کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب

کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب، نوشته عبدالاله بلقزیز و ترجمه سیدمحمد آل‌ مهدی، مجموعه‌ای از پژوهش‌ها درباره‌ی نسبت سنت، مدرنیته و اندیشه‌ی عرب معاصر است که نشر نی در سال ۱۴۰۵ آن را منتشر کرده است. متن حاضر ترجمه‌ی فارسیِ جلد سوم این پروژه است که به نقد سنت و نقدِ نقدِ سنت در میان متفکران عرب می‌پردازد. نویسنده در مقام گردآورنده و نظریه‌پرداز، پروژه‌ی بزرگ عرب و مدرنیته‌ی خود را در این جلد بر محور سنت ادامه داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب اثر عبدالاله بلقزیز

کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب جلد سوم از پروژه‌ی عرب و مدرنیته‌ی عبدالاله بلقزیز است که پس از جلدهای مربوط به گفتمان نوزایی و گفتمان مدرنیته، این‌ بار سنت را در آینه‌ی مدرنیته بررسی کرده است. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که این جلد در امتداد بحث‌های نظری و تطبیقی دو جلد پیشین نوشته شده و قرار است در کنار جلد چهارمِ در دست نگارش، تصویری کامل‌تر از نسبت عقل عربی، سنت و مدرنیته ارائه کند. بلقزیز در کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب، سنت را نه یک «شیء موزه‌ای»، بلکه واقعیتی زنده در حیات اجتماعی، سیاسی و فکری جوامع عربی می‌داند و نشان می‌دهد که چگونه مدرنیته‌ی عربی ناگزیر است خود را در آینه‌ی همین سنت تعریف کند. او تاریخ پرسش از سنت را از سده‌ی نوزدهم تا امروز دنبال کرده است؛ از لحظه‌ی شوک استعمار و مدرنیته‌ی اروپایی تا شکل‌گیری گفتمان نوزایی، سپس دوره‌ی انقلاب‌ها و در نهایت موج نقد عقل و پروژه‌های بزرگ نقد عقل عربی و نقد عقل دینی.

کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب در پنج بخش اصلی سامان یافته است که شامل مقدمات نظری و روش‌شناختی درباره‌ی سنت، تبیین «پرسش اندیشه‌ی عربی معاصر درباره‌ی سنت»، تحلیل «مبارزه بر سر سنت» به‌عنوان سرمایه‌ی نمادین و تقسیم تاریخ پژوهش‌های سنت به سه دوره‌ی تاریخ‌نگاری سنت، نقد سنت و نقد عقل است. عبدالاله بلقزیز در این مسیر ده‌ها کتاب و پروژه‌ی فکری از چهار نسل اندیشمندان عرب را مرور کرده و نشان داده است که چگونه سنت به میدان نزاع گفتمان اصالت و گفتمان مدرنیته تبدیل شده است.

خلاصه کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب

کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب به این پرسش محوری می‌پردازد که سنت در اندیشه‌ی عربی معاصر چگونه فهم و نقد شده است و این نقد چه نسبتی با پروژه‌ی مدرنیته دارد. عبدالاله بلقزیز ابتدا نشان می‌دهد که پرسش از سنت در واقع پرسش از «منِ عرب» و اکنونِ بحرانی جوامع عربی است؛ اکنونی که زیر فشار استعمار، مدرنیته‌ی غربی، شکست‌های سیاسی و بازگشت قدرتمند گفتمان‌های اصالت‌گرا شکل گرفته است.

عبدالاله بلقزیز سپس تاریخ این پرسش را در سه مرحله دنبال می‌کند: مرحله‌ی تاریخ‌نگاری سنت و بازنشر متون، مرحله‌ی نقد مستقیم سنت از دهه‌ی ۶۰ میلادی و مرحله‌ی نقد عقل که ابزارهای معرفتی تولیدکننده‌ی سنت را هدف گرفته است. در کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب، سنت به‌عنوان سرمایه‌ی نمادین و میدان مبارزه‌ی دو گفتمان رقیب تصویر شده است؛ گفتمان اصالت که می‌کوشد سنت را مرجع یگانه‌ی هویت و سیاست کند و گفتمان مدرنیته که می‌خواهد با نقد سنت، امکان پیوستن به تاریخ معاصر را بیازماید.

چرا باید کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب را بخوانیم؟

این کتاب تحلیلی از جدال فکری بر سر سنت در جهان عرب ارائه می‌کند؛ جدالی که بر سیاست، دین، دانشگاه و زندگی روزمره سایه انداخته است. خواننده با پروژه‌های بزرگ نقد عقل عربی و نقد عقل دینی آشنا می‌شود و درمی‌یابد که چگونه سنت به سرمایه‌ای نمادین و میدان کشمکش ایدئولوژیک تبدیل شده است.

خواندن کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، الهیات، علوم سیاسی و مطالعات خاورمیانه و نیز به کسانی پیشنهاد می‌شود که به مباحث سنت و مدرنیته، نقد گفتمان دینی و تاریخ اندیشه‌ی عربی علاقه‌مند هستند و می‌خواهند این مباحث را از متون خود اندیشمندان عرب دنبال کنند.

درباره عبدالاله بلقزیز

عبدالاله بلقزیز اندیشمند و پژوهشگر برجسته‌ی معاصر مراکشی است. او دبیرکل مجمع مغربی‌ـ‌عربی در رباط بوده و پیش‌تر نیز به‌عنوان مدیر مطالعات در مرکز مطالعات وحدت عربی در بیروت فعالیت کرده است.

بلقزیز از چهره‌های شناخته‌شده‌ی اندیشه‌ی عربی معاصر به شمار می‌رود و در حوزه‌های فلسفه، اندیشه‌ی سیاسی، نقد فرهنگی، مسئله‌ی دولت، دموکراسی و وحدت عربی آثار و پژوهش‌های فراوانی منتشر کرده است. او همچنین صدها مقاله در روزنامه‌ها و نشریات معتبر عربی، از جمله الخليج، الحیاة، السفیر و النهار به چاپ رسانده است.

کارنامه‌ی علمی و فکری او بسیار پربار است و تاکنون بیش از ۳۰ کتاب در زمینه‌های فلسفی، سیاسی و فکری از وی منتشر شده است؛ آثاری که جایگاه او را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین متفکران جهان عرب در دهه‌های اخیر تثبیت کرده‌اند.

بخشی از کتاب نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب

«درست نیست اگر گفته شود که پرسش دربارهٔ سنت صرفاً پرسشی عربی و اسلامی است و غیرعرب و غیرمسلمان چنین پرسشی مطرح نکرده یا فرهنگشان همانند فرهنگ عرب از دو سدهٔ پیش دل‌مشغول چنین پرسشی نبوده است. واقعیت این است که همهٔ جوامع انسانی و ازجمله جوامع تاریخی به شکل خاص همواره به اشکال و صور گوناگون به سنت فرهنگی و دینی خود پرداخته و دربارهٔ آن اندیشیده و آثار علمی تولید کرده‌اند. این امر عجیبی نیست، زیرا پرسش دربارهٔ سنت در هر فرهنگی پرسش دربارهٔ رابطه‌ای است که اکنونِ این فرهنگ و جامعه را به گذشته‌اش پیوند می‌دهد. تفاوتی نمی‌کند که این پیوند که بر اندیشیدن هر جامعه‌ای دربارهٔ گذشته‌اش غلبه دارد، واقعی و تاریخی است، آنچنان که‌غالباً‌ادعا می‌شود یا فرضی و توهمی و ساختگی است.»