کتاب ب مثل بانک، نون مثل نظارت

کتاب ب مثل بانک، نون مثل نظارت نوشتهٔ علی شعبانی فرد و ویراستهٔ مژگان حسن پور، الهام مومن، نیلوفر فایقی نژاد، محدثه اصغرزاده و آرمین زعفرانلو است و انتشارات متخصصان آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب ب مثل بانک، نون مثل نظارت

یکی از اوصاف جامعه بین‌المللی در عصر حاضـر، ظهور پدیده‌های مثبت و منـفی جدید در روابط انسانی است. جر‌م‌انگاری تخلفات یا جنایات سازمان‌یافته یکی از مصادیق مهم واکنش اجتماعی در قبال نقض و اصول مرتبط با نظم عمومی بین‌المللی است که مسئولیت مدنی و کیفری در پی دارد. جهانی‌شدن اقتصاد، توسعه روابط فرهنگی بستر مناسبی برای رشد و گسترش تخلفات فراهم کرده است. به‌طورکلی امروزه جنایات سازما‌ن‌یافته در اشکال مختلف ازجمله، ایجاد و اداره مراکز فساد، ارتشاء، تطهیر درآمدهای ناشی از ارتکاب جنایات سازمان‌یافته و حتی تروریسم، خودنمایی کرده و سبب نگرانی شدید جامعه بین‌المللی شده است. مبادلات غیرقانونی به سبب عدم اعتماد متقابل و عدم امکان استفاده از ابزارهای متعارف و قانونی، عموماً به‌صورت نقدی انجام می‌گیرد که بدین ترتیب حجم هنگفتی از نقدینگی ایجاد می‌شود که همواره در معرض خطراتی از قبیل سرقت، معدوم شدن، جلب نظر مقامات قانونی و منتهی شدن به کشف جرم مبنا قرار دارد. عواید ناشی از جرم موجب تقویت قدرت اقتصادی و توان مالی جنایتکاران شده و درنتیجه آن‌ها را برای ارتکاب تخلفات بعدی ترغیب و تجهیز می‌نماید. نظارت، فرآیندی سه مرحله‌ای است که شامل نظارت بر چگونگی تأسیس بانک یا یک مؤسسه مالی، نظارت بر نحوه فعالیت و بالاخره اعمال اقدامات اصلاحی برای بهبود وضعیت حمایت یا مجازات بانک متخلف از قبیل تذکر کتبی تغییر اعضای هیئت مدیره اجبار به تزریق سرمایه توسط سهامداران و غیره است. هرچند هزینه نظارت سنگین است، ضعف در نظارت به مراتب هزینه سنگین‌تری دربر خواهد داشت. مهم‌ترین رکن نظارت حفظ ثبات و اعتبار نظام مالی است، زیرا وجود این عوامل سبب کاهش ریسک ضرر و زیان سپرده‌گذاران و سایر بستانکاران است. در این زمینه ناظران در اجرای وظایف خود باید نظم و انضباط بازار را با اعمال حاکمیت شرکتی، از طریق ساختار مناسب و تنظیم قواعد مربوط به مسئولیت هیئت مدیره و مدیران ارشد و ارتقای سطح شفافیت، مستحکم و تقویت کنند. ناظران باید مطمئن شوند که بانک از منابع مکفی در قبال ریسک تقبل شده ازجمله سرمایه کافی، مدیریت صحیح و سیستم کنترل مؤثر برخوردار است. هرچند نظارت خود به خود نمی‎تواند تضمینی برای عدم توقف یا ورشکستگی بانک باشد و وقوع حوادثی از این دست جزئی از ریسک‌پذیری است، اما نکته چگونگی مقابله و برخورد با ورشکستگی و توقف است. قطعاً نظارت دقیق و صحیح بر نظام بانکی یکی از مهم‌ترین عوامل حفظ صحت و سلامت عملکرد نظام بانکی است. چنانچه در یک مجموعه اقتصادی، به خصوص بانک، نظارت مستمر و با کیفیت وجود نداشته باشد، وقوع استفاده مالی و تخلفات اداری دور از ذهن نخواهد بود. با وجود اینکه به‌صورت مکرر موارد کنترلی طی دستورالعمل‎های متعدد اعلام گردیده، لیکن به دلیل پراکندگی آن‌ها گاهی مورد غفلت و فراموشی مسئولین ذیربط قرار می‌گیرد و زمینه انجام تخلف را مهیا می‌سازد. به خاطر عدم رعایت نکات مهم کنترلی، بعضی مواقع شاهد وقوع تخلف از سوی کارکنان خاطی هستیم که لازم است با بهره‎گیری از امکانات آموزشی، اطلاع‌رسانی و نظارتی اقدامات مؤثر در راستای کاهش تخلفات صورت پذیرد. موضوع نظارت بر عملیات بانک اگر واقعی و جدی باشد هم از اتلاف منابع جلوگیری کرده و هم ریشه فساد اداری و مالی را می‌خشکاند. با عنایت به اصل ۴۴ قانون اساسی، بانکداری در اختیار دولت قرار داده شده و حسب بند ۸ ماده ۲ قانون عملیات بانکی بدون ربا که جذب وجوه مردم را به‌صورت حساب‌های دیداری و مدت‌دار، جزء وظایف بانک‌ها شمرده و مضافاً مطابق تبصره ۳ قانون مذکور و ماده ۹ آیین‌نامه فصل سوم سپرده سرمایه‌گذاری مدت‌دار به وکالت از سپرده‌گذار به‌صورت اعطای تسهیلات صورت می‌گیرد. لذا حفظ و صیانت سپرده با الهام از مقررات یاد شده یک نظام بانکی عاری از اشکال و ایراد را می‌طلبد و این محقق نمی‎گردد مگر اینکه علاوه بر قوانین صحیح کارآمد یک سیستم نظارت دقیق و مبتنی بر اصول علمی و عملی توسط ارگان نظارتی درون سازمان و برون سازمانی بانک، به فعالیت بانک‎ها نظارت مستمر داشته باشند تا از سلامت عملیات بانک اطمینان حاصل شده و از طرفی سرمایه جذ‌ب‌شده نزد بانک‎ها در راه صحیح آن که همانا تزریق آن در بخش اقتصاد و چرخه تولید کشوراست، مصرف گردد و بازگشت منابع نیز به‌نحو احسن انجام گیرد.

خواندن کتاب ب مثل بانک، نون مثل نظارت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به فعالان امور بانکی و قانون‌گذاران در این حوزه پیشنهاد می‌کنیم.