کتاب افراطی ها

کتاب افراطی‌ها (نقد وهابیت مبتنی بر منابع اهل سنت) نوشته‌ی علی جمعه و ترجمه‌ی حمید ایماندار است که نشر ارباب اندیشه آن را منتشر کرده است. نویسنده که از چهره‌های شناخته‌شده‌ی الازهر است در این اثر به بررسی جریان‌های افراط‌گرا منتسب به سلفیه و وهابیت پرداخته و مبانی فکری و رفتاری آن‌ها را نقد کرده است. مترجم در مقدمه‌ی خود توضیح داده است که برخی مباحث فقهیِ صرفِ اهل سنت را برای تمرکز بیش‌تر بر موضوع افراط‌گرایی تلخیص کرده است. این کتاب با تکیه‌بر منابع معتبر اهل سنت نوشته شده و می‌کوشد تصویر روشنی از ریشه‌های فکری تکفیر، خشونت مذهبی و بدعت‌انگاری گسترده ارائه دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب افراطی ها

کتاب افراطی‌ها اثری تحلیلی از علی جمعه است که به پدیده‌ی افراط‌گرایی مذهبی در جهان اسلام می‌پردازد و آن را در نسبت با سلفیه و وهابیت بررسی کرده است. مترجم در مقدمه‌ی خود توضیح داده است که انگیزه‌ی ترجمه‌ی این کتاب، گسترش جریان‌های تکفیری و نیاز به نقد آرام و منصفانه‌ی آن‌ها برای آگاهی‌بخشی به عموم و نخبگان بوده است. در مقدمه‌ی ناشر عربی نیز بر این نکته تأکید شده که این اثر با وجود حجم نسبتاً کم، مانند نسخه‌ای پزشکی است که بیماری‌ها و درمان‌های فکری افراط‌گرایی را شناسایی کرده است. کتاب افراطی‌ها ساختاری فصل‌بندی‌شده دارد و پس از مقدمه‌ی مترجم، مقدمه‌ی ناشر و پیش‌گفتار، به چند محور اصلی می‌پردازد: تطور اصطلاح سلفیه در تاریخ معاصر، حقیقت پیروی از سلف از منظر علما، ویژگی‌های افراط‌گرایان در عصر جدید و سپس «مهم‌ترین مسائل افراط‌گرایان که به اصول و نماد آن‌ها تبدیل شده است». نویسنده در این بخش ۱۷ مسئله‌ی محوری را فهرست کرده است؛ از جمله توصیف خداوند به مکان‌مندی، کاستن از جایگاه اشاعره، رد پیروی از مذاهب فقهی، توسعه‌ی مفهوم بدعت، تحریم توسل و زیارت، شرک‌خواندن تبرک، تحریم جشن میلاد پیامبر، نفی ادراک میت و بدعت‌دانستن تسبیح. کتاب افراطی‌ها در ادامه هر یک از این مسائل را با استناد به قرآن، سنت و آرای گسترده‌ای از علمای اهل سنت بررسی کرده است. نویسنده ضمن نقد مبانی فکری افراط‌گرایان، جایگاه تاریخی و علمی اشاعره، مذاهب فقهی چهارگانه و منهج میانه‌رو الازهر را توضیح داده و نشان داده است که چگونه قرائت‌های تنگ‌نظرانه از سلفیه، به تکفیر، خشونت و انزواطلبی اجتماعی منتهی شده است.

خلاصه کتاب افراطی ها

کتاب افراطی‌ها به‌دنبال تبیین این نکته است که افراط‌گرایی مذهبی چگونه از دل سوءفهم اصطلاح سلفیه و مصادره‌ی آن توسط جریان‌های خاص سربرآورده است. نویسنده ابتدا تاریخچه‌ی شکل‌گیری شعار سلفیه در مصرِ دوره‌ی استعمار و نسبت آن با اصلاح‌طلبانی چون افغانی و عبده را شرح داده و سپس نشان داده است که چگونه این عنوان به‌تدریج جایگزین نام وهابیت شده است. در ادامه، کتاب افراطی‌ها ویژگی‌های فکری و روانی افراط‌گرایان را برمی‌شمارد؛ از جمله توهم توطئه‌ی دائمی علیه مسلمانان، خشونت‌طلبی، انزوا از جامعه، بزرگ‌کردن مسائل جزئی و ظاهری، و تکفیر گسترده‌ی دیگران. سپس ۱۷ مسئله‌ی محوری این جریان‌ها مانند مکان‌مند دانستن خدا، تضعیف اشاعره، نفی تقلید از مذاهب فقهی، توسعه‌ی بی‌ضابطه‌ی مفهوم بدعت، تحریم توسل، زیارت و جشن میلاد پیامبر و بدعت‌خواندن تسبیح را یک‌به‌یک طرح کرده و با استناد به منابع اهل سنت نقد کرده است. در بخش‌هایی از کتاب، منهج میانه‌رو الازهر به‌عنوان الگویی برای مواجهه با افراط‌گرایی معرفی شده است.

چرا باید کتاب افراطی ها را بخوانیم؟

کتاب افراطی‌ها تصویری درون‌دینی از افراط‌گرایی مذهبی ارائه کرده است؛ تصویری که بر منابع و چهره‌های معتبر اهل سنت تکیه دارد. خواننده با منطق درونی جریان‌های تکفیری، شیوه‌ی توسعه‌ی مفهوم بدعت، نگاه آن‌ها به اشاعره و مذاهب فقهی و نیز نقدهای عالمانه‌ی وارد بر این رویکرد آشنا می‌شود. این اثر به فهم ریشه‌های فکری خشونت مذهبی و راه‌های بازگشت به قرائتی متعادل از دین کمک می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب افراطی‌ها به دانشجویان و پژوهشگران الهیات و مطالعات اسلامی، طلاب حوزه، فعالان فرهنگی و دینی و کسانی که دغدغه‌ی فهم فکری جریان‌های تکفیری و افراط‌گرا را دارند پیشنهاد می‌شود. همچنین برای علاقه‌مندان به مباحث سلفیه، وهابیت و منهج الازهر در نقد افراط‌گرایی مفید است.