کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس

کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس نوشته‌ی ابوالفضل حلیم زمهریر به بررسی ریشه‌ها و ابعاد رویارویی دو کشور در حوزه‌ی نفت و گاز این منطقه می‌پردازد. نویسنده با تکیه بر مفاهیم اقتصاد سیاسی بین‌الملل، ژئوپلیتیک و امنیت انرژی تلاش کرده است جایگاه خلیج فارس را در نظم جهانی و هژمونی آمریکا توضیح دهد. ساختار اثر شامل مقدمه، چهار بخش اصلی و نتیجه‌گیری است و از ملی‌شدن صنعت نفت تا تحریم‌ها، جنگ نفت‌کش‌ها، اوپک، خط لوله‌ی صلح و پرونده‌ی هسته‌ای را در پیوند با انرژی بررسی کرده است. نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس

کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس اثری پژوهشی در حوزه‌ی اقتصاد سیاسی بین‌الملل است که ابوالفضل حلیم زمهریر آن را در قالب طرح «تدوین تاریخ انقلاب اسلامی» برای مرکز اسناد انقلاب اسلامی نوشته است. نویسنده در پیشگفتار توضیح داده است که مسئله‌ی اصلی کتاب، شناسایی زمینه‌های تقابل منافع اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده در حوزه‌ی انرژی خلیج فارس و نوع اقدامات آمریکا در این زمینه است و برای پاسخ به این سؤال از نظریه‌ی ثبات هژمونیک بهره گرفته است. در بخش نخست کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس مفاهیم پایه‌ای مانند آژانس بین‌المللی انرژی، امنیت انرژی، اوپک، ژئوپلیتیک، ژئواکونومیک، هژمونی، نفت خام، گاز طبیعی، ذخایر استراتژیک و فعالیت‌های بالادستی و پایین‌دستی صنعت نفت تعریف شده است. سپس چارچوب نظری با مرور اقتصاد سیاسی بین‌الملل، نوواقع‌گرایی و نظریه‌ی ثبات هژمونیک تشریح شده است. در بخش دوم کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس جایگاه خلیج فارس در نظام بین‌الملل بررسی شده است؛ از جغرافیای طبیعی و جمعیتی تا اهمیت ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک منطقه، نقش تنگه‌ی هرمز، مفهوم امنیت انرژی و تفاوت نگاه کشورهای صادرکننده و واردکننده، و نیز جایگاه منابع انرژی خلیج فارس در امنیت انرژی جهان و هژمونی آمریکا. بخش سوم کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس به جایگاه راهبردی انرژی در امنیت ملی و توسعه‌ی اقتصادی می‌پردازد؛ از نقش نفت و گاز در امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران و سند چشم‌انداز ۱۴۰۴ تا جایگاه نفت در استراتژی امنیت ملی آمریکا، وابستگی اقتصاد ایران به نفت، نقاط قوت و ضعف صنعت نفت و گاز ایران و سیاست‌های انرژی پس از انقلاب. در بخش چهارم کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس تقابل منافع دو کشور در دو دوره‌ی پیش و پس از انقلاب اسلامی دنبال شده است: ملی‌شدن صنعت نفت، کودتای ۲۸ مرداد، شکل‌گیری اوپک و تقابل آمریکا با آن، تحریم صنایع نفت و گاز ایران، جنگ نفت‌کش‌ها، حمله به سکوهای نفتی، موانع بر سر راه خط لوله‌ی صلح و فشارهای مرتبط با برنامه‌ی هسته‌ای ایران، در پیوند با امنیت انرژی و هژمونی آمریکا تحلیل شده است.

خلاصه کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس

کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس با این فرضیه پیش می‌رود که سیاست‌ها و اقدامات ایالات متحده در حوزه‌ی انرژی خلیج فارس با توجه به اختلافات ایدئولوژیک و سیاسی دو کشور، به تقابل منافع اقتصادی با جمهوری اسلامی ایران انجامیده است. نویسنده ابتدا نشان می‌دهد چگونه نفت و گاز به پایه‌ی اصلی قدرت و هژمونی در نظام بین‌الملل تبدیل شده و خلیج فارس با ذخایر عظیم و تنگه‌ی هرمز در مرکز این معادله قرار گرفته است. سپس کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس جایگاه ایران را به‌عنوان قدرت بالقوه و بالفعل منطقه‌ای با ذخایر بزرگ نفت و گاز، موقعیت ترانزیتی و نقش در امنیت انرژی جهان توضیح می‌دهد و آن را در برابر وابستگی شدید اقتصاد و هژمونی آمریکا به انرژی قرار می‌دهد. در ادامه، از ملی‌شدن نفت تا تحریم‌ها، جنگ نفت‌کش‌ها، اوپک، خط لوله‌ی صلح و پرونده‌ی هسته‌ای به‌عنوان عرصه‌هایی که در آن‌ها تضاد منافع انرژی دو کشور آشکار شده، تحلیل و در پایان جمع‌بندی می‌شود که این تضاد ریشه در ساختار هژمونیک نظم جهانی و راهبرد انرژی‌محور آمریکا دارد.

چرا باید کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس را بخوانیم؟

این اثر تصویری منسجم از پیوند انرژی، ژئوپلیتیک خلیج فارس و هژمونی آمریکا ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه نفت و گاز بر روابط ایران و آمریکا سایه انداخته است. خواننده با مفاهیم کلیدی اقتصاد سیاسی انرژی، ساختار بازار جهانی نفت، نقش اوپک و جایگاه ایران در امنیت انرژی جهان آشنا می‌شود و می‌تواند تحریم‌ها، مناقشات هسته‌ای و حضور نظامی آمریکا در منطقه را در چارچوبی تحلیلی‌تر درک کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران روابط بین‌الملل، مطالعات منطقه‌ای و اقتصاد سیاسی، علاقه‌مندان به مباحث انرژی و امنیت خلیج فارس، و کسانی که به دنبال درک ساختاری‌تری از ریشه‌های تنش ایران و آمریکا در حوزه‌ی نفت و گاز هستند پیشنهاد می‌شود.