کتاب بررسی روند توزیع درآمد

کتاب بررسی روند توزیع درآمد خانوارهای شهری، روستایی و کشوری در دو دهه‌ی اخیر نوشته‌ی علی‌اکبر خسروی‌نژاد و مسلم عبیری تحلیلی آماری از نابرابری درآمد و مخارج در ایران ارائه کرده است. انتشارات مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری آن را منتشر کرده است. نویسندگان با استفاده از داده‌های خام هزینه و درآمد خانوار مرکز آمار ایران و شاخص‌های مختلف نابرابری، تصویر نسبتاً دقیقی از وضعیت توزیع درآمد و مخارج در مناطق شهری، روستایی و کل کشور ترسیم کرده‌اند. تمرکز اصلی اثر بر روندها، تغییرات و مقایسه‌ی دهک‌های مختلف درآمدی در بازه‌ی زمانی ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۰ است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بررسی روند توزیع درآمد

کتاب بررسی روند توزیع درآمد خانوارهای شهری، روستایی و کشوری در دو دهه‌ی اخیر با تکیه‌بر داده‌های رسمی مرکز آمار ایران، به سراغ یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات اقتصاد ایران یعنی نابرابری درآمد و مخارج رفته است. علی‌اکبر خسروی‌نژاد و مسلم عبیری در این کتاب، هم سطح درآمد و مخارج را به‌عنوان شاخصی از رفاه بررسی کرده‌اند و هم شاخص‌های نابرابری را برای دوره‌ی ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۰ محاسبه کرده‌اند. ساختار کتاب هشت‌فصلی است و از کلیات و مبانی نظری تا تحلیل‌های جزئی‌تر را پوشش می‌دهد. کتاب بررسی روند توزیع درآمد خانوارهای شهری، روستایی و کشوری در دو دهه‌ی اخیر در فصل اول هدف مطالعه، قلمرو موضوعی، دوره‌ی زمانی و روش کار را توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که چرا سال ۱۳۸۳ به‌عنوان نقطه‌ی شروع انتخاب شده است. در فصل دوم، ادبیات نظری شاخص‌های توزیع درآمد و نابرابری معرفی شده است؛ از مفهوم توزیع درآمد و تمایز بین توزیع شخصی و تبعی گرفته تا شاخص‌هایی مانند ضریب جینی، آنتروپی تعمیم‌یافته (تایل) و اتکینسون و ویژگی‌های مطلوب یک شاخص نابرابری. کتاب بررسی روند توزیع درآمد خانوارهای شهری، روستایی و کشوری در دو دهه‌ی اخیر در فصل سوم به روند نابرابری در درآمد و مخارج کل می‌پردازد و متوسط درآمد حقیقی، سهم دهک‌ها، نسبت دهک‌های بالا به پایین و شاخص‌های نابرابری را برای مناطق شهری، روستایی و کل کشور مقایسه می‌کند. فصل چهارم نابرابری در مخارج خوراکی و غیرخوراکی را دنبال کرده است. فصل‌های پنجم تا هشتم نیز به‌ترتیب به گروه‌های مسکن، بهداشت و درمان، آموزش و حمل‌ونقل اختصاص یافته و برای هرکدام روند مخارج حقیقی، نسبت‌های نابرابری و شاخص‌های نابرابری در سطح شهری، روستایی و کشوری بررسی شده است. در پایان نیز جداول و پیوست‌های مفصل، داده‌ها و شاخص‌ها را به‌تفکیک ارائه می‌کند.

خلاصه کتاب بررسی روند توزیع درآمد

این کتاب با تمرکز بر دوره‌ی ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۰، ابتدا جایگاه نابرابری درآمدی را در اقتصاد و سیاست‌گذاری توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که چرا توزیع درآمد فقط یک موضوع اقتصادی نیست و ابعاد اجتماعی و سیاسی جدی دارد. سپس مفهوم توزیع درآمد، انواع آن (شخصی و تبعی) و شاخص‌های سنجش نابرابری مانند ضریب جینی، نسبت دهک‌ها، شاخص تایل، آنتروپی تعمیم‌یافته و اتکینسون معرفی می‌شود و ویژگی‌های مطلوب یک شاخص نابرابری تشریح شده است. در ادامه، کتاب بررسی روند توزیع درآمد خانوارهای شهری، روستایی و کشوری در دو دهه‌ی اخیر با استفاده از داده‌های خام هزینه و درآمد خانوار، روند درآمد و مخارج حقیقی را در دهک‌های مختلف و در سه سطح شهری، روستایی و کل کشور دنبال می‌کند. سهم هر دهک از کل درآمد و مخارج، نسبت دهک‌های بالا به پایین و تغییرات شاخص‌های نابرابری برای درآمد، مخارج کل و گروه‌های خوراکی، غیرخوراکی، مسکن، بهداشت، آموزش و حمل‌ونقل محاسبه و مقایسه شده است تا تصویری کمّی از فرازونشیب‌های نابرابری در این دوره ارائه شود.

چرا باید کتاب بررسی روند توزیع درآمد را بخوانیم؟

این کتاب تصویری عدد‌محور و مستند از نابرابری درآمد و مخارج در ایران ارائه کرده است و نشان می‌دهد که دهک‌های مختلف در شهر و روستا چه سهمی از درآمد و هزینه‌ها داشته‌اند. خواننده با مفاهیم و شاخص‌های نابرابری آشنا می‌شود و می‌تواند روندهای دو دهه‌ی اخیر را در حوزه‌ی رفاه، مسکن، خوراک، بهداشت، آموزش و حمل‌ونقل مقایسه کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به پژوهشگران و دانشجویان اقتصاد، برنامه‌ریزی و علوم اجتماعی، تحلیل‌گران حوزه‌ی رفاه و سیاست‌گذاری عمومی و همچنین کارشناسان نهادهای دولتی و پژوهشی که با داده‌های هزینه و درآمد خانوار، فقر و نابرابری سروکار دارند پیشنهاد می‌شود. کسانی که به تحلیل کمّی نابرابری علاقه‌مند هستند نیز مخاطب آن کتاب به‌شمار می‌آیند. «پدیدة نابرابری یکی از مأنوس‌ترین حقایق زندگی احتماعی است و حتی برای سطحی‌نگرترین ناظران امری بدیهی است. درعین‌حال نابرابری احتماعی مسئله‌ای نیست که به‌سادگی حل یا تبیین شود اما در این‌که نابرابری به موضوع‌هایی همچون شکاف بین پولدارها و فقرا یا تفاوت میان افراد برخوردار و محروم توجه دارد اتفاق‌نظر وجود دارد. امروز بحث توزیع درآمد نه‌تنها از بعد اقتصادی بلکه از ابعاد سیاسی و احتماعی نیز حائز اهمیت است و تقریباً تمامی اقتصاددانان یکی از اهداف عمده دولت را تنظیم الگوی مناسب توزیع درآمد و تلاش در مسیر کاهش نابرابری در هر جامعه می‌دانند. حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر و بهبود توزیع درآمد همواره یکی از دغدغه‌های سیاست‌گذاران، قانون‌گذاران و دولت بوده است. در ایران نیز می‌توان گفت در همه برنامه‌های توسعه کشور یکی از اهداف اساسی، بهبود توزیع درآمد و کاهش فاصله میان طبقات مختلف درآمدی و ضریب جینی بوده است. هدف از این مطالعه اندازه‌گیری و تحلیل توصیفی از روند شاخص‌های نابرابری در دو دهه اخیر تعریف شده است. ازآن‌جا که سیاست‌گذاران، تصمیم‌گیران و تصمیم‌سازان از یک‌سو و دانشگاهیان، محققان و تحلیل‌گران در حوزه بخش عمومی و نابرابری نیازمند تصویری دقیق‌تر و به‌روزتر از شاخص‌های نابرابری هستند و این شاخص‌ها به‌طور کامل و همه‌جانبه برای تمامی سال‌های دو دهه اخیر در دسترس نیست، تحقیق حاضر هدف خود را تهیه کتابی قابل‌اتکا و استفاده برای گروه مخاطبان پیش‌گفته قرار داده است. از نظر موضوعی مطالعه حاضر شامل دو بخش درآمد و مخارج خانوار می‌شود. مخارج مصرفی شامل مخارج کل و گروه‌های عمده کالایی چون مخارج خوراکی‌ها، مخارج غیرخوراکی‌ها، مخارج گروه مسکن، مخارج گروه بهداشت و درمان و مخارج حمل‌ونقل است. از نظر جغرافیایی سه منطق شهری، روستایی و کشوری را شامل می‌شود و برای تحلیل نابرابری از شاخص‌هایی مانند نسبت‌ها و سهم‌ها، ضریب جینی، آنتروپی تعمیم‌یافته و شاخص اتکینسون استفاده شده است.»