می‌کند. در ادامه ضرورت وجود امام و عصمت او مطرح می‌شود و بخش قابل‌توجهی از کتاب به عصمت ائمه‌، دلایل امامت آنان و غیبت امام مهدی (ع) اختصاص می‌یابد. پس از مباحث امامت، نویسنده درباره‌ی راه اثبات احکام شرعی بحث می‌کند و در پایان به ثواب و عقاب و مباحث مربوط به فرجام اعمال می‌رسد.

چرا باید کتاب البرهان علی ثبوت الایمان را بخوانیم؟

• این کتاب نمونه‌ای فشرده از کلام امامی در سده‌ی پنجم هجری است و شیوه‌ی استدلال یکی از متکلمان برجسته‌ی آن دوره را نشان می‌دهد.
• کتاب امکان دنبال‌کردن یک مسیر استدلالی از وجوب نظر و معرفت، اثبات صانع، توحید و عدل تا نبوت و امامت را فراهم می‌کند.
• در این اثر می‌توان جایگاه استدلال عقلی را در تبیین مباحث اعتقادی یک متکلم امامی در دوره‌‌ای متقدم‌تر مشاهده کرد.
• بخش مربوط به امامت، عصمت ائمه‌ و غیبت حجت برای شناخت صورت‌بندی اعتقادات امامیه در آن دوره اهمیت ویژه‌ای دارد.
• کتاب در کنار آثاری مانند الکافی فی الفقه و تقریب المعارف، برای شناخت اندیشه و جایگاه علمی ابوالصلاح حلبی اهمیت دارد.
• مطالعه‌ی این رساله امکان آشنایی بهتر با ادبیات و روش استدلالی متون کلامی کلاسیک امامیه را فراهم می‌کند.

خواندن کتاب البرهان علی ثبوت الایمان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب البرهان علی ثبوت الایمان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران کلام و الهیات که به متون کلاسیک امامیه و تاریخ اندیشه‌ی کلامی علاقه دارند.
• پژوهشگران تاریخ تشیع که می‌خواهند با صورت‌بندی مباحث اعتقادی امامیه در سده‌ی پنجم هجری آشنا شوند.
• علاقه‌مندان به مباحث خداشناسی، توحید و عدل که مایل به مطالعه‌ی استدلال‌های متکلمان متقدم هستند.
• علاقه‌مندان به مطالعه‌ی بیشتر در موضوع نبوت و امامت، به‌ویژه مباحث عصمت پیامبران، عصمت امامان، امامت ۱۲ ائمه‌ و غیبت امام زمان (عج).

• پژوهشگران تاریخ فقه و کلام شیعه که می‌خواهند جایگاه ابوالصلاح حلبی را در سنت فکری امامیه بررسی کنند.

• خوانندگانی که به متون عربی کلاسیک و آثار کلامی کهن علاقه دارند.