کتاب راهنمای علمی و عملی اقدام پژوهی

کتاب راهنمای علمی و عملی اقدام پژوهی نوشته اشرف فرهودی و هادی نقوی، به مسئله‌ای مهم در فضای آموزش و پرورش می‌پردازد: اینکه معلم، مدیر یا مشاور چگونه می‌تواند در دل موقعیت‌های واقعی مدرسه، مسئله را دقیق‌تر ببیند و برای بهبود آن دست‌به‌کار شود. این کتاب فقط به تعریف اقدام‌پژوهی بسنده نمی‌کند و از تشخیص مسئله تا گردآوری شواهد، اجرای راه‌حل و ارزیابی نتیجه را توضیح می‌دهد. این کتاب را انتشارات مروارید بحر علم منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب راهنمای علمی و عملی اقدام پژوهی

کتاب راهنمای علمی و عملی اقدام پژوهی نوشته اشرف فرهودی و هادی نقوی، بر اقدام‌پژوهی به‌عنوان شیوه‌ای برای حل مسئله در محیط آموزش و پرورش تمرکز دارد. محور اصلی این کتاب این است که مسئله‌های آموزشی و تربیتی، فقط با دانستن مفاهیم کلی حل نمی‌شوند و لازم است فردی که در متن موقعیت قرار دارد، خودِ فرایند بررسی و اصلاح را پیش ببرد. نویسندگان از همان ابتدا جایگاه معلم پژوهنده را برجسته می‌کنند و نشان می‌دهند که اقدام‌پژوهی فقط به کلاس درس محدود نیست و می‌تواند در مدیریت مدرسه، مشاوره، سلامت، برنامه‌ریزی آموزشی و دیگر بخش‌های مرتبط هم به کار بیاید.
این کتاب در ادامه، هم به مبانی نظری می‌پردازد و هم به جزئیات اجرایی. در فصل‌های مختلف، تعریف پژوهش در عمل از دیدگاه صاحب‌نظران داخلی و خارجی آمده است و تفاوت آن با پژوهش‌های دیگر و نیز با درس‌پژوهی توضیح داده می‌شود. سپس مسیر انجام کار به‌صورت مرحله‌به‌مرحله پیش می‌رود: مشخص‌کردن موضوع، توصیف وضعیت موجود، گردآوری شواهد یک، تحلیل داده‌ها، انتخاب راه‌حل، اجرای اقدام، گردآوری شواهد دو، ارزیابی و گزارش نهایی. در کنار این مراحل، نمونه‌هایی از عنوان‌نویسی، هدف کلی و جزئی، سؤال اصلی و فرعی، تعریف نظری و عملیاتی، پرسشنامه، مصاحبه، چک‌لیست و جدول هم دیده می‌شود.
این کتاب فقط به بیان مراحل اکتفا نکرده و روی خطاهای پرتکرار در گزارش‌نویسی، شیوه‌ی مستندسازی، اعتباربخشی به نتایج و حتی موضوع‌هایی مثل رفرنس‌نویسی و نرم‌افزارهای مشابهت‌یاب هم مکث کرده است. به‌همین دلیل، فضای این کتاب بیشتر شبیه یک راهنمای همراه است که می‌خواهد فرایند اقدام‌پژوهی را از حالت کلی و مبهم بیرون بیاورد. نمونه‌های متعدد از مسائل مدرسه، از بی‌علاقگی به یک درس تا دشواری‌های رفتاری و یادگیری، باعث شده‌اند محتوای کتاب به موقعیت‌های واقعی نزدیک بماند و فقط در سطح تعریف و اصطلاح متوقف نشود.

خلاصه کتاب راهنمای علمی و عملی اقدام پژوهی

کتاب راهنمای علمی و عملی اقدام پژوهی توضیح می‌دهد که اقدام‌پژوهی چگونه از دل یک مسئله‌ی واقعی در مدرسه آغاز می‌شود و به فرایندی برای بهبود وضعیت موجود تبدیل می‌شود. نویسندگان ابتدا جایگاه این نوع پژوهش را در میان دیگر گونه‌های پژوهش روشن می‌کنند و بعد سراغ مراحل اصلی آن می‌روند: انتخاب موضوع، توصیف دقیق مسئله، جمع‌آوری اطلاعات، تحلیل علل، طراحی راه‌حل‌های موقت، اجرای آن‌ها و سنجش نتیجه. بخش مهمی از این کتاب به نمونه‌های عینی اختصاص دارد؛ از پرسشنامه و مصاحبه تا جدول‌های مشاهده و مقایسه‌ی شواهد پیش و پس از اجرا. درنهایت، کتاب نشان می‌دهد که اقدام‌پژوهی فقط یک گزارش اداری نیست، بلکه روشی برای پیوندزدن تجربه‌ی روزمره‌ی مدرسه با بررسی سنجیده و اصلاح مداوم است.

چرا باید کتاب راهنمای علمی و عملی اقدام پژوهی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب راهنمای علمی و عملی اقدام پژوهی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب فرایند اقدام‌پژوهی را از تعریف اولیه تا ارزیابی نهایی، به‌صورت پیوسته و قابل‌ردگیری توضیح می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند تفاوت اقدام‌پژوهی را با پژوهش‌های کاربردی و درس‌پژوهی دقیق‌تر درک کند.
• این اثر نمونه‌های متعددی از عنوان‌نویسی، بیان مسئله، شواهد، مصاحبه، پرسشنامه و جدول‌های ارزیابی در اختیار می‌گذارد.
• کتاب به شناسایی مسئله‌های واقعی مدرسه و تبدیل آن‌ها به موضوع پژوهش کمک می‌کند.
• بخش‌های مربوط به تحلیل داده‌ها و انتخاب راه‌حل، مسیر تصمیم‌گیری را روشن‌تر می‌کنند.
• توضیح درباره‌ی اعتباربخشی، گزارش نهایی و خطاهای پرتکرار، برای کسانی که می‌خواهند گزارش دقیق‌تری بنویسند مفید است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب راهنمای علمی و عملی اقدام پژوهی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• معلمانی که می‌خواهند مسئله‌های کلاس و مدرسه را به‌صورت منظم بررسی کنند.
• مدیران، معاونان و مشاوران مدرسه که با چالش‌های اجرایی، تربیتی یا آموزشی روبه‌رو هستند.
• دانشجویان رشته‌های علوم تربیتی و آموزش که می‌خواهند با مراحل اقدام‌پژوهی آشنا شوند.
• فرهنگیانی که در نوشتن گزارش اقدام‌پژوهی به نمونه، الگو و چارچوب روشن نیاز دارند.
• کسانی که می‌خواهند میان تجربه‌ی روزمره‌ی محیط آموزشی و تحلیل دقیق‌تر مسئله پیوند برقرار کنند.