کتاب الزامات سیاست گذاری در مواجهه با هوش مصنوعی

کتاب الزامات سیاست‌گذاری در مواجهه با هوش مصنوعی نوشته‌ی علیرضا شاهپری و به‌کوشش انتشارات مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری منتشر شده است. این کتاب به نقش هوش مصنوعی در دولت‌ها، سیاست‌گذاری عمومی و حکمرانی می‌پردازد و نشان می‌دهد این فناوری چگونه می‌تواند هم فرصت و هم تهدید باشد. نویسنده با تکیه‌بر تجربه‌های بین‌المللی، به‌ویژه نمونه‌ی هند و اسناد اتحادیه‌ی اروپا و بانک جهانی، تلاش کرده است تصویری کاربردی از چالش‌های تنظیم‌گری، الزامات حقوقی و نهادی و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی هوش مصنوعی ارائه دهد. ساختار کتاب شامل سه بخش اصلی، واژه‌نامه و کتاب‌نامه است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب الزامات سیاست گذاری در مواجهه با هوش مصنوعی

کتاب الزامات سیاست‌گذاری در مواجهه با هوش مصنوعی اثری از علیرضا شاهپری است که به‌طور مشخص بر پیوند میان فناوری هوش مصنوعی و سیاست‌گذاری دولتی تمرکز دارد. نویسنده ابتدا در بخش اول با عنوان «هوش مصنوعی و دولت‌ها» تصویری کلی از ظرفیت‌ها و تهدیدهای این فناوری در حوزه‌ی خدمات عمومی، تصمیم‌گیری سیاسی، کارایی اداری و عدالت اجتماعی ترسیم کرده است. در همین بخش، موضوعاتی مانند شکاف دیجیتال، خطر تشدید نابرابری بین کشورها، تهدید اشتغال، حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی و ضرورت چارچوب‌های اخلاقی و حاکمیتی توضیح داده می‌شود و نقش نهادهای تنظیم‌گر و مراکز نوآوری دولتی در حکمرانی هوش مصنوعی بررسی می‌شود. کتاب الزامات سیاست‌گذاری در مواجهه با هوش مصنوعی در بخش دوم به‌طور مفصل به تجربه‌ی هند در سیاست‌گذاری برای استفاده از هوش مصنوعی و کلان‌داده می‌پردازد. این بخش بر پایه‌ی اسناد و توصیه‌های سازمان تنظیم مقررات مخابرات هند و سند راهبرد ملی هوش مصنوعی آن کشور تنظیم شده و فصل‌هایی مانند «قدرت تحول هوش مصنوعی و داده‌های بزرگ»، «پذیرش هوش مصنوعی: فرصت‌ها و چالش‌ها»، «نیاز به تنظیم‌گری»، «اصول هوش مصنوعی مسئول» و «توانمندسازهای پذیرش هوش مصنوعی» را دربر می‌گیرد. در این فصل‌ها، هم دیدگاه‌های ذی‌نفعان مختلف (دولت، صنعت، دانشگاه، نهادهای تنظیم‌گر) و هم تحلیل نویسنده درباره‌ی تعاریف هوش مصنوعی، خطرهای نوظهور، چارچوب‌های ریسک‌محور و نقش نهادهای چندذی‌نفعی طرح شده است. در بخش سوم کتاب الزامات سیاست‌گذاری در مواجهه با هوش مصنوعی، تمرکز بر وضعیت جمهوری اسلامی ایران و توصیه‌های مستقیم برای سیاست‌گذاران و مدیران است. نویسنده ضمن مرور اصول اخلاقی و چارچوب‌های حاکمیتی، ساختار ارزیابی وضعیت هوش مصنوعی در کشور را پیشنهاد می‌کند و سپس راهبردهای حکمرانی هوش مصنوعی، مأموریت پیشنهادی برای نهادهای دولتی و الزامات نهادی، حقوقی و زیرساختی را جمع‌بندی می‌کند. وجود واژه‌نامه و کتاب‌نامه در پایان، مطالعه‌ی متن را برای مخاطبان تخصصی و نیمه‌تخصصی آسان‌تر کرده است.

خلاصه کتاب الزامات سیاست گذاری در مواجهه با هوش مصنوعی

کتاب الزامات سیاست‌گذاری در مواجهه با هوش مصنوعی نشان می‌دهد که هوش مصنوعی برای دولت‌ها هم ابزاری برای افزایش کارایی، کاهش هزینه‌ها و بهبود خدمات عمومی است و هم منبعی از ریسک‌های تازه در حوزه‌هایی مانند حریم خصوصی، اشتغال، نابرابری و تمرکز قدرت. نویسنده ابتدا فرصت‌های این فناوری در حوزه‌هایی مثل مدیریت ترافیک، بهداشت، مالیات، مبارزه با فساد، مشارکت شهروندان و تصمیم‌گیری مبتنی‌بر داده را توضیح می‌دهد و سپس به چالش‌هایی مانند زیرساخت‌های دیجیتال ناکافی، کمبود مهارت، کیفیت پایین داده‌ها، سوگیری الگوریتمی و ضعف چارچوب‌های حقوقی می‌پردازد. در ادامه، کتاب با تکیه‌بر تجربه‌ی هند و مرور اسناد بین‌المللی، الگوی سیاست‌گذاری ریسک‌محور، اصول «هوش مصنوعی مسئول» و نقش نهادهای چندذی‌نفعی را تشریح می‌کند و در پایان، برای ایران مجموعه‌ای از راهبردهای حکمرانی، ساختار ارزیابی و مأموریت پیشنهادی برای نهادهای دولتی در حوزه‌ی هوش مصنوعی ارائه می‌کند.

چرا باید کتاب الزامات سیاست گذاری در مواجهه با هوش مصنوعی را بخوانیم؟

این کتاب تصویری نسبتاً جامع از نسبت هوش مصنوعی و دولت ارائه می‌کند و نشان می‌دهد سیاست‌گذاری در این حوزه فقط موضوع فناوری نیست، بلکه به ساختارهای حقوقی، نهادی، اخلاقی و اقتصادی گره خورده است. خواننده با مطالعه‌ی آن با تجربه‌ی هند، رویکردهای اتحادیه‌ی اروپا و بانک جهانی و نیز پیشنهادهای مشخص برای حکمرانی هوش مصنوعی در ایران آشنا می‌شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به سیاست‌گذاران، مدیران دولتی، پژوهشگران حوزه‌ی حکمرانی دیجیتال، دانشجویان رشته‌های مدیریت دولتی، علوم سیاسی، حقوق و فناوری اطلاعات و همچنین فعالان بخش خصوصی که درگیر پروژه‌های مبتنی‌بر هوش مصنوعی و داده‌های بزرگ هستند پیشنهاد می‌شود. برای علاقه‌مندان به ابعاد تنظیم‌گری و اخلاقی هوش مصنوعی نیز مفید است.