کتاب تصورات رقیب از خاورمیانه

کتاب تصورات رقیب از خاورمیانه (تاریخ و سیاست شرق‌شناسی) نوشته‌ی زکری لاکمن با ترجمه‌ی دامون افضلی اثری است که به تاریخ شکل‌گیری و دگرگونی دانش مربوط به اسلام و خاورمیانه در غرب می‌پردازد. نویسنده که استاد تاریخ خاورمیانه‌ی مدرن در دانشگاه نیویورک است، از یونان و روم باستان آغاز می‌کند و تا مباحث معاصر درباره‌ی «جنگ علیه ترور»، اشغال عراق و سیاست خارجی ایالات متحده پیش می‌آید. نشر نی آن را منتشر کرده است و مترجم در مقدمه‌ها و یادداشت‌ها کوشیده متن را برای خواننده‌ی فارسی‌زبان روشن‌تر کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تصورات رقیب از خاورمیانه

کتاب تصورات رقیب از خاورمیانه اثری تحلیلی از زکری لاکمن است که تاریخ شکل‌گیری دانش درباره‌ی اسلام، اعراب و خاورمیانه را در پیوند با قدرت سیاسی و امپراتوری بررسی کرده است. نویسنده در مقدمه تأکید می‌کند که هدفش نوشتن «تاریخ جامع شرق‌شناسی» نیست، بلکه می‌خواهد روندهای اصلی، پارادایم‌های تفسیری و زمینه‌های سیاسی‌ـ‌اجتماعی تولید دانش درباره‌ی خاورمیانه را نشان دهد، به‌ویژه در ایالات متحده از میانه‌ی قرن بیستم به بعد. کتاب تصورات رقیب از خاورمیانه با مرور یونان و روم باستان، شکل‌گیری دوگانه‌ی شرق/غرب، مفهوم «استبداد شرقی» و اسطوره‌ی «گهواره‌ی تمدن غرب» آغاز می‌شود و سپس به سده‌های میانه، مواجهه‌ی مسیحیت لاتین با اسلام، جنگ‌های صلیبی و تداوم کلیشه‌ها می‌رسد. در ادامه، نویسنده به پیدایش شرق‌شناسی اروپایی، امپریالیسم، و سپس شکل‌گیری «مطالعات خاورمیانه» در آمریکا در بستر جنگ سرد می‌پردازد. کتاب تصورات رقیب از خاورمیانه در فصل‌های میانی و پایانی، بحث‌های پرچالش پیرامون کتاب شرق‌شناسی ادوارد سعید، نقدها و بازخوانی‌های آن، حملات سیاسی به پژوهشگران خاورمیانه در دانشگاه‌های آمریکا، و پیوند میان پروژه‌های دانشگاهی و نهادهای نظامی و امنیتی را دنبال کرده است. لاکمن در ویراست دوم، تحولات پس از ۱۱ سپتامبر، اشغال عراق، «جنگ جهانی علیه ترور» و برنامه‌هایی مانند «نظام بستر انسانی» و پروژه‌ی مینِروا را نیز وارد تحلیل کرده و نشان داده است که چگونه دانش دانشگاهی می‌تواند در خدمت سیاست قدرت قرار گیرد یا در برابر آن بایستد.

خلاصه کتاب تصورات رقیب از خاورمیانه

کتاب تصورات رقیب از خاورمیانه نشان می‌دهد که دانش درباره‌ی اسلام و خاورمیانه هرگز خنثی و جدا از قدرت نبوده است. نویسنده از یونان باستان و تصویر «بربر آسیایی» آغاز می‌کند، به مسیحیت سده‌های میانه و تلقی مسلمانان به‌عنوان «ساراسن» و «هاجری» می‌رسد و سپس به شرق‌شناسی مدرن و پیوند آن با امپراتوری‌های اروپایی می‌پردازد. در بخش اصلی، کتاب تحول «مطالعات خاورمیانه» در آمریکا را در بستر جنگ سرد، سیاست مهار، مداخله‌های نظامی و نیازهای اطلاعاتی دولت دنبال می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه پارادایم‌های نظری، پرسش‌های پژوهشی و حتی تعریف «خاورمیانه» تحت‌تأثیر منافع سیاسی شکل گرفته‌اند. لاکمن در عین نقد، بر ضرورت تمایز میان تعصب و چارچوب‌های نظری و نیز بر امکان پایبندی به «استانداردهای حقیقتِ اجتماع» تأکید کرده است.

چرا باید کتاب تصورات رقیب از خاورمیانه را بخوانیم؟

خواندن تصورات رقیب از خاورمیانه امکان می‌دهد ریشه‌های فکری و تاریخی تصاویری را که امروز از اسلام، اعراب و خاورمیانه رواج دارد، درک شود. این کتاب نشان می‌دهد چگونه مفاهیم به‌ظاهر بدیهی مثل «غرب»، «شرق»، «برخورد تمدن‌ها» یا «جنگ علیه ترور» ساخته شده‌اند و چه رابطه‌ای با امپراتوری، استعمار و سیاست خارجی آمریکا دارند. همچنین به خواننده کمک می‌کند نسبت به دانش تخصصی و رسانه‌ای درباره‌ی منطقه نگاهی انتقادی‌تر پیدا کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی تصورات رقیب از خاورمیانه به دانشجویان و پژوهشگران تاریخ، علوم سیاسی، روابط بین‌الملل، مطالعات خاورمیانه و مطالعات اسلامی پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند فراتر از روایت‌های رسانه‌ای، منطق فکری پشت سیاست‌های آمریکا در خاورمیانه و بحث‌های پیرامون شرق‌شناسی و ادوارد سعید را بهتر بفهمند.

بخشی از کتاب تصورات رقیب از خاورمیانه

«برای شروع شاید بهتر باشد توضیح دهم این کتاب چه نیست. این کتابْ تاریخی جامع و مملو از جزئیات در باب مطالعهٔ اسلام یا منطقه‌ای نیست که محققان و دیگران، در آن‌جا که غرب نامیده شده، خاورمیانه نامیده‌اند و وانمود هم نمی‌کند چنین کتابی است. همچنین، این کتاب ادعا ندارد تحلیلِ عالمانهٔ تمام‌عیار و ژرفی دربارهٔ خاستگاه‌ها، رشد و توسعه، ماهیت و دلالت‌های ضمنی برداشت‌های غربیان از اسلام، مسلمانان، اعراب، ایرانیان یا خاورمیانه یا نگرش‌هایشان به آن‌هاست. این کتاب هدف بس فروتنانه‌تری دارد. در وهلهٔ اول، در پی آشنا کردن خوانندگان با تاریخِ رشته‌های گاه هم‌پوشانِ معروف به شرق‌شناسی، مطالعات شرقی، مطالعات اسلامی و مطالعات خاورمیانه، آن‌طور که در غرب انجام شده‌اند با توجهی ویژه به ایالات متحده از میانهٔ قرن بیستم به بعد است. این کتاب درصدد شناسایی یا به بحث گذاشتن همهٔ عالمان، محققان، نویسندگان، هنرمندان، سیّاحان، متون، مکاتب فکری یا نهادهایی نیست که طی هزاروپانصدسال گذشته در مطالعه، شرح یا تصویر کردنِ اسلام، خاورمیانه یا، به معنایی وسیع‌تر، شرق نقش داشته‌اند. بلکه روندهای کلی، برخی پارادایم‌های تفسیری و رویکردهای نظریِ تأثیرگذار، مباحث و گذارهای مهم و نیز زمینه‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی‌شان را می‌کاود؛ آن هم عمدتاً از رهگذر تمرکز بر افراد نمونه، منتخبی از متون روشنگر، نهادهای اصلی و تحولات مهم. به نظر می‌رسد امروزه دستیابی به درکی بهتر از چگونگی مشاهده، فهمیدن، مطالعه و تصویر کردنِ خاورمیانه و اسلام بیش از همیشه مهم است، خاصه برای امریکایی‌ها. در زمانهٔ ما، ایالات متحده در خاورمیانه و سایر بخش‌های عمدتاً مسلمانِ جهان عمیقاً درگیر است. این درگیری و مواجهه که قدمتی بیش از پنجاه سال دارد، ابعاد سیاسی، نظامی، اقتصادی و فرهنگی پیچیده و تبعات فراوانی داشته است؛ تبعاتی نه‌فقط برای مردم خاورمیانه بلکه برای خود ما مردم امریکا، همان‌طور که حوادث ۱۱ سپتامبر همهٔ آن تبعات را به طرز بس تراژیکی به درون امریکا کشانْد.»