کتاب دکتر محمد مصدق در دادگاه تجدیدنظر نظامی

کتاب دکتر محمد مصدق در دادگاه تجدیدنظر نظامی به کوشش سرهنگ جلیل بزرگمهر و توسط نشر بایگانی منتشر شده است. این کتاب متن مشروح محاکمه‌ی دکتر محمد مصدق در دادگاه تجدیدنظر نظامی را همراه با مقدمه‌ها، توضیحات تاریخی و پیوست‌های متعدد گردآوری کرده است. ساختار اثر بر پایه‌ی صورت‌جلسات رسمی، یادداشت‌های وکیل مدافع، بریده‌های مطبوعات و اسناد جانبی شکل گرفته و فضای سیاسی و اجتماعی ایران در سال ۱۳۳۲ و ۱۳۳۳ را بازتاب می‌دهد. تمرکز اصلی بر روند دادرسی، گفت‌وگوهای دادگاه و حواشی مهمی است که سرنوشت پرونده را تحت‌تأثیر قرار داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دکتر محمد مصدق در دادگاه تجدیدنظر نظامی

کتاب دکتر محمد مصدق در دادگاه تجدیدنظر نظامی اثری است که سرهنگ جلیل بزرگمهر، وکیل مدافع مصدق، آن را بر پایه‌ی تجربه‌ی مستقیم خود از محاکمه تنظیم کرده است. در ابتدای کتاب مقدمه‌ای مفصل آمده که در آن به سرنوشت کتاب نخست، یعنی دکتر محمد مصدق در محکمه نظامی، استقبال خوانندگان، مشکلات تجدید چاپ و سپس ضرورت انتشار جلد دوم پرداخته شده است. نویسنده در همین بخش، فضای سیاسی پس از کودتای ۲۸ مرداد، مأموریت دادگاه بدوی فوق‌العاده نظامی و سپس آغاز کار دادگاه تجدیدنظر را در پیوند با بازگشت هیئت سیاسی انگلیس و شکل‌گیری کنسرسیوم نفت توضیح داده است. در ادامه‌ی کتاب دکتر محمد مصدق در دادگاه تجدیدنظر نظامی، ساختار اثر بر محور جلسات پی‌درپی دادگاه از ۱۹ فروردین ۱۳۳۳ تا پایان رسیدگی تنظیم شده است. فهرست مفصل کتاب نشان می‌دهد که هر جلسه با تاریخ دقیق، شرح جریان دادرسی و پیوست‌های مرتبط همراه است؛ از «نخستین جلسه دادگاه» تا «بیست و ششمین جلسه دادگاه» و سپس «حدیث پایانی» و «جالب‌ترین و مهیج‌ترین جلسه نطق دکتر مصدق». در میان این فصل‌ها، پیوست‌هایی درباره‌ی تجدید روابط ایران و انگلیس، انتخابات مجلس سنا و شورای ملی، ترکیب سناتورهای انتصابی، نامه‌های تبریک نوروز ۱۳۳۳ به مصدق، گفت‌وگوهای خصوصی در زندان، بحث حق‌الوکاله و نیز مکاتبات و واکنش‌های بین‌المللی نسبت به محاکمه گنجانده شده است. کتاب دکتر محمد مصدق در دادگاه تجدیدنظر نظامی علاوه‌بر بازخوانی متن جلسات، با حاشیه‌نویسی‌ها، زیرنویس‌ها و اسناد گراورشده، تلاش کرده است تصویر روشنی از جو دادگاه، رفتار قضات و دادستان ارتش، نقش مطبوعات، و نیز شیوه‌ی دفاع مصدق و وکلای او ارائه کند. نویسنده در بخش‌هایی به شرح حال‌نویسی برای مصدق، سانسور یک سرمقاله در «دور دیکتاتوری»، و نیز برنامه‌ی خود برای انتشار جلد سوم با عنوان دکتر محمد مصدق و رسیدگی فرجامی در دیوان کشور اشاره کرده است. نمایه‌ی پایانی و فهرست پیوست‌ها امکان رجوع موضوعی به اشخاص، مکان‌ها و رویدادها را فراهم کرده است.

خلاصه کتاب دکتر محمد مصدق در دادگاه تجدیدنظر نظامی

کتاب دکتر محمد مصدق در دادگاه تجدیدنظر نظامی محتوای خود را بر محور دو خط اصلی پیش می‌برد: بازسازی دقیق روند دادرسی و ترسیم زمینه‌ی سیاسی و اجتماعی آن. در بخش‌های آغازین، جلیل بزرگمهر از دادگاه بدوی، کیفیت صدور حکم سه سال حبس مجرد برای مصدق و هم‌زمانی اعلام حکم با بازگشت هیئت انگلیسی و آغاز مذاکرات کنسرسیوم نفت سخن گفته است. سپس با ورود به جلسات دادگاه تجدیدنظر، متن اظهارات مصدق، پرسش و پاسخ‌ها، مداخلات دادستان ارتش، واکنش قضات و نقش وکلای غیرنظامی به‌تفصیل نقل شده است. در لابه‌لای این روایت حقوقی، کتاب دکتر محمد مصدق در دادگاه تجدیدنظر نظامی نامه‌های تبریک نوروز ۱۳۳۳ از داخل و خارج کشور، شعرها و پیام‌های همدلی، گزارش‌هایی از انتخابات مجلس سنا و شورای ملی، و نیز نمونه‌هایی از قضاوت شخصیت‌های داخلی و خارجی درباره‌ی مصدق را می‌آورد. نویسنده با استفاده از یادداشت‌های زندان، گفت‌وگوهای خصوصی، بحث حق‌الوکاله و مکاتبات احمدآباد، تصویری از رابطه‌ی وکیل و موکل و نیز نگاه مصدق به رویدادهای پیرامونی ارائه کرده است بی‌آنکه روایت را به بیرون از محدوده‌ی همین دوره زمانی بکشاند.

چرا باید کتاب دکتر محمد مصدق در دادگاه تجدیدنظر نظامی را بخوانیم؟

این کتاب امکان مشاهده‌ی مستقیم محاکمه‌ی دکتر محمد مصدق را از خلال صورت‌جلسات، یادداشت‌های وکیل مدافع و اسناد هم‌زمان فراهم کرده است. خواننده با جزئیات فضای دادگاه، زبان حقوقی و سیاسی آن دوره، و نیز بازتاب اجتماعی و بین‌المللی محاکمه آشنا می‌شود. ترکیب متن دادرسی با پیوست‌های مطبوعاتی، نامه‌ها و شعرها، تصویر چندوجهی از یک رویداد مهم تاریخی ساخته است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به پژوهشگران تاریخ معاصر ایران، دانشجویان حقوق و علوم سیاسی، علاقه‌مندان به زندگی و اندیشه‌ی دکتر محمد مصدق و کسانی که به بررسی سازوکار محاکمه‌های سیاسی و فضای پس از ملی‌شدن نفت علاقه دارند پیشنهاد می‌شود.