کتاب راه ناهموار توسعه

کتاب راه ناهموار توسعه (روایتی از فرایند تدوین برنامه هفتم توسعه کشور) نوشته‌ی سید حمید پورمحمدی و مرتضی مهرعلی‌تبار فیروزجائی است که مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری آن را منتشر کرده است. این کتاب به پشت‌صحنه‌ی شکل‌گیری برنامه هفتم توسعه، از ایده‌پردازی و سیاست‌گذاری تا تدوین لایحه در دولت، می‌پردازد و نشان می‌دهد این فرایند چگونه در میان نهادهای مختلف، تعارض منافع، محدودیت‌ها و تغییرات مدیریتی پیش رفته است. نویسندگان باتکیه‌بر تجربه‌ی مستقیم در ستاد تدوین برنامه، کوشیده‌اند تصویری مستند از این مسیر پرپیچ‌وخم ارائه کنند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب راه ناهموار توسعه

کتاب راه ناهموار توسعه اثری است که به قلم سید حمید پورمحمدی و مرتضی مهرعلی‌تبار فیروزجائی نوشته شده و بر مدیریت دانش و مستندسازی تجربه‌ی تدوین برنامه هفتم توسعه تمرکز دارد. در این کتاب، تدوین برنامه نه‌فقط به‌عنوان یک متن قانونی، بلکه به‌عنوان یک «فرایند پیچیده سیاست‌گذاری» دیده شده که در آن نهادهای مختلف، از مجمع تشخیص مصلحت نظام تا سازمان برنامه و بودجه و دولت، نقش‌آفرینی می‌کنند. کتاب راه ناهموار توسعه در فصل اول به کلیات، ماهیت مطالعه، روش کار و مفهوم مدیریت دانش می‌پردازد و توضیح می‌دهد چرا ثبت تجربه‌ی تدوین برنامه‌های توسعه برای حافظه‌ی سازمانی و جلوگیری از تکرار خطاها ضروری است. در فصل دوم، فضای تدوین برنامه هفتم ترسیم شده است؛ از کارنامه و آسیب‌های برنامه ششم توسعه تا مختصات سیاسی، اقتصادی و نهادی حاکم بر آغاز برنامه هفتم و تمدیدهای مکرر برنامه ششم. در ادامه، کتاب راه ناهموار توسعه در فصل سوم فرایند تدوین و ابلاغ سیاست‌های کلی برنامه هفتم در مجمع تشخیص و دولت را روایت کرده است؛ از مسئله‌محوری و شناسایی مسائل اساسی کشور تا چالش‌های هدف‌گذاری کمی و اختلاف دیدگاه‌ها. فصل چهارم به تنظیم نظام‌نامه و چارچوب کلان تدوین برنامه در سازمان برنامه و بودجه اختصاص دارد و نشان می‌دهد چگونه نقشه‌ی راه، ساختار کار و اولویت‌ها طراحی شده است. فصل پنجم به فرایند تهیه و تنظیم لایحه برنامه در سازمان و دولت، وقایع موازی، موضوعات کلیدی و ناتمام‌ماندن بخشی از کار در پی تغییر مدیریت می‌پردازد. فصل ششم نیز جمع‌بندی تحلیلی این مسیر و بازخوانی ایده‌ها، تعارض‌ها و نتایج است.

خلاصه کتاب راه ناهموار توسعه

کتاب راه ناهموار توسعه بر یک پرسش محوری استوار است: چرا با وجود دهه‌ها برنامه‌ریزی، اهداف توسعه در ایران محقق نشده و برنامه‌ها یکی پس از دیگری از اهداف خود عقب مانده‌اند؟ نویسندگان برای پاسخ، به‌جای تحلیل صرف متون قانونی، به دل فرایند تدوین برنامه هفتم توسعه می‌روند و آن را از زاویه‌ی تجربه‌ی مستقیم دبیر ستاد تدوین برنامه و مستندات رسمی بازسازی می‌کنند. در این کتاب، ابتدا کارنامه و آسیب‌های برنامه‌های گذشته، به‌ویژه برنامه ششم، مرور شده و نشان داده شده است که مشکلات از پیش‌نیازهای برنامه‌ریزی تا اجرا و نظارت گسترده است؛ از نبود فهم مشترک از توسعه و تمرکزگرایی تا هدف‌گذاری غیرواقع‌بینانه و ضعف سازوکارهای نظارتی. سپس روایت گام‌به‌گام تدوین سیاست‌های کلی، تنظیم نظام‌نامه، انتخاب موضوعات کلیدی، طراحی چارچوب‌های نهادی و مالی و درنهایت تهیه لایحه برنامه در دولت ارائه شده است. کتاب در پسِ این روایت، ناهمواری‌های ساختاری، تعارض منافع، چندپارگی تصمیم‌گیری و فاصله‌ی میان ایده‌های کارشناسی و متن نهایی برنامه را برجسته می‌کند.

چرا باید کتاب راه ناهموار توسعه را بخوانیم؟

کتاب راه ناهموار توسعه امکان مشاهده‌ی از نزدیک یکی از مهم‌ترین فرایندهای سیاست‌گذاری کشور را فراهم کرده است؛ فرایندی که معمولاً فقط خروجی نهایی آن دیده می‌شود. خواننده با سازوکار واقعی تدوین برنامه، نقش نهادها، تعارض‌ها، محدودیت‌ها و نقاط گسست میان تحلیل کارشناسی و تصمیم سیاسی آشنا می‌شود و تصویری عینی‌تر از چرایی ناکامی برنامه‌های توسعه به دست می‌آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب راه ناهموار توسعه به پژوهشگران سیاست‌گذاری عمومی، دانشجویان اقتصاد، مدیریت و برنامه‌ریزی توسعه، کارشناسان دستگاه‌های اجرایی، نمایندگان و مشاوران پارلمانی و همه‌ی کسانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی فهم سازوکار واقعی تدوین برنامه‌های توسعه و اصلاح این فرایند را دارند.