کتاب تفکر استیلایی و امپریالیسم زبانی

کتاب تفکر استیلایی و امپریالیسم زبانی نوشته عمر گوکان اولوم و دینجی کوکسال و با ترجمه مهری جلالی به‌کوشش پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منتشر شده است. این کتاب بخشی از «مجموعه‌ی سی‌جلدی استعمارشناسی در ایران» است و در مجموعه‌ی «استعمارشناسی معرفتی و زبانی» جای می‌گیرد. متن حاضر بر پایه‌ی رساله و کتابی پژوهشی درباره‌ی ایدئولوژی و هژمونی در کتاب‌های درسی آموزش زبان انگلیسی نوشته شده و به‌طور خاص به این سؤال می‌پردازد که زبان انگلیسی چگونه در قالب کتاب‌های درسی، حامل ایدئولوژی، استیلا و امپریالیسم زبانی است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تفکر استیلایی و امپریالیسم زبانی

کتاب تفکر استیلایی و امپریالیسم زبانی به قلم دکتر دینجی کوکسال و دکتر عمر گوکان اولوم، اثری پژوهشی در حوزه‌ی زبان‌شناسی کاربردی و آموزش زبان است که در سال ۲۰۱۹ توسط انتشارات اشپرینگر منتشر شده است. این کتاب که در ۲۶۹ صفحه تدوین شده، به بررسی کاربردهای پنهان ایدئولوژیک و هژمونیک در کتاب‌های درسی آموزش زبان انگلیسی به‌عنوان زبان خارجی می‌پردازد و نشان می‌دهد که این کتاب‌ها، در عین خنثی‌بودن ظاهری، حامل ارزش‌ها، باورها و هنجارهای جوامعِ مبدأ هستند و از طریق این محتوای نهفته، تلاش می‌کنند بر ذهن زبان‌آموزان تأثیر بگذارند.

کوکسال و اولوم در این اثر، با الهام از نظریه‌ی انتقادی و رویکرد پساساختارگرا، به این پرسش اساسی پاسخ می‌دهند که کتاب‌های درسی زبان انگلیسی، چگونه می‌توانند «دستگاه‌های ایدئولوژیک»ِ جوامع و دولت‌های صاحب‌زبان باشند. آن‌ها با بررسی ۱۸ کتاب درسی (شش کتاب با رویکرد جهانی و دوازده کتاب تألیفیِ محلی در ترکیه و ایران) و مصاحبه با بیش از هزار دانش‌آموز و معلم، نشان می‌دهند که کتاب‌های جهانی، غالباً حامل فرهنگ و ایدئولوژی کشورهای «حلقه‌ی داخلی» (همانند آمریکا و انگلستان) هستند، در حالی که کتاب‌های محلی، علاوه بر بازتاب فرهنگ و هژمونی کشورهای میزبان، ناخواسته برخی از همین الگوهای جهانی را بازتولید می‌کنند.

تأکید اصلی نویسندگان بر این نکته است که کتاب‌های درسی به‌هیچ‌وجه «خنثی و پاک» نیستند و از طریق عناصری چون فرهنگ، اقتصاد، دین، تاریخ، جنسیت و سیاست، همواره در حال بازنماییِ منازعات و مذاکراتِ سیاسی و فرهنگیِ جوامع مبدأ هستند.

خلاصه کتاب تفکر استیلایی و امپریالیسم زبانی

کتاب تفکر استیلایی و امپریالیسم زبانی در هفت فصل تدوین شده که در مجموع، یک پژوهشِ منسجم را از بیان مسئله تا ارائه‌ی نتایج دنبال می‌کند. پس از مقدمه‌ای که به بیان «دستورکار پنهان» کتاب‌های درسی می‌پردازد، نویسندگان در فصل دوم، به مرور ادبیات پژوهش در حوزه‌های کلیدی همچون جهانی‌سازی، نقش زبان انگلیسی در جهان، تنوع زبان انگلیسی، مفهوم ایدئولوژی و هژمونی و نیز نقد کتاب‌های درسی می‌پردازند.

فصل‌های سوم و چهارم به تشریح روش‌شناسی پژوهش اختصاص دارد. نویسندگان با رویکردی ترکیبی (کیفی و کمی)، از تحلیل محتوای کتاب‌های درسی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با معلمان و دانش‌آموزان برای کشف لایه‌های پنهان ایدئولوژیک بهره گرفته‌اند. در فصل پنجم، یافته‌های پژوهش شامل عناصر ایدئولوژیک و هژمونیکِ شناسایی‌شده در کتاب‌ها ارائه شده است.

در فصل ششم، نویسندگان به بحث و مقایسه‌ی یافته‌ها با پژوهش‌های مشابه می‌پردازند و به این نتیجه می‌رسند که میان دیدگاه معلمان و دانش‌آموزان در مورد این محتوای پنهان، تفاوت‌های قابل‌توجهی وجود دارد. کتاب در نهایت با ارائه‌ی توصیه‌هایی برای معلمان، سیاست‌گذاران و نویسندگان کتاب‌های درسی، بر ضرورتِ آگاهیِ انتقادی نسبت به محتوای آموزشی تأکید می‌کند.

چرا باید کتاب تفکر استیلایی و امپریالیسم زبانی را بخوانیم؟

کتاب تفکر استیلایی و امپریالیسم زبانی ایدئولوژی و هژمونی در کتاب‌های درسی زبان انگلیسی برای هر پژوهشگر، دانشجو و مدرسِ حوزه‌ی آموزش زبان، به‌ویژه کسانی که به جنبه‌های انتقادیِ آموزش و روابطِ قدرت در کتاب‌های درسی علاقه دارند، کتابی ارزشمند و ضروری محسوب می‌شود. این اثر با رویکردی علمی و ساختاری منظم، علاوه بر ارائه‌ی چارچوبی نظری برای تحلیل کتاب‌های درسی، داده‌های تجربیِ ارزشمندی را درباره‌ی تفاوت‌های آشکار میان کتاب‌های تألیف‌شده در کشورهای مختلف در اختیار مخاطب قرار می‌دهد و به او کمک می‌کند تا نگاه عمیق‌تر و نقادانه‌تری به محتوای آموزشیِ به‌ظاهر خنثی، داشته باشد.

خواندن کتاب تفکر استیلایی و امپریالیسم زبانی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب تفکر استیلایی و امپریالیسم زبانی به پژوهش‌گران و دانشجویان زبان‌شناسی کاربردی، آموزش زبان انگلیسی، مطالعات ترجمه، مطالعات فرهنگی و مطالعات پسااستعماری پیشنهاد می‌شود. همچنین به معلمان و مدرسان زبان انگلیسی، طراحان دوره و برنامه‌ی درسی، نویسندگان و ناشران کتاب‌های درسی و سیاست‌گذاران آموزشی که دغدغه‌ی نسبت زبان، قدرت، فرهنگ و هویت را دارند توصیه می‌شود. برای کسانی که در حوزه‌ی استعمارشناسی ایرانی، بیداری اسلامی و نقد امپریالیسم فرهنگی کار می‌کنند نیز این کتاب منبعی تحلیلی و مسئله‌محور است.

درباره عمر گوکان اولوم و دینجی کوکسال

دکتر عمر گوکان اولوم، پژوهشگر حوزه‌ی زبان، فرهنگ، آموزش، زبان‌شناسی و ایدئولوژی است که دکترای خود را در رشته‌ی آموزش زبان انگلیسی از دانشگاه تابع «جهاد و بهار» (چاناق‌قلعه اونسکیز مارت) در ترکیه دریافت کرده است. دکتر دینجی کوکسال، استاد و رئیس گروه آموزش زبان انگلیسی در همین دانشگاه است و زمینه‌های پژوهشی او شامل زبان، آموزش زبان انگلیسی به‌عنوان زبان خارجی، فرهنگ، ارزشیابی، فلسفه‌ی پژوهش‌های آموزشی و زبان‌شناسی کاربردی می‌شود. این دو پژوهشگر با همکاری یکدیگر، با تکیه بر پیشینه‌ی نظریه‌ی انتقادی و پساساختارگرایی، به یکی از مسائل چالش‌برانگیز در حوزه‌ی آموزش زبان معاصر پرداخته‌اند و کتاب آن‌ها به‌عنوان منبعی معتبر برای پژوهش‌های آتی در این زمینه شناخته می‌شود.