کتاب اسلام در روسیه

کتاب اسلام در روسیه (سیاست‌های هویتی و امنیتی) نوشته‌ی شیرین هانتر، جفری تامس و الکساندر ملیکیشویلی با ترجمه‌ی الهه کولایی، سیده مطهره حسینی و اسما معینی تصویری گسترده از گذشته و حال مسلمانان در فدراسیون روسیه ارائه می‌دهد. نویسندگان با تکیه بر پژوهش‌های میدانی و منابع تاریخی، جایگاه اسلام را در ساختار جمعیتی، سیاسی و امنیتی روسیه بررسی کرده‌اند. مترجمان نیز در مقدمه، خلأ منابع فارسی درباره‌ی مسلمانان روسیه و اهمیت این موضوع برای ایران را توضیح داده‌اند. نشر نی آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اسلام در روسیه

کتاب اسلام در روسیه با تمرکز بر نقش اسلام در شکل‌گیری هویت ملی و سیاست‌های امنیتی روسیه نوشته شده است. شیرین هانتر در مقدمه توضیح داده است که چگونه رویارویی هزارساله‌ی روسیه با اسلام، از حمله‌ی مغول تا جنگ افغانستان و چچن، در حافظه‌ی جمعی روس‌ها و مسلمانان نقش بسته و دو تصویر متقابل «دیگریِ دشمن» را ساخته است. در همان حال، به دوره‌های همزیستی، مدارا و همکاری نیز پرداخته شده است تا نشان دهد رابطه‌ی دو طرف فقط بر تعارض استوار نبوده است. کتاب اسلام در روسیه در سه بخش اصلی تنظیم شده است. در بخش نخست، تاریخ ورود اسلام به سرزمین‌های امروزین روسیه، از قفقاز و ولگا تا آسیای مرکزی، و الگوهای حکمرانی تزاری بر مسلمانان بررسی شده است؛ از سیاست‌های سرکوب و تغییر دین اجباری تا دوره‌ی آسان‌گیری نسبی کاترین کبیر و ایجاد نهادهایی مانند شورای روحانی محمدیان اورنبورگ. در همین بخش، نویسندگان به گسترش مرزهای روسیه در قفقاز و آسیای مرکزی و مقاومت‌های صوفیانه در قفقاز شمالی می‌پردازند. در ادامه‌ی کتاب اسلام در روسیه، فصل‌هایی به نوزایی دینی پس از فروپاشی شوروی، رشد جمعیت مسلمانان، ساختارهای نهادی اسلامی، و تأثیر اسلام بر هویت ملی پساشوروی و نظام سیاسی اختصاص یافته است. سپس نویسندگان نشان داده‌اند که چگونه جنگ‌های چچن، رخدادهایی مانند گروگان‌گیری تئاتر دوبروکا و پیوندهای مسلمانان روسیه با جهان اسلام، بر سیاست‌های امنیتی و خارجی روسیه اثر گذاشته است. در بخش پایانی، جهت‌گیری‌های احتمالی آینده‌ی روسیه میان کثرت‌گرایی دینی و ملی‌گرایی متمرکز بر ارتدوکسی بررسی شده است.

خلاصه کتاب اسلام در روسیه

اسلام در روسیه تصویری چندلایه از حضور مسلمانان در فدراسیون روسیه ارائه می‌دهد. نویسندگان ابتدا نشان می‌دهند که چگونه اسلام از سده‌های میانی، پیش از گسترش مرزهای روسیه، در قفقاز و ولگا ریشه دوانده و بعدها با پیشروی امپراتوری روسیه در قالب «اتباع مسلمان تزار» وارد ساختار سیاسی این کشور شده است. سپس الگوهای متغیر سیاست روسیه در برابر مسلمانان، از سرکوب و تغییر دین اجباری تا دوره‌های مدارا و همکاری، تحلیل شده است. در بخش‌های بعدی، کتاب به نوزایی اسلامی پس از پرسترویکا، انفجار ساخت‌وساز مساجد، شکل‌گیری نهادهای اسلامی و حضور فعال مسلمانان در عرصه‌های اجتماعی‌‌سیاسی می‌پردازد. نویسندگان نشان داده‌اند که چگونه اسلام، هم به‌عنوان دین و هم فرهنگ، در مباحث هویت ملی، فدرالیسم، امنیت داخلی و سیاست خارجی روسیه نقش دارد و چرا مسائلی مانند چچن، قفقاز شمالی و روابط با جهان اسلام برای آینده‌ی روسیه تعیین‌کننده‌اند.

چرا باید کتاب اسلام در روسیه را بخوانیم؟

اسلام در روسیه امکان آشنایی عمیق با یکی از مهم‌ترین اقلیت‌های دینی و قومی روسیه را فراهم کرده است و نشان می‌دهد چگونه دین، جمعیت و هویت در کنار هم بر سیاست داخلی و خارجی این کشور اثر می‌گذارند. این کتاب پیوند میان تاریخ امپراتوری، دوره‌ی شوروی و روسیه‌ی امروز را در قالب یک روایت تحلیلی پیوسته دنبال کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

اسلام در روسیه به پژوهشگران و دانشجویان مطالعات روسیه، روابط بین‌الملل، مطالعات منطقه‌ای و علوم سیاسی پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که به موضوعاتی مانند اسلام سیاسی، اقلیت‌های دینی، قفقاز، آسیای مرکزی و امنیت ملی روسیه علاقه‌مندند.

بخشی از کتاب اسلام در روسیه

«در آستانۀ تجزیۀ اتحاد شوروی در دسامبر ۱۹۹۱، شمار شهروندان مسلمان این کشور که به بیش از ۵۰ میلیون نفر می‌رسید و نزدیک به یک پنجم جمعیت ۲۸۰ میلیونی این کشور را تشکیل می‌داد، اتحاد شوروی را به یک کشور تقریباً مسلمان تبدیل کرده بود. هنگامی که جمهوری‌های غیرروس اتحاد شوروی در آسیای مرکزی، قفقاز و منطقۀ بالتیک و نیز مولداوی، اوکراین و روسیۀ سفید به استقلال دست یافتند، چشم‌انداز قومی و دینی دولت به‌رسمیت شناخته‌شدۀ جدید ــ که جانشین اتحاد شوروی شد ــ یعنی فدراسیون روسیه، تغییر چشمگیری یافت. در اتحاد شوروی، روس‌های قومی ــ از جمله روسیۀ سفید و اوکراین، که از نظر قومی به روس‌ها نزدیک هستند ــ نزدیک به نصف جمعیت را تشکیل می‌دادند. امروزه این باور وجود دارد که روس‌تبارها نزدیک به ۸۰ تا ۸۳ درصد از جمعیت ۱۴۵ میلیون نفری فدراسیون روسیه را تشکیل می‌دهند. با وجود افزایش اهمیت عددی و فرهنگی عناصر روسی و ارتدوکس، فدراسیون روسیه همچنان یک پیکرۀ چند قومیتی و چند دینی است. این گوناگونی، خود را در ساختارهای سرزمینی و سیاسی فدراسیون روسیه آشکار می‌سازد. نام جمهوری‌های برخی از غیرروس‌ها، خاستگاه قومی آنها را نشان می‌دهد، همچون تاتارستان، باشقیرستان، اینگوش و چچن. اسلام و مسلمانان در چنین زمینۀ قومی و دینی گوناگونی، تأثیر عملی و ذاتی ویژه‌ای بر بسیاری از جنبه‌های تحول داخلی روسیه داشته‌اند. این تأثیر دربرگیرندۀ سرشت هویت ملی پس از شوروی، ملی‌گرایی و نظام حکومتی آن، حتی جهان‌بینی و نوع سیاست‌های امنیتی و خارجی این کشور نیز هست.»