کتاب راه ناهموار توسعه

کتاب راه ناهموار توسعه (روایتی از فرایند تدوین برنامه هفتم توسعه کشور) نوشته‌ سیدحمید پورمحمدی و مرتضی مهرعلی‌ تبار فیروزجائی است و مرکز پژوهش‌ های توسعه و آینده‌ نگری آن را منتشر کرده است. این کتاب پشت‌صحنه‌ی شکل‌گیری برنامه‌ی هفتم توسعه، از ایده‌پردازی و سیاست‌گذاری تا تدوین لایحه در دولت، را روایت می‌کند و نشان می‌دهد که این فرایند چگونه در میان نهادهای مختلف، تعارض منافع، محدودیت‌ها و تغییرات مدیریتی پیش رفته است. نویسندگان با تکیه‌ بر تجربه‌ی مستقیم در ستاد تدوین برنامه، کوشیده‌اند تصویری مستند از این مسیر پرپیچ‌وخم ارائه کنند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب راه ناهموار توسعه اثر سیدحمید پورمحمدی و مرتضی مهرعلی‌ تبار فیروزجائی

کتاب راه ناهموار توسعه اثری است که به قلم سیدحمید پورمحمدی و مرتضی مهرعلی‌ تبار فیروزجائی نوشته شده و بر مدیریت دانش و مستندسازی تجربه‌ی تدوین برنامه هفتم توسعه تمرکز دارد. تدوین برنامه در این کتاب نه‌فقط به‌عنوان یک متن قانونی، بلکه به‌عنوان یک فرایند پیچیده‌ی سیاست‌گذاری طرح شده که در آن نهادهای مختلف، از مجمع تشخیص مصلحت نظام تا سازمان برنامه و بودجه و دولت، نقش‌آفرینی می‌کنند.

سیدحمید پورمحمدی و مرتضی مهرعلی‌ تبار فیروزجائی در فصل اول کتاب راه ناهموار توسعه کلیات، ماهیت مطالعه، روش کار و مفهوم مدیریت دانش را بررسی می‌کنند و توضیح می‌دهند که چرا ثبت تجربه‌ی تدوین برنامه‌های توسعه برای حافظه‌ی سازمانی و جلوگیری از تکرار خطاها ضروری است. در فصل دوم، فضای تدوین برنامه‌ی هفتم ترسیم شده است؛ از کارنامه و آسیب‌های برنامه‌ی ششم توسعه تا مختصات سیاسی، اقتصادی و نهادی حاکم بر آغاز برنامه‌ی هفتم و تمدیدهای مکرر برنامه‌ی ششم.

کتاب راه ناهموار توسعه در فصل سوم فرایند تدوین و ابلاغ سیاست‌های کلی برنامه‌ی هفتم در مجمع تشخیص و دولت را روایت کرده است؛ از مسئله‌محوری و شناسایی مسائل اساسی کشور تا چالش‌های هدف‌گذاری کمی و اختلاف دیدگاه‌ها. فصل چهارم به تنظیم نظام‌نامه و چارچوب کلان تدوین برنامه در سازمان برنامه و بودجه اختصاص دارد و نشان می‌دهد که چگونه نقشه‌ی راه، ساختار کار و اولویت‌ها طراحی شده است. فصل پنجم فرایند تهیه و تنظیم لایحه‌ی برنامه در سازمان و دولت، وقایع موازی، موضوعات کلیدی و ناتمام‌ماندن بخشی از کار در پی تغییر مدیریت را توضیح می‌دهد. فصل ششم نیز جمع‌بندی تحلیلی این مسیر و بازخوانی ایده‌ها، تعارض‌ها و نتایج است.

خلاصه کتاب راه ناهموار توسعه

کتاب راه ناهموار توسعه بر یک پرسش محوری استوار است: چرا با وجود دهه‌ها برنامه‌ریزی، اهداف توسعه در ایران محقق نشده و برنامه‌ها یکی پس از دیگری از اهداف خود عقب مانده‌اند؟ سیدحمید پورمحمدی و مرتضی مهرعلی‌ تبار فیروزجائی برای پاسخ، به‌جای تحلیل صرف متون قانونی، به دل فرایند تدوین برنامه‌ی هفتم توسعه می‌روند و آن را از زاویه‌ی تجربه‌ی مستقیم دبیر ستاد تدوین برنامه و مستندات رسمی بازسازی می‌کنند.

در این کتاب، ابتدا کارنامه و آسیب‌های برنامه‌های گذشته، به‌ویژه برنامه‌ی ششم، مرور شده و نشان داده شده است که مشکلات از پیش‌نیازهای برنامه‌ریزی تا اجرا و نظارت گسترده است؛ از نبود فهم مشترک از توسعه و تمرکزگرایی تا هدف‌گذاری غیرواقع‌بینانه و ضعف سازوکارهای نظارتی. سپس روایت گام‌به‌گام تدوین سیاست‌های کلی، تنظیم نظام‌نامه، انتخاب موضوعات کلیدی، طراحی چارچوب‌های نهادی و مالی و در نهایت تهیه‌ی لایحه‌ی برنامه در دولت ارائه شده است.

سیدحمید پورمحمدی و مرتضی مهرعلی‌ تبار فیروزجائی در پسِ این روایت، ناهمواری‌های ساختاری، تعارض منافع، چندپارگی تصمیم‌گیری و فاصله‌ی میان ایده‌های کارشناسی و متن نهایی برنامه را برجسته کرده‌اند.

چرا باید کتاب راه ناهموار توسعه را بخوانیم؟

کتاب راه ناهموار توسعه امکان مشاهده‌ی از نزدیک یکی از مهم‌ترین فرایندهای سیاست‌گذاری کشور را فراهم کرده است؛ فرایندی که معمولاً فقط خروجی نهایی آن دیده می‌شود. خواننده با سازوکار واقعی تدوین برنامه، نقش نهادها، تعارض‌ها، محدودیت‌ها و نقاط گسست میان تحلیل کارشناسی و تصمیم سیاسی آشنا می‌شود و تصویری عینی‌تر از چرایی ناکامی برنامه‌های توسعه به دست می‌آورد.

خواندن کتاب راه ناهموار توسعه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب راه ناهموار توسعه به پژوهشگران سیاست‌گذاری عمومی، دانشجویان اقتصاد، مدیریت و برنامه‌ریزی توسعه، کارشناسان دستگاه‌های اجرایی، نمایندگان و مشاوران پارلمانی و همه‌ی کسانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی فهم سازوکار واقعی تدوین برنامه‌های توسعه و اصلاح این فرایند را دارند.