کتاب دار و سرمه

کتاب دار و سرمه نوشته‌ی شیرین خوشنویس داستانی بلند درباره‌ی زندگی دو دختر نوجوان در خانواده‌ای طبقه‌ی متوسط در تهران است که نشر نامه مهر آن را منتشر کرده است. روایت از دل یک خانه‌ی هشتادمتری در محله‌ای قدیمی آغاز می‌شود و به‌تدریج به موضوعاتی مثل سوگ، فقر، خشونت خانگی، اعتیاد و سوءاستفاده می‌رسد. تمرکز اصلی داستان بر سرمه است؛ دختری دبیرستانی که بعد از مرگ پدر، با ازدواج دوباره‌ی مادر و ورود مردی مشکوک و پسرش به خانه، ناگهان با جهانی خشن و ناامن روبه‌رو می‌شود. دار و سرمه با زبانی روزمره و فضایی ملموس، تنش‌های پنهان در یک خانواده و محله را دنبال کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دار و سرمه

کتاب دار و سرمه داستانی است که از زاویه‌دید اول‌شخص و از زبان سرمه روایت شده است؛ دختری پانزده‌ـ‌شانزده ساله که در محله‌ی جوادیه زندگی می‌کند. شیرین خوشنویس در این کتاب فضای یک خانواده‌ی مهاجر از نیشابور به تهران را ترسیم کرده است؛ خانواده‌ای که با کار سخت پدر، در یک خانه‌ی کوچک اجاره‌ای روزگار می‌گذراند و همه‌چیزشان بر محور حضور بابا مرتضی می‌چرخد. با مرگ ناگهانی پدر در یک تصادف، تعادل این خانه به‌هم می‌ریزد و دار و سرمه از همین نقطه وارد مرحله‌ای تیره‌تر می‌شود. در کتاب دار و سرمه، نویسنده به‌جای تمرکز بر حادثه‌ی مرگ، پیامدهای آن را در رفتار مادر، عمه، عمو و همسایه‌ها دنبال کرده است. ازدواج شتاب‌زده‌ی مادر با اکبرآقا، همکار منفور پدر، و حضور پسرش دامون در خانه، محور اصلی کشمکش‌ها را می‌سازد. سرمه که پیش‌تر هم از نگاه‌ها و رفتارهای دامون می‌ترسیده، حالا باید او را به‌عنوان «پسرِ شوهرِ مادرش» تحمل کند؛ درحالی‌که مادرش به‌تدریج زیر نفوذ اکبرآقا و مواد، از نقش حمایتی فاصله می‌گیرد. کتاب دار و سرمه در فصل‌های متعدد، با صحنه‌های پی‌درپی و دیالوگ‌های زیاد پیش می‌رود. هر فصل بخشی از فرازونشیب‌های زندگی سرمه و ترمه را نشان می‌دهد؛ از کابوس‌های شبانه و اضطراب امتحان فلسفه تا مواجهه با آزار، تنهایی، قضاوت همسایه‌ها و تلاش برای حفظ نجابت و امنیت در خانه‌ای که دیگر امن نیست. شیرین خوشنویس در این کتاب، هم روابط خانوادگی و هم فضای مذهبی و سنتی محله را در کنار هم قرار داده است تا تضاد میان ظاهر متشرع و رفتارهای پنهان برخی شخصیت‌ها را برجسته کند.

خلاصه داستان دار و سرمه

داستان دار و سرمه با کابوس افتادن دندان و هشدار خانجون درباره‌ی تعبیر آن شروع می‌شود و خیلی زود این نشانه به مرگ ناگهانی پدر سرمه گره می‌خورد. سرمه، دختر دبیرستانی بااسترس و درس‌خوان، در همان روز امتحان فلسفه، خبر مرگ بابا مرتضی را می‌شنود و از همان‌جا جهانش فرو می‌ریزد. پس از خاک‌سپاری و رفتن فامیل نیشابوری، مادر که از قبل نسبت به اکبرآقا، همکار شوهرش، بی‌میل نیست، به‌سرعت به فکر ازدواج دوباره می‌افتد و مخالفت‌های سرمه و عمه‌اشرف را نادیده می‌گیرد. با عقد مادر و اکبرآقا، دامون، پسر لات و چشم‌هیز او، عملاً وارد خانه می‌شود؛ پسری که پیش‌تر در تولد ترمه سعی کرده بود به سرمه تعرض کند و حالا با حمایت مادر سرمه، خود را صاحب او می‌داند. در ادامه‌ی دار و سرمه، خانه‌ی کوچک خانواده به محل رفت‌وآمد مردان مشکوک، دود و قرص و بوی مواد تبدیل می‌شود. سرمه در این میان، هم باید از ترمه‌ی کوچک‌تر محافظت کند و هم با فشارهای جنسی و روانی دامون، بی‌تفاوتی و خشونت مادر، قضاوت همسایه‌ها و تنهایی در مدرسه کنار بیاید و برای حفظ کرامت و آینده‌اش راهی پیدا کند.

چرا باید کتاب دار و سرمه را بخوانیم؟

دار و سرمه تصویری نزدیک و بی‌پرده از فروپاشی یک خانواده پس از مرگ پدر ارائه کرده است؛ فروپاشی‌ای که از دل فقر، اعتیاد، مردسالاری و ناآگاهی شکل می‌گیرد. این کتاب نشان می‌دهد چگونه تصمیم‌های ظاهراً «برای مصلحت بچه‌ها» می‌تواند امنیت همان بچه‌ها را نابود کند. همراهی با سرمه، تجربه‌ی زیستن در بدن و ذهن دختری است که میان نجابت، ترس، خشم و امید دست‌وپا می‌زند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن دار و سرمه به کسانی پیشنهاد می‌شود که به داستان‌های واقع‌گرای شهری، روایت‌های دخترانه‌ی نوجوان، و موضوعاتی مثل خشونت خانگی، اعتیاد، سوگ و قضاوت اجتماعی علاقه‌مند هستند. این کتاب برای دانشجویان رشته‌های علوم اجتماعی، روان‌شناسی و مطالعات زنان نیز می‌تواند نمونه‌ای روایی برای فهم تجربه‌ی زیسته‌ی دختران در خانواده‌های پرتنش باشد.