کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب

کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب نوشته‌ی عبدالاله بلقزیز و با ترجمه‌ی سیدمحمد آل‌مهدی مجموعه‌ای است از پژوهش‌ها درباره‌ی نسبت سنت، مدرنیته و اندیشه‌ی عرب معاصر. نویسنده در مقام گردآورنده و نظریه‌پرداز، پروژه‌ی بزرگ عرب و مدرنیته‌ی خود را در این جلد بر محور «سنت» ادامه داده است. نشر نی آن را منتشر کرده است و متن حاضر نسخه‌ی فارسیِ جلد سوم این پروژه است که به نقد سنت و نقدِ نقدِ سنت در میان متفکران عرب می‌پردازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب

کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب جلد سوم از پروژه‌ی عرب و مدرنیته‌ی عبدالاله بلقزیز است که پس از مجلدات مربوط به گفتمان نوزایی و گفتمان مدرنیته، این‌بار سنت را در آینه‌ی مدرنیته بررسی کرده است. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که این جلد در امتداد بحث‌های نظری و تطبیقی دو جلد پیشین نوشته شده و قرار است در کنار جلد چهارمِ در دست نگارش، تصویری کامل‌تر از نسبت عقل عربی، سنت و مدرنیته ارائه کند. در کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب، بلقزیز سنت را نه یک «شیء موزه‌ای» بلکه واقعیتی زنده در حیات اجتماعی، سیاسی و فکری جوامع عربی می‌داند و نشان می‌دهد چگونه مدرنیته‌ی عربی ناگزیر است خود را در آینه‌ی همین سنت تعریف کند. او تاریخ پرسش از سنت را از سده‌ی نوزدهم تا امروز دنبال کرده است؛ از لحظه‌ی شوک استعمار و مدرنیته‌ی اروپایی، تا شکل‌گیری گفتمان نوزایی، سپس دوره‌ی انقلاب‌ها و در نهایت موج نقد عقل و پروژه‌های بزرگ نقد عقل عربی و نقد عقل دینی. کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب در چند بخش اصلی سامان یافته است: مقدمات نظری و روش‌شناختی درباره‌ی سنت، تبیین «پرسش اندیشه‌ی عربی معاصر درباره‌ی سنت»، تحلیل «مبارزه بر سر سنت» به‌عنوان سرمایه‌ی نمادین، و تقسیم تاریخ پژوهش‌های سنت به سه دوره‌ی تاریخ‌نگاری سنت، نقد سنت و نقد عقل. نویسنده در این مسیر ده‌ها کتاب و پروژه‌ی فکری از چهار نسل اندیشمندان عرب را مرور کرده و نشان داده است چگونه سنت به میدان نزاع گفتمان اصالت و گفتمان مدرنیته تبدیل شده است.

خلاصه کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب

کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب به این پرسش محوری می‌پردازد که «سنت» در اندیشه‌ی عربی معاصر چگونه فهم و نقد شده است و این نقد چه نسبتی با پروژه‌ی مدرنیته دارد. بلقزیز ابتدا نشان می‌دهد که پرسش از سنت، درواقع پرسش از «منِ عرب» و اکنونِ بحرانی جوامع عربی است؛ اکنونی که زیر فشار استعمار، مدرنیته‌ی غربی، شکست‌های سیاسی و بازگشت قدرتمند گفتمان‌های اصالت‌گرا شکل گرفته است. نویسنده سپس تاریخ این پرسش را در سه مرحله دنبال می‌کند: مرحله‌ی تاریخ‌نگاری سنت و بازنشر متون، مرحله‌ی نقد مستقیم سنت از دهه‌ی شصت میلادی، و مرحله‌ی نقد عقل که ابزارهای معرفتی تولیدکننده‌ی سنت را هدف گرفته است. در کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب، سنت به‌عنوان سرمایه‌ی نمادین و میدان مبارزه‌ی دو گفتمان رقیب تصویر شده است؛ گفتمان اصالت که می‌کوشد سنت را مرجع یگانه‌ی هویت و سیاست کند و گفتمان مدرنیته که می‌خواهد با نقد سنت، امکان پیوستن به تاریخ معاصر را بیازماید.

چرا باید کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب را بخوانیم؟

این کتاب تصویری درونی و تحلیلی از جدال فکری بر سر سنت در جهان عرب ارائه کرده است؛ جدالی که بر سیاست، دین، دانشگاه و زندگی روزمره سایه انداخته است. خواننده با پروژه‌های بزرگ نقد عقل عربی و نقد عقل دینی آشنا می‌شود و می‌بیند چگونه سنت به سرمایه‌ای نمادین و میدان کشمکش ایدئولوژیک تبدیل شده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، الهیات، علوم سیاسی و مطالعات خاورمیانه، و نیز به کسانی پیشنهاد می‌شود که به مباحث سنت و مدرنیته، نقد گفتمان دینی و تاریخ اندیشه‌ی عربی علاقه‌مند هستند و می‌خواهند این مباحث را از دل متون خود اندیشمندان عرب دنبال کنند.

بخشی از کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب

«پرسش دربارهٔ سنت، یکی از پرسش‌های اندیشهٔ عربی معاصر است که بیشترین رواج و حضور را در تولید نظری (و به‌دنبال آن در حیات سیاسی) دارد. زیرا پرسش دربارهٔ «من»، پرسشی عربی و اسلامی است. این پرسش، دربارهٔ منی است که به‌دنبال نقطهٔ توازن در جهانی متغیر و آشفته و بی‌قرار و آکنده از تحولات فرهنگی و ارزشی و سیاسیِ سهمگین است. این پرسش گرچه پرسشی در پیوند با گذشته است و گذشته موضوعی است که مستقیماً با آن سر و کار دارد، امادر حقیقت امرپرسش دربارهٔ اکنون (فکری سیاسی و اجتماعی) عرب است که آکنده از تناقضات و کشمکش‌هایی شدید میان انتخاب‌های متفاوت است. طبیعی است که چنین فضایی بر مطالعات و پژوهش‌هایی که به سنت پرداخته‌اند تأثیر داشته و بسیاری از ویژگی‌های کشمکش مسلط بر محیط اجتماعی و سیاسی را به پژوهش‌ها منتقل کرده است. از این رو پژوهشگران عربی که به سنت پرداختند، دچار قطب‌بندی‌های سیاسی و ایدئولوژیک رایج شدند و به دو قطب اصالت‌گرا و مدرن که رویاروی یکدیگر بودند، تقسیم شدند. امروزه برای رهایی اندیشهٔ عرب از این قطب‌بندی ایدئولوژیک دربارهٔ سنت، باید آن را بر اساس قواعد پژوهش علمی بناکنیم تا اندیشه به پژوهشی علمی و منطقی تبدیل شود که هدف آن شناخت باشد نه کاربرد سیاسی و ایدئولوژیک. کاری که در دورهٔ اخیر، شماری از فرهیختگان عرب آغاز کرده‌اند.»