کتاب بازتاب ها و پیامدهای رحلت اسرارآمیز آیت الله مصطفی خمینی به روایت اسناد

کتاب بازتاب‌ها و پیامدهای رحلت اسرارآمیز آیت‌اله مصطفی خمینی به روایت اسناد تدوین سجاد راعی گلوجه است که موسسه‌ی فرهنگی هنری و انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی آن را منتشر کرده است. این کتاب با تکیه‌بر اسناد ساواک و دیگر مدارک تاریخی به زندگی، فعالیت‌های علمی و سیاسی آیت‌اله سیدمصطفی خمینی و سپس به چگونگی رحلت او و واکنش‌های گسترده‌ی پس از آن می‌پردازد. ساختار اثر شامل یک مدخل پژوهشی، دو بخش اصلی و گاهشمار است و تلاش شده تصویری مستند از نقش رحلت او در اوج‌گیری نهضت اسلامی ارائه شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بازتاب ها و پیامدهای رحلت اسرارآمیز آیت الله مصطفی خمینی به روایت اسناد

کتاب بازتاب‌ها و پیامدهای رحلت اسرارآمیز آیت‌اله مصطفی خمینی به روایت اسناد اثری پژوهشی از سجاد راعی گلوجه است که در قالب طرح «تدوین تاریخ انقلاب اسلامی» در مرکز اسناد انقلاب اسلامی تهیه شده است. در مدخل پژوهشی، نویسنده ابتدا دوره‌های مختلف تاریخ نهضت اسلامی را از آغاز حرکت امام خمینی تا پیروزی انقلاب دسته‌بندی کرده است و جایگاه رحلت سیدمصطفی خمینی را در آغاز دوره‌ی اوج‌گیری نهضت توضیح داده است؛ دوره‌ای که از نظر او با «رحلت غریبانه و مظلومانه‌ی فرزند ارشد رهبر کبیر انقلاب» گره خورده است. کتاب بازتاب‌ها و پیامدهای رحلت اسرارآمیز آیت‌اله مصطفی خمینی به روایت اسناد در بخش اول خود چهار فصل دارد: حیات فردی و اجتماعی، حیات علمی، حیات سیاسی و در نهایت فصل «رحلت مرموز و مشکوک و پیامدهای آن». در فصل‌های نخست، زندگی خانوادگی، مسیر تحصیل حوزوی، اجتهاد، تدریس، تألیفات متعدد در فقه، اصول، فلسفه و تفسیر و نیز ویژگی‌های اخلاقی و معنوی سیدمصطفی خمینی بر اساس خاطرات نزدیکان و منابع موجود ترسیم شده است. سپس حیات سیاسی او از ارتباط با فدائیان اسلام تا نقش محوری‌اش در کنار امام خمینی در مقاطع ۱۵ خرداد، تبعید به ترکیه و عراق و سازمان‌دهی شبکه‌ی نهضت بررسی شده است. در ادامه‌ی کتاب بازتاب‌ها و پیامدهای رحلت اسرارآمیز آیت‌اله مصطفی خمینی به روایت اسناد، فصل چهارم به چگونگی رحلت ناگهانی او در نجف، روایت‌های مختلف از آن، و سپس واکنش‌ها در نجف، ایران، جهان اسلام و برگزاری مجالس ترحیم و اربعین اختصاص یافته است. بخش دوم کتاب فهرست موضوعی و متن کامل اسناد ساواک درباره‌ی رحلت و پیامدهای آن را دربرمی‌گیرد و در پایان نیز گاهشمار زندگی و مجالس مهم یادبود سیدمصطفی آمده است تا خواننده بتواند روند حوادث را به‌صورت زمانی دنبال کند.

خلاصه کتاب بازتاب ها و پیامدهای رحلت اسرارآمیز آیت الله مصطفی خمینی به روایت اسناد

این کتاب بر محور یک پرسش اصلی شکل گرفته است: رحلت ناگهانی آیت‌اله سیدمصطفی خمینی در نجف چه جایگاهی در روند نهضت اسلامی و سقوط حکومت پهلوی داشته است؟ نویسنده ابتدا با ترسیم زندگی فردی، علمی و سیاسی او نشان می‌دهد که سیدمصطفی تنها «فرزند رهبر» نبوده بلکه مجتهدی صاحب‌نظر، مدرس، مؤلف و یکی از ارکان شبکه‌ی نهضت در تبعید به‌شمار می‌آمد. سپس به‌سراغ سحرگاه اول آبان ۱۳۵۶ می‌رود که در آن رحلت او به‌صورت «اسرارآمیز» رخ داده و به‌دلیل مخالفت امام خمینی با کالبدشکافی، ابهام آن باقی مانده است. در ادامه، کتاب نشان داده است چگونه این فقدان، موجی از مجالس ترحیم در نجف، شهرهای ایران و میان ایرانیان خارج از کشور ایجاد کرد، نام امام خمینی را دوباره در فضای خفقان‌آلود مطرح ساخت و به انسجام بیشتر نیروهای مذهبی و سیاسی انجامید. اسناد ساواک در ضمیمه‌ی کتاب، نگاه حکومت پهلوی به این رخداد، ارزیابی‌های امنیتی از پیامدهای مجالس ترحیم و نگرانی از گسترش نفوذ رهبری امام خمینی را بازتاب داده است.

چرا باید کتاب بازتاب ها و پیامدهای رحلت اسرارآمیز آیت الله مصطفی خمینی به روایت اسناد را بخوانیم؟

این کتاب تصویری مستند از پیوند یک رخداد شخصی با تحولات بزرگ سیاسی ارائه کرده است. خواننده در آن می‌بیند چگونه رحلت یک مجتهد تبعیدی، به‌واسطه‌ی شبکه‌ی روحانیت و فضای مذهبی، به عاملی برای طرح دوباره‌ی نام امام خمینی و تشدید اعتراض‌ها علیه حکومت پهلوی تبدیل شده است. ترکیب روایت تحلیلی و متن اسناد، امکان مقایسه‌ی برداشت پژوهشگر با نگاه ساواک را فراهم کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به پژوهشگران و دانشجویان تاریخ انقلاب اسلامی، علاقه‌مندان به زندگی و نقش سیاسی آیت‌اله سیدمصطفی خمینی، و کسانی که به کار با اسناد امنیتی و فهم سازوکارهای شکل‌گیری موج‌های اعتراضی در سال‌های منتهی به انقلاب علاقه دارند پیشنهاد می‌شود.