کتاب سینما

کتاب سینما (انسان‌شناسی تصویری)، نوشته گوردون گری و ترجمه مازیار عطاریه، اثری است که رابطه‌ی پیچیده‌ی انسان‌شناسی و فیلم داستانی را بررسی کرده است و نشر شورآفرین در سال ۱۳۹۶ آن را منتشر کرده است. نویسنده در این کتاب نشان می‌دهد که سینما فقط یک سرگرمی یا صنعت نیست، بلکه می‌تواند ابزاری برای شناخت فرهنگ‌ها، ایدئولوژی‌ها و تجربه‌ی مدرنیته باشد. این کتاب بر تاریخ سینما، نظریه‌های فیلم، بافت تولید و توزیع و در نهایت بافت دریافت و مخاطب تکیه دارد و نمونه‌هایی از سینمای آمریکا، اروپا، هند، ژاپن، نیجریه و اندونزی را کنار هم قرار داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سینما اثر گوردون گری

کتاب سینما (Cinema: a visual anthropology) از همان مقدمه نشان می‌دهد که هدفش صرفاً روایت تاریخ سینما یا معرفی چند نظریه‌ی مشهور نیست. گوردون گری در این کتاب، سینما را رسانه‌ای می‌بیند که در شکل‌دادن به بازنمودهای فرهنگی، ایدئولوژی‌ها و تجربه‌ی زندگی روزمره نقش دارد و تلاش می‌کند ابزارهایی نظری و تحلیلی برای دانشجویان انسان‌شناسی و رشته‌های نزدیک فراهم کند. در بخش‌های آغازین کتاب، نویسنده ابتدا به این سؤال می‌پردازد که «سینما چیست؟» و نشان می‌دهد این واژه در کاربردهای روزمره به مکان، سرگرمی، صنعت و فرم هنری اشاره دارد و هرکدام پیامدهای تحلیلی متفاوتی دارند. سپس با مرور تاریخ فیلم داستانی از اختراع سینماتوگراف و سینمای اولیه تا شکل‌گیری «دستور زبان» فیلم، ظهور سیستم استودیویی هالیوود و ورود صدا، نشان می‌دهد که چگونه فناوری، اقتصاد، سیاست و فرهنگ در کنار هم این رسانه را ساخته‌اند.

در این کتاب، چهار فصل اصلی دیده می‌شود: تاریخ سینما، نظریه‌ی فیلم، بافت تولید، توزیع و نمایش و در نهایت بافت دریافت و مخاطب. در فصل نظریه، از مونتاژ و میزانسن تا مارکسیسم، ساختارگرایی، نشانه‌شناسی، روان‌کاوی، مطالعات دریافت، سینمای سوم و سینمای ملی مرور شده است. گوردون گری در فصل‌های بعدی نیز با نمونه‌پژوهی‌هایی از سینمای هند، ژاپن، نیجریه، اندونزی، آفریقا و آمریکا نشان داده که چگونه سیاست‌های استعماری، اقتصاد سیاسی توزیع، رسانه‌ی بومی و شیوه‌های تماشای فیلمْ معنای سینما را در هر بافت تغییر می‌دهند.

خلاصه کتاب سینما

کتاب سینما بر این ایده استوار است که برای فهم فیلم داستانی باید آن را هم‌زمان به‌عنوان متن، صنعت، تجربه‌ی تماشاگر و بخشی از فرهنگ دید. گوردون گری پیدایش سینما را نه‌فقط نتیجه‌ی یک اختراع، بلکه حاصل هم‌گرایی فناوری، تئاتر، عکاسی، خطاهای باصره و منافع اقتصادی می‌داند و نشان می‌دهد که قواعد روایی، تدوین، میزانسن و صدا به‌تدریج شکل گرفته‌اند. کتاب در بخش نظری، طیفی از رویکردها را کنار هم می‌گذارد: از نظریه‌های کلاسیک فیلم و بحث هنربودن سینما تا تحلیل ایدئولوژی، ساختار روایت، ناخودآگاه و مطالعات مخاطب.

در دو فصل پایانی، تمرکز بر بافت تولید و بافت دریافت است؛ جایی که مفاهیمی مانند سینمای ملی، سینمای سوم، رسانه‌ی بومی، اقتصاد سیاسی توزیع، سانسور، جشنواره‌ها و شیوه‌های تماشای فیلم در کشورهای مختلف بررسی شده‌اند تا نشان داده شود فیلم داستانی چگونه در ساخت فرهنگ روزمره، بازنمایی طبقات و جنسیت و تجربه‌ی جهانی‌شدن دخالت دارد.

چرا باید کتاب سینما را بخوانیم؟

کتاب سینما امکان نگاه‌کردن به فیلم‌های آشنا از زاویه‌ای تازه را فراهم می‌کند؛ زاویه‌ای که تاریخ، نظریه، تولید، توزیع و تماشای فیلم را در کنار هم می‌نشاند. خواننده با خواندن این کتاب درمی‌یابد که چرا یک فیلم در بافتی خاص محبوب می‌شود، چگونه ایدئولوژی‌ها در روایت و تصویر پنهان می‌شوند و چه نسبتی میان سینمای غربی و سینمای کشورهای به‌حاشیه‌رانده‌شده برقرار است.

خواندن کتاب سینما را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب سینما به دانشجویان و پژوهشگران انسان‌شناسی، مطالعات فرهنگی، سینما و رسانه و نیز به فیلم‌سازان و منتقدانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند فراتر از تحلیل‌های صرفاً زیبایی‌شناختی، به بافت اجتماعی، تاریخی و ایدئولوژیک فیلم داستانی توجه کنند.

درباره گوردون گری

گوردون گری مدرس مدعو در گروه انسان‌شناسی دانشگاه تمپل است. او پژوهش‌های متعددی درباره‌ی سینمای مالزی انجام داده و در قالب برنامه‌ی انسان‌شناسی بصری این دانشگاه، درس‌هایی در زمینه‌ی فیلم داستانی و مطالعات سینمایی ارائه کرده است. تمرکز اصلی فعالیت‌های پژوهشی و آموزشی او بر بررسی سینما به‌عنوان پدیده‌ای فرهنگی و اجتماعی، به‌ویژه در جوامع جنوب شرق آسیاست.

بخشی از کتاب سینما

«این بخش شاید مکان مناسبی برای مطرح کردن یک مسألهٔ مهم است: سینما چیست؟ شاید در نگاه اول سوال عجیبی باشد، زیرا همهٔ ما می‌دانیم وقتی از «سینما» حرف می‌زنیم، منظورمان چیست. اما همیشه منظور ما یکسان نبوده و لزوماً منظورمان از چیزی که می‌گوییم با منظور فرد دیگری از همان واژه همسان نیست. سینما کلمه‌ای است که به طور مرتب، تصادفی و همچنین بدون تلاش زیادی برای حصول اطمینان از این که منظور دقیقاً چیست، مورد استفاده قرار می‌گیرد. سینما ممکن است در موارد گوناگون، معانی گوناگونی داشته باشد- یک مکان مشخص («می‌روم سینما.»)، یک وسیلهٔ تفریحی («کازابلانکا یک شاهکار سینمایی است!») و یا کل یک صنعت با تمام ارتباطات و محذوراتش («در حال بررسی سینمای بالیوود هستم»). ممکن است مورد استفادهٔ سوم یعنی صنعت سینما، شامل دو مورد اول هم باشد. یکی از اهداف من در این کتاب، واکاوی این واژه در سطوح مختلف معنایی، از کم‌کاربردترین تا همه‌گیرترین آن‌ها است. برای انجام این کار، باید جواب‌هایی برای این سوال بیابیم که سینما چیست و چطور آن را می‌فهمیم و همچنین نقاط ضعف و قوت رویکردهای مختلف روبرو شدن با این عبارت پیچیده را درنظر بگیریم.»