کتاب تاجرباشی بلوچ

کتاب تاجرباشی بلوچ نوشته محمدامین بامری در باب زندگی و شخصیت سهراب رخشانی است؛ تاجری سرشناس، کشاورزی بزرگ و از معتمدان طایفه‌ی رخشانی در جنوب سیستان و بلوچستان و جنوب کرمان. نویسنده در این اثر با تکیه‌ بر خاطرات خانوادگی، روایت‌های محلی و جزئیات سفرها و دادوستدها، تصویری از جهان کاروان‌ها، نخلستان‌ها و مناسبات طایفه‌ای ارائه کرده است. نشر سنجاق این کتاب را به‌صورت الکترونیکی منتشر کرده است. موضوع کتاب حاضر میان روایت زندگی یک فرد و معرفی فرهنگ و جغرافیای دلگان، بمپور، هودیان و مسکوتان در نوسان است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاجرباشی بلوچ

کتاب تاجرباشی بلوچ با تمرکز بر زندگی سهراب رخشانی، تاجر و مالک سرشناس بلوچ، تصویری طولانی‌مدت از دهه‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۴۰ شمسی در جنوب سیستان و بلوچستان و جنوب کرمان ترسیم کرده است. محمدامین بامری در این کتاب از ابتدا با پیشگفتاری درباره‌ی ارزش‌های دینی، وحدت اقوام و نقش بلوچ‌ها در تاریخ معاصر ایران، زمینه‌ی فکری روایت خود را مشخص کرده است و سپس در مقدمه توضیح داده است که چرا دومین اثرش را به این شخصیت محلی اختصاص داده است.

تاجرباشی بلوچ در قالب روایتی داستان‌گونه و بر پایه‌ی اطلاعات مستند، سفرهای تجاری سهراب رخشانی از بمپور و دلگان تا بم کرمان، خرید و فروش روغن حیوانی، کشک و پشم و تأمین پارچه و مایحتاج مردم را دنبال کرده است. نویسنده در کنار این سفرها به جزئیات جغرافیایی و فرهنگی مناطق مختلف مثل دلگان قدیم، هودیان، مسکوتان، دندسکی، کنتی و نخلستان‌های اطراف پرداخته است و در بخش پایانی کتاب، توضیحات مستقلی درباره‌ی مفاهیم و اصطلاحات محلی مانند میار جل، هک‌پهلی، خرج امام، کپر، کاوار و اقامتگاه‌های سنتی داده است.

کتاب تاجرباشی بلوچ علاوه‌بر روایت تجارت و کشاورزی به جنبه‌های اخلاقی و اجتماعی زندگی سهراب رخشانی پرداخته است؛ از میار جل‌بودن برای افراد تحت‌تعقیب، کمک به ازدواج جوانان، قرض‌دادن گندم و آذوقه به نیازمندان تا نقش او در حل‌وفصل نزاع‌های طایفه‌ای و همراهی با روحانیان و ریش‌سفیدان در برگزاری مراسم مذهبی و اجتماعی. این کتاب در مجموع هم زندگی یک فرد و هم بخشی از تاریخ شفاهی طایفه‌ی رخشانی و منطقه‌ی دلگان را ثبت کرده است.

خلاصه کتاب تاجرباشی بلوچ

کتاب حاضر زندگی سهراب رخشانی را از جوانی تا سال‌های پایانی عمر او دنبال کرده است. موضوع اصلی اثر، سفرهای تجاری این فرد از بمپور، دلگان و هودیان به بم کرمان است؛ جایی که کاروان‌های شتر با بار روغن حیوانی، کشک و پشم راهی می‌شوند و در بازگشت پارچه و مایحتاج مردم را به روستاها می‌آورند. در دل این سفرها با خطر راهزنان، کم‌آبی بیابان لوت، درگیری با لات‌های شهری، برخورد با ژاندارمری و ماجرای سربازی اجباری روبه‌رو می‌شوید.

نویسنده در کنار روایت تجارت به زندگی روزمره و روابط انسانی پرداخته است؛ از تقسیم خرما و گندم بین کارگران و مستضعفان تا میار جل‌بودن برای فراریان، کمک به برگزاری عروسی‌ها، ساخت مدرسه‌ی روستا و همراهی با روحانیان برای اعزام جوانان به حوزه‌ی علمیه. کتاب حاضر در فصل‌های پایانی به بیماری سهراب رخشانی، سفرهای درمانی او به آبگرم و ایرانشهر، حضورش در مراسم مذهبی محرم و در نهایت وداع خانواده و طایفه با او می‌رسد.

چرا باید کتاب تاجرباشی بلوچ را بخوانیم؟

کتاب تاجرباشی بلوچ تصویری از زندگی یک تاجر و مالک بلوچ ارائه کرده است که در آن تجارت، دینداری، جوانمردی و مسئولیت اجتماعی در هم تنیده شده است. این کتاب جزئیات کمیاب از جغرافیا، اصطلاحات، آداب و مناسبات طایفه‌ای دلگان، بمپور و هودیان را ثبت کرده و نشان داده است که چگونه یک فرد محلی می‌تواند در اقتصاد، فرهنگ و حل‌وفصل نزاع‌ها نقش محوری داشته باشد.

خواندن کتاب تاجرباشی بلوچ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

تاجرباشی بلوچ به کسانی پیشنهاد می‌شود که به شناخت فرهنگ و تاریخ محلی بلوچستان، زندگی طایفه‌ی رخشانی، شیوه‌های سنتی تجارت کاروانی و آداب اجتماعی و مذهبی روستاهای جنوب سیستان و بلوچستان علاقه‌مند هستند یا در حوزه‌ی تاریخ شفاهی و مردم‌نگاری این مناطق مطالعه می‌کنند.

بخشی از کتاب تاجرباشی بلوچ

«صبح روز بعد نماز عید قربان را به امامت ملا حبش اقامه می‌کنند و همانجا بعد از نماز هک‌پهلی می‌کنند همه بزرگان و اقوام با یکدیگر دست می‌دهند و دیده‌بوسی می‌کنند آن‌ها سه روز عید قربان را آنجا ماندند و سپس راهی شهر و دیار خود شدند.

چندی روز را که سهراب در دلگان مانده بود و کارهای عقب‌مانده خودش را انجام می‌داد، مهیم هم از باغ و نخلستان‌های هودیان سرکشی می‌کرد. بعد از آن خودش را به سهراب می‌رساند و می‌گوید برادر چند صبایی را با همدیگر تجارت و کار می‌کردیم ولی حالا که تجارتمان از رونق افتاده من برای کار و زندگی به ایرانشهر می‌روم، در آنجا سعی می‌کنم برای خودم شغلی دست و پا کنم.

سهراب می‌گوید: تو که می‌روی من تنها می‌شوم از طرفی دیگر مثل گذشته توان کار کردن را ندارم.

مهیم در جواب می‌گوید: ایرانشهر هم فرزندانم رستم و رحمت‌الله درس می‌خوانند و هم خودم کار می‌کنم، در منطقه دلگان یک مدرسه وجود دارد که آن هم با خانه‌ها فاصله زیادی دارد و رفت و آمد برای فرزندانم سخت است و از طرفی در شهر امکانات بیشتری پیدا می‌شود، حتماً چند ماه یک بار برای سرکشی از خانواده و دیدن شما می‌آیم.»