کتاب مرداد خاموش

کتاب مرداد خاموش تدوین مسعود کوهستانی‌نژاد طاری روایتی مستند از یکی از مقاطع پرتنش نهضت ملی‌شدن صنعت نفت است که موّسسه‌ی فرهنگی هنری و انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی آن را منتشر کرده است. این کتاب با تکیه‌بر اسناد آرشیوی، بازجویی‌ها، گزارش‌های فرمانداری نظامی و شهربانی و همچنین مطبوعات آن دوره، به واقعه‌ی حمله به منزل آیت‌اله کاشانی در مرداد ۱۳۳۲ و زمینه‌ها و پیامدهای آن می‌پردازد. تمرکز اثر بر بازسازی جزئیات روزهای اول تا یازدهم مرداد و پیگیری‌های قضایی بعدی است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مرداد خاموش

کتاب مرداد خاموش اثری پژوهشی از مسعود کوهستانی‌نژاد است که به یکی از «حلقه‌های گمشده» تاریخ نهضت ملی‌شدن صنعت نفت می‌پردازد؛ یعنی واقعه‌ی شب یازدهم مرداد ۱۳۳۲ در محله‌ی پامنار تهران و حمله به منزل آیت‌اله کاشانی. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که با وجود صدها کتاب و مقاله درباره‌ی مرداد ۱۳۳۲ هنوز تصویر روشنی از بسیاری رویدادهای جزئی اما اثرگذار آن دوره وجود ندارد و فضای سیاسی و پیش‌فرض‌های جناحی، روایت‌ها را یک‌سویه کرده است. کتاب مرداد خاموش در چند بخش و فصل تنظیم شده است: از «روزهای نخستین مرداد» و «زمینه‌ها» تا «درگیری‌های اولیه»، «واقعه‌ی شب یازدهم مرداد»، «پس از واقعه»، «در روزهای بعد»، فصل مستقل درباره‌ی «محمد حدادزاده و برادرانش» و در نهایت «پس از ۲۸ مرداد» و «جمع‌بندی نهایی». در هر بخش، رویدادها به‌صورت روزبه‌روز و گاه ساعت‌به‌ساعت دنبال شده است. کتاب مرداد خاموش علاوه‌بر متن تحلیلی، بر مجموعه‌ای از اسناد بازجویی‌ها، گزارش‌های دادستانی و فرمانداری نظامی، مکاتبات اداری، تلگراف‌ها و نیز بریده‌های مطبوعاتی تکیه کرده است. نویسنده در پیشگفتار توضیح داده است که پرونده‌ی رسمی این ماجرا در دستگاه قضایی با عنوان «پرونده‌ی قتل حدادزاده» شناخته می‌شد اما در آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی با نام «پرونده‌ی حمله به منزل آیت‌الّه کاشانی» نگهداری شده است. در پایان کتاب نیز بخشی مفصل از «اسناد و تصاویر»، «کتابنامه» و «نمایه» آمده که امکان پیگیری دقیق‌تر منابع و اشخاص را فراهم کرده است. کتاب مرداد خاموش تلاش کرده است بدون قضاوت ازپیش‌تعیین‌شده، با کنارهم‌گذاشتن روایت‌های موافق و مخالف، تصویری تازه از آن شب و زمینه‌های سیاسی و مطبوعاتی آن ارائه کند.

خلاصه کتاب مرداد خاموش

کتاب مرداد خاموش از مقدمه‌ای کلی درباره‌ی فقر روایت‌های متنوع از مرداد ۱۳۳۲ آغاز می‌شود و سپس به‌سراغ یک واقعه‌ی مشخص می‌رود: سلسله جلسات سخنرانی مخالفان رفراندوم انحلال مجلس در منزل آیت‌اله کاشانی و اوج‌گیری تنش‌ها تا درگیری خونین شب یازدهم مرداد. نویسنده ابتدا فضای سیاسی بین سی تیر ۱۳۳۱ تا سی تیر ۱۳۳۲، شکاف میان طرفداران مصدق و کاشانی، و نقش مطبوعات و احزاب مختلف را باز می‌کند. سپس روزبه‌روز از اول مرداد تا یازدهم مرداد را با استناد به روزنامه‌ها، گزارش‌های فرمانداری نظامی و بازجویی‌ها دنبال می‌کند؛ از نطق رادیویی مصدق و واکنش‌های تند مطبوعاتی تا شکل‌گیری تجمعات در پامنار، حضور نیروهای نظامی و درگیری دو گروه که به مجروح‌شدن عده‌ای و قتل محمد حدادزاده منجر شد. بخش‌های بعدی کتاب به پیگیری‌های قضایی، بازجویی‌ها، واکنش مطبوعات و گروه‌های سیاسی، و سرنوشت پرونده تا بایگانی‌شدن آن در دهه‌های بعد اختصاص یافته است.

چرا باید کتاب مرداد خاموش را بخوانیم؟

این کتاب امکان مشاهده‌ی جزئیات یک واقعه‌ی حساس سیاسی را از درون اسناد و مطبوعات همان زمان فراهم کرده است. خواننده با مرداد خاموش می‌تواند ببیند چگونه نطق‌ها، سرمقاله‌ها، اعلامیه‌های گروه‌های مختلف و تصمیم‌های امنیتی، در فاصله‌ی چند روز، فضایی عادی را به درگیری خیابانی و پرونده‌ی قتل تبدیل کرده است و شکاف میان نیروهای مذهبی و ملی‌گرا چگونه در سطحی عینی و روزمره شکل گرفته است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به پژوهشگران و دانشجویان تاریخ معاصر ایران، علاقه‌مندان به نهضت ملی‌شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد، و کسانی که به نقش مطبوعات، احزاب و نهادهای امنیتی در شکل‌گیری بحران‌های سیاسی علاقه دارند پیشنهاد می‌شود. همچنین برای کسانی که به دنبال مطالعه‌ی اسناد دست‌اول درباره‌ی آیت‌اله کاشانی و مخالفان مصدق هستند مفید است.‎ «تاریخ معاصر ایران ناگفته‌های بسیاری دارد. در نهضت‌های یکصدساله‌ی اخیر علی‌رغم آنکه مهم‌ترین نقش از آن نیروهای مذهبی بوده است اما در شرح مبارزات منابع اندکی درباره‌ی نقش آنها وجود دارد؛ از آن جمله در نهضت ملی‌شدن صنعت نفت به‌خوبی این وضعیت را می‌توان مشاهده کرد. تاریخ نهضت ملی‌کردن نفت به دو مقطع تقسیم می‌شود؛ مقطع اول سمت و سوی تلاش برای تحقق اهداف و آرمان‌های ملت ایران و خلاصی از زیر یوغ استعمار انگلستان است و مقطع دوم دوران پس از بازگشت دکتر مصدق بر اریکه‌ی قدرت می‌باشد که اهداف و آرمان‌ها تغییر کرد و از صحنه بیرون کردن مخالفان دولت و در رس آنها آیت‌الّه کاشانی در دستور کار دولت قرار گرفت. جان‌فشانی مردم مسلمان ایران به رهبری آیت‌الّه کاشانی در این دوران مثال‌زدنی است. از جمله حوادثی که می‌تواند نشانه‌ی عزم و اراده‌ی دولت دکتر مصدق برای مقابل‌ی صریح و قاطع با آیت‌الّه کاشانی و مخالفان انحلال مجلس باشد، حمله به منزل آیت‌اله کاشانی در مرداد سال ۱۳۳۲ است که منابع به ظاهر ملی‌گرا از این واقعه با سکوت معنی‌داری گذشته‌اند. از شگفتی‌های تاریخ آنکه هم منزل آیت‌اله کاشانی مورد هجوم واقع شد و هم یکی از هواداران وی توسط مهاجمان به قتل رسید و در مقابل نه‌تنها از مهاجمان کسی بازداشت و بازجویی نشده است بلکه در مقابل آیت‌اله کاشانی و بستگانش مورد پیگرد و بازخواست قرار گرفتند. مرکز اسناد انقلاب اسلامی براساس رسالت خود یکی از مقاطع مبهم و تاریک تاریخ نهضت ملی‌شدن صنعت نفت را در دستور بررسی قرار داده و در این اثر مستند به این واقعه‌ی مهم پرداخته است. در کتاب مرداد خاموش علاوه بر اسناد بسیار ارزشمند موجود در آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، گزارش‌های جالبی از نشریات همان ایام – موافق و مخالف – استخراج و در کنار اسناد روایتی جامع و مانع عرضه شده است.»