کتاب کاربرد جامعه شناسی در آموزش و پرورش

کتاب کاربرد جامعه‌ شناسی در آموزش و پرورش (بایسته‌ های مبتنی بر تولید علم در دانشگاه‌ های ایران)، نوشته علیرضا صنعت‌ خواه، اثری است که به‌طور مشخص به پیوند میان نظریه‌های جامعه‌شناسی، معنای زندگی و نظام آموزشی در ایران می‌پردازد و نشر سنجاق آن را منتشر کرده است. نویسنده در این کتاب با تکیه بر رویکردهای تفسیری، برساخت‌گرایی اجتماعی و جامعه‌شناسی معنا، تلاش کرده است آموزش و پرورش را نه‌فقط به‌عنوان نهادی برای انتقال دانش و مهارت، بلکه به‌عنوان عرصه‌ای برای معنابخشی به زندگی فردی و جمعی نشان دهد. این کتاب در عین پرداختن به مباحث نظری، نگاه خود را به وضعیت مدارس و دانشگاه‌های ایران معطوف کرده است و بایسته‌هایی را برای تولید علم و اصلاح فرایندهای آموزشی پیشنهاد می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کاربرد جامعه شناسی در آموزش و پرورش اثر علیرضا صنعت‌ خواه

کتاب کاربرد جامعه‌ شناسی در آموزش و پرورش، نوشته‌ی علیرضا صنعت‌ خواه، با تمرکز بر جامعه‌شناسی معنا و رویکردهای تفسیری، آموزش و پرورش را به‌عنوان فرایندی معنادار در زندگی فردی و اجتماعی بررسی کرده است. نویسنده در این کتاب، از نقطه‌ی عزیمت تاریخی جامعه‌شناسی، از آگوست کنت و غلبه‌ی روش‌های کمی تا چرخش تفسیری ماکس وبر، حرکت می‌کند و نشان می‌دهد که چرا در مطالعه‌ی آموزش و پرورش، روش‌های کیفی، تفهم و درک معنای کنش‌های روزمره‌ی معلمان و دانش‌آموزان اهمیت دارد.

علیرضا صنعت‌ خواه در این کتاب، نقش خانواده، مدرسه، مددکاری اجتماعی و ضرورت توجه به زمینه‌های اجتماعی، اقتصادی و روانی دانش‌آموزان و دانشجویان در مدارس و دانشگاه‌ها را مطرح می‌کند و تصویری گسترده از بایسته‌های تولید علم در نظام آموزشی ایران ارائه می‌دهد.

خلاصه کتاب کاربرد جامعه شناسی در آموزش و پرورش

کتاب کاربرد جامعه‌ شناسی در آموزش و پرورش در گام نخست، آموزش را به‌عنوان فرایند مدیریت تغییر در زندگی تعریف می‌کند؛ فرایندی که به فرد امکان می‌دهد در برابر پیشامدهای زندگی، بهترین انتخاب‌های ممکن را تشخیص دهد و موقعیت خود و محیط اطراف را دگرگون کند. نویسنده بر این اساس استدلال می‌کند که آموزش و پرورش فقط انتقال دانش و مهارت نیست، بلکه سازوکاری برای معنابخشی به زندگی است، زیرا زندگیِ عاری از معنا به پوچی، افسردگی، اضطراب و حتی خودکشی نزدیک می‌شود. با استناد به پژوهش‌های روان‌شناسی معنا و معنادرمانی، تنهایی به‌عنوان شاخص مهم افسردگی معرفی می‌شود و معنا به‌عنوان عاملی که می‌تواند این تنهایی را کاهش دهد، مطرح می‌شود.

در ادامه، کتاب جامعه‌ شناسی در آموزش و پرورش دو رویکرد اصلی درباره‌ی معنای زندگی را مقایسه می‌کند: رویکردهای سکولار و اگزیستانسیالیستی (مانند یالوم) که جهان را ذاتاً بی‌معنا می‌دانند و بر خلق معنا توسط انسان تأکید دارند و رویکرد اسلامی که انسان را دارای روح خدایی می‌بیند و بالاترین معنا را در نسبت با خدا و عشق‌ورزی به دیگران جست‌وجو می‌کند. در این چهارچوب، دوست‌داشتن و انسانیت به‌عنوان هسته‌ی معنای زندگی معرفی می‌شود و نشان داده می‌شود که چگونه زندگیِ بامعنا کیفیت تجربه‌ی جهان، شادی و سازندگی را دگرگون می‌کند. 

بخش بعدی کتاب به برساخت‌گرایی اجتماعی و جامعه‌شناسی معنا اختصاص دارد. معنا در این دیدگاه، هم برساخته و وابسته به متن است و هم برساخت‌گر و شکل‌دهنده‌ی واقعیت اجتماعی. نویسنده با تکیه بر مفهوم جست‌وجوگری و شناسایی، توضیح می‌دهد که انسان برای قابل‌فهم‌کردن جهان، به دسته‌بندی، نام‌گذاری و تمایزسازی متوسل می‌شود.

در بخش‌های بعدی، کتاب به نظریه‌های بازنمایی و فرهنگ می‌پردازد و توضیح می‌دهد که چگونه معنا از طریق نمادها، زبان و گفتمان تولید و مبادله می‌شود. رویکردهای برساخت‌گرایانه در روان‌شناسی (مید، پیاژه، برساخت اجتماعی فرد) نیز معرفی می‌شود تا نشان داده شود که فرد حامل فرهنگی و محصول روابط و گفتمان‌هاست، نه موجودی منزوی و خودبسنده. در پایان، کتاب این مباحث نظری را به جامعه‌شناسی آموزش و پرورش پیوند می‌زند: آموزش و پرورش به‌عنوان نهادی که باید معنای زندگی و مهارت‌های زیستن در جامعه را منتقل کند، معرفی می‌شود؛ نقش خانواده به‌عنوان نخستین بستر آموزشی، اهمیت ارزش‌های اجتماعی و ضرورت توجه به زمینه‌های اجتماعی، اقتصادی، روانی و خانوادگی دانش‌آموزان و دانشجویان نیز برجسته می‌شود. نویسنده بر این نکته تأکید کرده است که جامعه‌شناسی آموزش و پرورش جدید باید همه‌ی سطوح ساختارها و فرایندهای آموزشی، از خاستگاه خانوادگی تا مددکاری اجتماعی در مدرسه و دانشگاه را در بر بگیرد و بایسته‌های تولید علم در ایران را در این چهارچوب بازتعریف کند.

چرا باید کتاب کاربرد جامعه شناسی در آموزش و پرورش را بخوانیم؟

کتاب کاربرد جامعه‌ شناسی در آموزش و پرورش اثری است که چند لایه‌ی مهم را هم‌زمان کنار هم قرار داده است: معنای زندگی، نظریه‌های جامعه‌شناسی و واقعیت نظام آموزشی. این ترکیب باعث شده است که متن فقط به توصیف ساختار مدرسه و دانشگاه بسنده نکند، بلکه نشان دهد آموزش چگونه می‌تواند به فرایند معنابخشی به جهان فردی و جمعی تبدیل شود. خواننده در این کتاب با طیفی از نظریه‌‌پردازها روبه‌رو می‌شود؛ از وبر، دورکیم، پارسونز و لومان تا لاندوفسکی، هال، گیرتز، فرانکل، یالوم و مید. این تنوع نظری تصویری گسترده از مفهوم معنا، کنش، زبان و فرهنگ ارائه می‌دهد و امکان این را می‌دهد که آموزش و پرورش از زاویه‌ای تازه دیده شود. 

این کتاب برای کسانی که به تولید علم در دانشگاه‌های ایران، نقد وضعیت موجود آموزش و پرورش و طراحی بایسته‌های جدید علاقه‌مند هستند، مجموعه‌ای از مفاهیم و چهارچوب‌های تحلیلی فراهم کرده است که می‌تواند در پژوهش، سیاست‌گذاری و عمل آموزشی مورد استفاده قرار گیرد. پیوند جامعه‌شناسی آموزش و پرورش با مددکاری اجتماعی و توجه به زمینه‌های خانوادگی، اقتصادی و روانی دانش‌آموزان نیز افق تازه‌ای به مداخله در مدرسه و دانشگاه باز می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب کاربرد جامعه‌ شناسی در آموزش و پرورش به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های جامعه‌شناسی، علوم تربیتی، برنامه‌ریزی درسی و مطالعات فرهنگی پیشنهاد می‌شود. به معلمان، مدیران مدارس، مشاوران و مددکاران اجتماعی در محیط‌های آموزشی نیز توصیه می‌شود که برای فهم عمیق‌تر معنای آموزش، سبک‌های کنش در کلاس و نقش مدرسه در معنابخشی به زندگی نسل جدید، به این کتاب مراجعه کنند. این کتاب همچنین برای علاقه‌مندان به مباحث معنای زندگی، برساخت‌گرایی و گفتمان که می‌خواهند این مفاهیم را در بستر آموزش و پرورش ایران دنبال کنند، مفید خواهد بود.

بخشی از کتاب کاربرد جامعه شناسی در آموزش و پرورش

«نگرش تفسیر گرایی (یا برساخت گرایی)، زبان و تفکر را به مثابه دو امر جدانشدنی تلقی می‌کند. ضمن اینکه در اصل این زبان است که مبنای اصلی تمام تفکرات ما را شکل می‌دهد. زبان برای ما نظام و سیستمی از دسته بندی فراهم می‌کند، که بر اساس آن به تفکیک تجربیات مان و معنا دادن به آنها می‌پردازیم. از این رو، ما محصولی از زبان هستیم. زبان ایجاد کننده و بر سازنده تجربه ما از خود و دیگران است و از این رو صرفا یک آیینه انعکاس دهنده ساده نیست. در واقع ما خودمان را با ویژگی‌هایی تجربه و شناسایی می‌کنیم، که گویی دارای موجودیتی مستقل در جهان هستند، اما همه اینها از طریق زبان موجودیت یافته اند. این‌ها مثال‌هایی از ابژه‌هایی که از طریق گفتمان شکل می‌گیرند، هستند. واژه‌هایی مانند شخصیت، رویکرد، مهارت، مزاج بیان کننده چشم اندازی خواص به نوع بشر هستند.»