کتاب فرایند طراحی ‌تئاتر

کتاب فرایند طراحی تئاتر (Stagecraft Fundamentals) نوشته ریتا کوگلر، راهنمایی جامع برای شناخت جنبه‌های مختلف طراحی و تولید صحنه است. نویسنده که سال‌ها طراح نور و صحنه در برادوی، اپرا و تلویزیون بوده، تجربه‌های حرفه‌ای خود را در قالب متنی آموزشی گرد آورده و از تاریخ صحنه‌پردازی و اصطلاحات پایه تا شیوه‌ی طراحی نور، صدا، لباس، گریم، ماشینری، تورهای نمایشی و فرصت‌های شغلی در تئاتر را بررسی می‌کند. نشر نیماژ این راهنما را با ترجمه مصطفا مرادیان و مریم نخبه‌ دهقان منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فرایند طراحی ‌تئاتر

کتاب فرایند طراحی تئاتر اثری آموزشی از ریتا کوگلر است که به‌ صورت گام‌به‌گام مسیر آشنایی با پشت‌صحنه‌ی تئاتر را ترسیم کرده است. نویسنده در مقدمه توضیح می‌دهد که چگونه ترکیب احترام به تاریخ تئاتر و استفاده از تازه‌ترین فناوری‌ها، مبنای نگاه او به طراحی صحنه و نور است و چرا این حوزه را فرایند می‌نامد نه مجموعه‌ای از ترفندهای پراکنده. 

در کتاب فرایند طراحی تئاتر ابتدا تاریخ تئاتر از آیین‌های مذهبی مصر و یونان تا روم، قرون وسطی، کمدیا دل‌آرته، رنسانس، تئاتر ژاپن و چین و سپس انواع صحنه‌های مدرن مانند قاب‌عکسی، سه‌سویه و محیطی مرور شده است. 

در ادامه، ریتا کوگلر به سراغ اصول ترکیب‌بندی، رنگ و تبدیل ایده به طرح و رندر می‌رود و بعد لایه‌های فنی‌تر مانند ساخت دکور، نور، صدا، لباس، گریم و جلوه‌های ویژه را توضیح می‌دهد.

خلاصه کتاب فرایند طراحی ‌تئاتر

کتاب فرایند طراحی تئاتر از این پرسش آغاز می‌کند که طراح بودن یعنی چه و نشان می‌دهد طراحی صحنه، نور، صدا، لباس و گریم چگونه در یک فرایند مشترک و گروهی شکل می‌گیرند. نویسنده ابتدا تاریخ تئاتر از آیین‌های مذهبی مصر و یونان تا روم، قرون وسطی، کمدیا دل‌آرته، رنسانس، تئاتر ژاپن و چین و سپس انواع صحنه‌های مدرن مانند قاب‌عکسی، سه‌سویه، میدانی، جعبه‌ای و محیطی را مرور می‌کند تا زبان و اصطلاحات مشترکی برای ادامه‌ی بحث بسازد.

پس از آن، کتاب به مباحثی مانند واژگان پایه‌ی صحنه، فرایند طراحی، ترکیب‌بندی و رنگ، ایمنی، ابزار و مواد، ساخت دکور، وسایل صحنه، رنگ‌آمیزی، ماشینری، نورپردازی، صدا، لباس، گریم و مو، پروژکشن و جلوه‌های ویژه می‌پردازد. در پایان، ساختار گروه تولید، مدیریت صحنه، تورهای نمایشی و طیف مشاغل مرتبط با تئاتر معرفی شده تا تصویر نسبتاً کاملی از پشت‌صحنه‌ی یک اجرا شکل بگیرد.

چرا باید کتاب فرایند طراحی ‌تئاتر را بخوانیم؟

این کتاب تصویری یکپارچه از پشت‌صحنه‌ی تئاتر ارائه می‌دهد؛ از تاریخ و اصطلاحات پایه تا جزئیات فنی امروز. خواننده می‌تواند بفهمد هر بخش طراحی چگونه با بخش‌های دیگر و با ساختار تولید در ارتباط است و چه مهارت‌هایی برای ورود حرفه‌ای به این حوزه لازم است. لحن شوخ‌طبع نویسنده و مثال‌های متعدد، مباحث فنی را ملموس‌تر کرده است.

خواندن کتاب فرایند طراحی ‌تئاتر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب فرایند طراحی تئاتر به دانشجویان طراحی صحنه و نور، گروه‌های اجرایی، هنرجویان نمایش و کسانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند درک منسجم‌تری از ساختار تولید و مشاغل فنی و طراحی در تئاتر به‌ دست آورند.

بخشی از کتاب فرایند طراحی ‌تئاتر

«صحنهٔ تئاتر جعبه‌ای، انعطاف‌پذیرترین فضای نمایشی است. همان‌طور که از نام آن مشخص است، یک اتاق بزرگ، سیاه، و کاملاً خالی است. بسیار ساده و بدون هیچ‌گونه اِلمان اضافه، درواقع این فضا کاملاً به یک اجرا نیاز دارد تا آن را تعریف کند. در تئاترهای جعبه‌ای تعدادی صندلی متحرک قرار دارد و محل قرارگیری آن‌ها در هر اجرا تغییر می‌کند، بنابراین موقعیت دکور نیز تغییر خواهد کرد. همچنین می‌توانند یک صحنهٔ مرتفع یا هم‌سطح زمین ایجاد کنند. این امکان، آزادی نامحدودی برای تغییر فضا ایجاد می‌کند. این انعطاف‌پذیری بالا می‌تواند برای برخی اجراها بسیار مفید باشد، زیرا این اجازه را می‌دهد که نمایش تأثیر منحصربه‌فردی روی کل تجربهٔ مخاطب داشته باشد. همچنین، می‌توان رابطهٔ بین تماشاگر و صحنه را در انواع چیدمان‌های مختلف تنظیم کرد.

تئاتر جعبه‌ای در دانشگاه‌ها و مدارس تئاتر بسیار پرطرفدار است، زیرا به‌راحتی می‌توان آن را با نیازهای هر نمایش تنظیم کرد. در دههٔ ۱۹۶۰ میلادی در آمریکا و اروپا سالن‌های بلک‌باکس به‌عنوان جایگزینی برای سالن‌های سنتی و پرخرج به‌ویژه در دانشگاه‌ها و گروه‌های تجربی پدید آمدند. معروف‌ترین نمونه سالن بلک‌باکس دانشگاه ییل است که با تأکید بر تجربه‌گرایی، نزدیکی بازیگر و تماشاگر، حذف فاصلهٔ رسمی ساخته شد.

این قابلیت، امکان تجربهٔ انواع مختلف تئاتر را برای دانشجویان فراهم می‌کند. تئاتر جعبه‌ای معمولاً فضاهای کوچکی هستند که این ویژگی، آن‌ها را برای اجراهای تجربی که ممکن است بودجه کمتری و انتظار حضور تعداد کمتری از تماشاگران را داشته باشند، ایده‌آل می‌سازد. به یاد داشته باشید که اگر هر اجرا مجبور بود در یک سالن با ۱۲۰۰ صندلی برگزار شود، برخی از تولیدات هرگز امکان اجرا پیدا نمی‌کردند.»